Jumahan Ábdiqadyrov akter… Teatr jáne kino artisi. Qazirgi kórermen Jumahandy «Surapyl Súrjekei» men «Batyr Baiannan» biledi. Al teatrdaǵy rolderi ókinishke orai umytylǵan. Jumahandy sahnada kórgen kórermender de búginde sanaýly qalǵan bolar.
Jas akter Jumahan Ábdiqadyrov Jambyl oblystyq qazaq drama teatryna kelgen kezde ol shańyraqtyń naǵyz órleý-ósý kezeńi edi. Onyń ústine bas rejisser Maman Baiserkenov teatrdyń repertýaryn biikke kóterdi. Maman teatrdyń naǵyz mamany bolatyn. Qasynda ekinshi rejisser Ásker Quldanov ekeýi teatrdyń bet-beinesin qalyptastyrǵany ras-ty.
Olar teatrdaǵy Shekspirdiń «Otello», «Dýaly túngi Dýman», «Gamlet», M.Áýezovtyń «Eńlik-Kebek», «Qaragóz», Ǵ.Músirepovtyń «Qozy Kórpesh-Baian sulý», Sh.Aitmatov pen Q.Muhamedjanovtyń «Kóktemdegi kezdesý» Turar Rysqulov týraly jazǵan Sherhan Murtaza men Qaliqan Ysqaqovtyń «Revoliýtsiia sarbazy» S.Júnisovtyń «Tutqyndary» tek qana Taraz úshin ǵana emes, Respýblika úshin de mádeni qubylys edi. Al artisteri: QR Halyq artisi Altyn Rýjeva, Qazaqstannyń eńbek sińirgen artisteri Orazǵali Ábdilmanov, Jorabek Shlúmbaev, Maqsut Salyqov, Gúlbarshyn Óskenbaeva, Átirkúl Dúisekenova, Jas býyn artisteri Maǵzom, Shalqiia Baqytjanovalar, Qarabai Satqanbaev, Úmbet Áljanov, Máken Rahymjanova, Spandiiar Muqyshev, Shámshágúl Jámeńkeevalardyń «altyn kezderi» bolatyn.
Jáne sol jyly Jambyl teatry Almaty qalasyna baryp, talǵamy biik kórermen men teatr synshylarynan joǵary baǵasyna ie bop kelgen edi. Institýt qabyrǵasyn endi tamamdaǵan jas Jumahanǵa bul kezeń ońai emes-ti. Alaida qudai bergen dene men darynnyń arqasynda ol kózge birden ilindi. Jumahan kele sala M.Áýezovtyń «Eńlik-Kebegindegi», Esen, «Qozy Kórpesh – Baian sulýyndaǵy» Qodar, D.Isabekovtyń «Ápkesindegi» Timýr, T.Ahtanovtyń «Antyndaǵy» Ábilhaiyr, Shekspirdiń, «Gamletindegi» Laert, «Dýaly túngi dýmanyndaǵy», Oberon patsha A.Bektiń «Volokolam tasjolynda», Baýyrjan Momyshuly, O.Bodyqovtyń «Jan azabyndaǵy» Motsart Sh.Murtaza «Stalinge hat» Stalin, M.Áýezovtyń «Aiman-Sholpanynda» Arystan D.Isabekovtyń «Kishkentai aýyl» Demesin, Shekspirdiń «Richard III») Edýard patsha. Osy tizimdegi orny erekshe ol Aleksandr Bektiń «Artymyzda Moskva» povesi boiynsha Ásker Quldanov qoiǵan «Volokolamsk tasjolyndaǵy» Baýyrjan Momyshulynyń obrazy bolatyn. Jumahan sahnaǵa gúrildep shyǵyp kelgende Baýkeńniń ózi kelgendei áserde qalatyn. Onyń úlken kózderi ottai janyp, blindajda oilanyp árli beri júrgende, komandiri V. Panfilov pen ekeýiniń arasyndaǵy sahna ákemen balanyń sóilesýindei boldy. Al qorshaýdan shyǵarda – Jumahan pistoletin joǵary kóterip «Ýra!» dep aiqailap jaý shebin buzǵanda, tek sahna ǵana emes, kórermen de ornynan turyp keterdei áserge bólengen. Osy rol úshin Jas akter «Jiger 76» festivalinde laýreat bolyp alǵashqy diplomǵa ie bolǵan.
Boris Polevoidyń «Naǵyz adam týraly ańyz» kitabynda Sovet Odaǵynyń batyry Aleksei Meresev týraly jazǵan. Onda ushqysh Aleksei óziniń kezekti tapsyrmasynda jaý ordasyn bombylap júrip, samoleti qulap ózi jaý tylynda qalady. Eki aiaǵy jaraly ázer shyǵady qorshaýdan. Dárigerler amalsyzdan onyń eki aiaǵyn kesip tastaidy. Alaida ózine degen senim men dos-jarannyń kómegi ony shtýrvalǵa qaita otyrǵyzady. Eki aiaǵyna protez salǵan ushqysh keiin saý kezinen de artyq erlik kórsetedi.
Bul soǵys kezindegi batyrlardyń erligi. Netken jankeshtilik! Netken óz-ózine degen senim. Mundai erlik tek soǵys kezinde ǵana emes. Beibit kezde de bolyp jatyr. Kópshilik onyń bireýin bilse, bireýin bilmeidi.
Uiqysy oiaý edi. Bir sát uiyqtap ketken. Túsinde sheshesi Mórjan bolý kerek. Jumahandy mańdaiynan súiip jatyr. Aimalap jatyr.
- Siz kimsiz? – deidi Jumahan uialyp.
- Men be? Men seniń anańmyn.
– Meniń sheshem basqa kisi ǵoi. Dildákúl…
- Joq balam… Men naǵyz shesheń Mórjanmyn… Dildákúl ekinshi shesheń.
«A-a a shynynda da myna kisi meniń óz anam ǵoi. Túri qandai meiirimdi edi. Apa… Apa…Men sizdi tanymai qaldym… Keshirińizshi. Siz kókke ushyp, biz jetim qalǵanda men 4-te ǵana bolǵam. Túrińizdi de umyta bastaǵan ekem… Apa… Apa… Ol anasyn endi qushaqtai bergende bir uly kúsh keýdesinen iterip jibergen… Ol qulai berdi...
Osy kezde qulaǵyna tars etken dybystan shoshyp oianǵan. Aldymen sanasy oianǵan. Qatty bir soqqydan basy men beli úzilip keterdei aýyrǵan. Sosyn moiny julynardai bolǵan. Ary qarai qap-qara dúnie. Sosyn jarq etken kúnniń sáýlesindei jaryqtan eki kózi kórmei qalǵan. Jo-joq…uiyqtap ketken eken ǵoi. Jumahan esinen tanyp qapty.
Tańǵy saǵat 6-larda Pavlodardan shyqqan «Qazaqfilmniń» ýazigi Tselinograd, Qaraǵandy, Semei, Úsharaldy artqa tastap Taldyqorǵanǵa asyqqan. Keshke qalada «Batyr Baian» filminiń tusaý keseri. Jumahannyń qasynda filmniń rejisseri Slambek Taýkelov bolǵan. Túngi jaýǵan kirbik qar, sharshaǵan shofer, qatty kele jatqan mashinanyń tormozy ustamai aýdarylǵan. Jáne Andreevkanyń osy jerlerinde sai kóp. Mashina eki-úsh aýdarylyp baryp tóńkerilgen. Qatty soqqydan Jumahan esinen tanyp qaldy. Tipti ony mashinadan qalai shyǵaryp alǵany, ony Sarqandtaǵy aýrýhanaǵa qalai aparǵany da esinde emis-emis. Bul Óner aidynynda Jalaýyn jańa kótergen kemedei Jumahannyń da juldyzdy sátin jańa bastaǵan kezi edi..
Kenenbai búgingi spektakldi erekshe oinady. «Bizdiń Ǵanida» ol Ǵanidy oinaidy. Akter Kenenbai Qojabekov «Shabandoz Qyzdaǵy» Aidar, Mark Donskoidyń «Alitet ýhodit v gory» filmindegi Aiedan soń akterdiń shyn máninde baǵy janǵan. Jas akter TIýZ-diń komsomol komitetiniń basshysy, teatrdaǵy basty rolderde de Kenenbai. Bolashaqta Gamletpen Per-Giýntti, Hlestakovty oinaimyn deitin.
Qar aspannan búgin bir erekshe jaýyp tur. Bul qańtar aiynyń ortasy bolatyn. Keshke bolashaq spektakldiń progony. Bastalýyna da ýaqyt az qalǵan. Kenenbai kóńili kóterińki, myna álemdi qushaqtap, aimalap, baýyryna basqysy kelgendei kúi keshken. Oida joqta qarsy aldarynan bir top iship alǵan jigitter shyqty. Qasyndaǵy eki dosynan aldymen temeki surady. Olardy boqtap, bylapyttap, ájýalai bastady. Eki dosy da teatrda, kinoda túse bastaǵan jas akterler bolatyn. Mazaqtaǵandary azdai, álgi shpanalar endi olarǵa qol jumsap, sabai bastaǵan. Kenenbai bárine tózse de, mundai qorlyqqa shydamady. Ol ómirde de, ónerde de ádiletsizdikti súimeitin. Onyń ústine dosyn urǵanda qarap tursyn ba? Kenenbai da bireýin bir urǵan. Ekinshisin teýip úlgerdi. Qyp-qyzyl tóbeles. Taǵy bir dosy bar-tyn. Bir sát art jaǵynan bireý kep qylǵyndyrǵandai boldy. Basqa eshteńe bilmeidi. Kenenbaidyń julynynan ótkir biz qadalǵan bolatyn. Appaq qar jaýǵan kóshede jaraly Kenenbaidyń qansha jatqany belgisiz…
Oǵan dárigerler otany 5 saǵat jasady. Tipti onyń aiaǵyna turyp ketýi de eki talai bolatynyn ashyq aitty. Biraq Kenenbai julynyna suǵylǵan bizge de, taǵdyrdyń taýqymetine de qarsy tura bildi. Ony kóp jurt ornynan tura almas degen. Biraq Kenenbai osy jerde Piatigorskide biik baspaldaqpen joǵary shyǵýdy qaita úirendi. Taiaǵyna birde súienip, birde súienbei baspaldaqpen shyǵyp júrdi. Kenenbai ózin-ózi qinady. Baldaǵyn tastap qaitadan kinoǵa tússem, taǵy da sahnaǵa shyqsam dedi. Árine oǵan dosy Sultan Hojyqov ta kúsh berdi. «Káne, Kenen, erikkendi qoi. Men seniń ornyńa basqa akter izdemeimin. Óziń bastaǵan filmdi óziń bitir, Piatigorskiden baldaqsyz oral» degen sózi úlken kúsh berdi. Sol úshin de Kenenbai baryn salǵan.
Jumahan jalpy batyr jigit. Eki iyǵyna eki kisi minerdei apaitós azamat. Ol jas kezinen ushqysh bolýdy armandaǵan. Biraq áskeri komissiia onyń kózinen aqaý tapty. Jalpy áskerge, ne tank, ne artilleriiaǵa barǵysy kelmedi. Onyń ústine orysshaǵa shorqaq. Sóitip júrip bir jyly beker ketti. Ol kezde oqýǵa túse almaý jigit úshin úlken syn-dy. Osylai júrgende aýyldasy Mahmýd Ibraev kezdese ketken. Mahmýd sózsheń. Jalbyraǵan shashy, keń balaq klesh shalbary, gúldi galstýgi, onyń bolashaq naǵyz artist ekenin «Menmundalap» turady. Onyń ústine Mahmýdtyń aitqanyna sense, artist degen naǵyz taptyrmas mamandyq kórinedi. Tek kinoǵa túsip, teledidarǵa shyǵyp el aralap júrip, qurmetke bólenetin jumys eken. Áne Asadaǵy Tuńǵyshbai Jamanqulov teledidardan anda-sanda kórinedi. Al Asanáli Áshimov birese Bekejan, birese qyzyl komissardy oinap «Dýtovty ólitirip» júr. Qysqasy Jumahan da myna sózge eliktei berdi. Tuńǵyshbai jón siltep, bolashaq muǵalimi Asqar Toqpanovpen kezdesken. Sol jyly Jumahan Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik konservatoriianyń teatr fakýltetine oqýǵa tústi. Bala kezinen sportqa qatysyp, kúresten aýdan, oblystyq jarystarda júldeli oryndar ielengen jigitke bi, plastika, vokal sabaqtary ońai bolǵan joq. Ol kezde teatr fakýltetiniń stýdentteriniń barlyǵy derlik jataqhanada turady.Mańaidaǵy tentek jigitter qala berdi Jubanov mektebin bitirgen «qalalyqtar» teatr fakýltetine maza bermeitin. Osyndai kezeńderdiń birinde 4 jigit kep Jumahandy dúkenge jumsaǵan. Biraq bes minýttan soń álgi «krýtoi» tórt jigit Jumahannyń aldynda tizerlep otyryp keshirim surady. Alaida ishindegi bireýi kek saqtap qalypty. Almatynyń kúzgi keshiniń birinde bir top bandit symaq jigitter kelip Jumahandy «tárbielegisi» kelgen. Olar Jumahandy kóshege shaqyrǵan. 15-20 jigitke ol jalǵyz qarsy shyqty. Abai kóshesiniń aldy úlken alleia… Baq. Bul jerde jaryq ta shamaly. Jumahan qaltasyndaǵy pyshaqty sýyryp alyp óz bilegin, ózi kesip jibergende qyp-qyzyl shapshyǵan qandy kórgen jigitterdiń esi shyqqan. «Qane kim bar maǵan shyǵatyn? Kelińder qane qazir bárińdi qyraiyn!» degende 20 jigit bet-betimen tura qashqan. Bul Jumahan jaily ańyzdyń basy.
Jumahan stýdent kezinde-aq kinoǵa tústi. Rejisser Shárip Beisembaevtyń «Káýsár» filminde basty rolde oinady. Jylqyshy Abylai adal da, batyr jigit. Medbike Áigerim de onyń osy qasietin baǵalaǵan. Sondyqtan da pysyq Boranbaiǵa emes, sulýdyń júregi Abylaiǵa burǵan. Jumahan buryn atyn ǵana estigen, bolmasa kinodan, ne sahnadan ǵana kórgen artisterimen partner boldy. Ákesin Káýken Kenjetaev, sheshesin Ámina Ómirzaqova, partneri bolyp Muhtar Baqtygereev, Dosqan Joljaqsynov jáne jas aktrisa Gúlnár Eralieva túsken. Jumahan ekranda keremet kórindi. Batyr deneli jigittiń atqa otyrǵany erkshe-tin. Dál bir eskertkish ispetti. Qoiý qara ótkir kózderinde tek batyrlyq, erlikten ózge náziktik, qorǵansyzdyqty kórsete bildi. Onyń názik júregi adamdy – súiý, adamdy qurmetteýden turatyn, tabiǵi talant ekenin birden dáleldegen. Premera «Kino úiinde» boldy. Zal kórermenge lyq toly. Ol kezde qazirgidei emes, el-jurt qýanyshty bólisýge asyǵatyn kez. Qarańǵy zaldaǵy ekrannan bir sát Jumahan jarq ete qalǵanda, ishimizde eki-úsh udai oi paida boldy. Birinshisi –tanǵalý. Ekinshisi «Jumahannyń ornynda men nege bolmadym eken» -degen arman qiial… Úshinshisi maqtanysh Jumahan Ábdiqadyrovpen birge oqimyn degen táýbeshilik. Biz Jumahandy sol keshte qaita taýyp, qaita tanysqandai boldyq. Ásirese qyzdar… Ánsheiindegi teatr fakýltetiniń jigitterine murnyn shúiirip qaraityn mýzykant qyzdar da, joǵarǵy kýrstyń arýlary da Jumahandy kezdesse qur jibere salmaýǵa tyrysqan. Alaida bir toǵa qyzǵa qyry joq, olarmen ońasha qalýdan qashatyn Júkeń, qyz kórse qutylýǵa asyq bolatyn.
Jumaqannyń ákesi Ábdiqadyr ómir boiy naýbaihanada istedi. Baiaǵy FZÝ-da bireýler elektrik, bireýler shofer kombainer bolyp oqyp jatqanda Ábdiqadyrdy muǵalim naýbaishynyń oqýyna jibergen. Jumahan sondyqtan da keremet aspaz. Onyń jýan saýsaqtaryn kórgen adam basqa basqa odan muny kútpeýi múmkin. Al Júkeń palaý pisirgende oryssha aitqanda «Palchiki oblijesh». Al mánti túiip, lagman sozǵany kez-kelgen kelinshekke úlgi bolary haq. Al et asqany – bir tóbe. Ol az deseńiz. Jumahan etik te jamaidy, jyrtylǵan dopty da ózi tigip, buzylǵan kez-kelgen velosiped bolsyn, saǵat bolsyn jóndei beredi. Jáne sol úshin eshqashan eshkimnen bir tiyn almaidy. Ásirese baiaǵyda Jumahandy «múgedek» dep teatrdan shyǵaryp jibergende ol jabyrqaǵan joq. Sol mańaidaǵy avtoturaqta kúzetshi bolyp istedi. El aiaǵy basylyp ońasha qalǵanda kózmaiy taýsylyp saǵat jóndeitin. Bul ózi qyzyq jumys. Bylai qarasań basyń qatady alaida saǵattyń ishi de ózge álem basqa planeta. Ár túrli tetik. Birimen biri jalǵasqan, birin-biri kótergen, itergen usaq dúnieler. Jumahan uzaq túnder eshkimge kórsetpeitin kóz jasyn, eshkim joqta osylai tógetin. Iá,iá ol talai ret ózine-ózi qol jumasasam degen sátter de bolatyn. Biraq kishkentai eki qyzy men jary Gúlshatty qalai tastamaq. Jo-joq… degen Júkeń. «Men keýdemdegi júregim soǵyp turǵanda ólmeimin» degen. Iá… bul da Júkeń jaily ańyzdardyń bir tarmaǵy.
Kenenbai 32 jasynda múgedek bolyp qaldy. Almatydaǵy kinoakterlerdiń mektep-stýdiiasyn óte jaqsy tamamdaǵan ol Mark Donskoidyń «Alitet ýhodit v gory» filmindegi basty roldiń birinde Aieni oinady. Bul Qyzyl Armiianyń Chýkotkige kelýi ondaǵy bolsheviziianyń ornaýy jaily. Bul filmde ol ataqty Georgii JJenov, Iýrii Leonidov jáne qyrǵyzdyń daryndy artisi Muratbek Rysqulovtarmen áriptes-partner boldy. Jas akter úshin bul ári baqyt, ári abyroi edi. Bul onyń tek kino-teatr ǵana emes qazaq óneriniń esigin erkin ashqan daryndy jas ekendiginiń dáleli bolatyn. Keide pende bolǵan soń áttegen-ai deisiń ǵoi. Shirkin… Kenaǵamyz… Qadirli Kenenbai Qojabekov saý bolǵanda ekran men sahnada qanshama obrazdar jasar edi dep oilaisyń. Átteń… Biraq shúkir deisiń… Kenenbai múgedek bolyp júrip te talai-talai obrazdar jasady. Ásirese «Qyz Jibektegi» Jibektiń ákesi Syrlybai han, «Meniń atym Qojadaǵy» muǵalim Rahmanov, «Qulagerdegi» Batyrashty, jáne Bolat Shamshievtiń «Qasqyrlar apanyndaǵy» basty rol Musa Sháripovtyń obrazdary qazaq kinosynyń altyn qorynda.
Jumahan az ýaqyttyń ishinde D. Manabaidyń «Surapyl Súrjekeiinde» Súrjekeidi, T.Ómirzaqovtyń «Ámina» filminde Áminanyń ákesin,Q.Qasymbektovtyń «Jambyldyń jastyq shaǵynda» filmderine túsip úlgerdi. Biraq el ishinde ony «Batyr Baiandaǵy» basty rol Baian dep biledi. Film Maǵjan Jumabaevtyń «Batyr Baian» poemasynyń jelisi boiynsha, Smaǵul Elýbaevtyń stsenariiimen túsirilgen. Jáne bul tek kinematografiia úshin emes, jalpy elimiz úshin de óte bir qiyn da, muqtaj kezeńder bolatyn. Rejisser Slambek Táýekel filmdi Kókshetaýda túsirdi. Kino rejisserdiń de, stsenaristiń de eń negizgi kórermenniń kóńilinen shyqqan týyndy boldy. Osy filmde Batyr Baiannyń týǵan inisi Noiannyń jońǵar qyzy Laǵdaǵa ǵashyq bolyp, ekeýiniń qashatyn sahnasy bar. Onda jas akterlar Keńes Nurlanov pen aktrisa Amina Mahmetova túsken. Osy kezde Noiannyń aǵasy Batyr Baian keledi.
-Noian, qaida qashyp barasyń? Ait deimin.Jońǵardyń qyzymen qashyp barasyń ǵoi. Seniń satqyn bolǵanyńsha ólgeniń artyq…
Batyr Baian týǵan inisi Noiandy da, onyń súigen qyzy Laǵdany da sadaqpen atyp óltiredi. Óltirmeske amal joq. Týǵan el, týǵan jer úshin, jaý tabanynda taptalmas Erkindik úshin Baian bárine barýy tiis. Halqynyń bolashaǵy úshin ol bárin de qurban etýge daiyn. Mine birin-biri súigen eki jas qushaqtasqan Qozy men Baiandai sulap jatyr. Olardyń bar kinási birin-biri sheksiz súigendiginde ǵana. Taza, adal, mahabbattyń qurbany bolǵan qos ǵashyq. Batyr –ańǵal degen. Baian yzamen, lyqsyp kelgen ashýymen isterin istep, jasaryn jasap bolǵan soń adami qalpyna keledi. Batyr zar eńirep ien dalada jan ushyraidy. Batyr Baian – Jumahan bul sahnany keremet kórsete bildi. Onyń jan dúniesine myna dúlei tabiǵat ta tynysh tura almady. Jumahannyń inisi Babahan da er minezdi, eshkimnen taisalmaityn qoryqpaityn er jigit bop ósti. Áli esinde Jumahan inisi ekeýi ákesine naýbaihanaǵa baryp kesh shyqqan. Ol kezde Asa aýdan ortalyǵy bolǵanmen, kóshelerinde sham joq.Qoiyndarynda ákesi úige berip jibergen eki úsh bólke ystyq nan bar. Osy kezde buryshtan bir top balalar shyǵyp, bulardyń nandaryn tartyp aldy. Babahan óte namysshyl… Álgi jasy úlken jigitterdiń kóptigine qaramai tóbelesti bastap ketti. …. Ekeýin bir top jigitter ábden tepkiledi. Jumahan sol sátte ózi taiaq jep jatsa da, Babahandy aiaǵan. Ony ishten teýip, álgi banditter urǵanda ózi úshin emes, inisi úshin jylaǵan. Batyr Baian da inisi Noiandy óltirgen sahnasy dál sony eske túsirgendei. Onyń ústine inisi Babahannyń ómirden ótkenine kóp ýaqyt bolǵan joq-ty. Jumahan bul qiyn sahnany 1-aq dýblmen tústi. Ánsheiinde akterler kamerada jylai almasa olardyń kózine glitserin tamyzady. Bolmasa basqa tamshylar quiady. Al Jumahan oǵan barǵan joq.Ózi jylady. Eńiregende eki iyǵy dirildep toqtai almaǵan. Túsirý toby da, operator, rejisserdan bastap jaryq berýshilerde Jumahanmen qosa kózderine erik berdi. Sol kúni tabiǵatta erekshe bir tebirengendei aspandy qara bult jaýlap, kúzdiń nóseri qosa quiylǵan. Jumahan bul sahnada tek Qazaqfilmniń kóginde emes, Álemdik juldyzdardyń ǵaryshyna kóterildi. Onyń tek batyrdy ǵana kórsetpei, bilegine sengen Baiandy ǵana baiandamai, adami júregi názik, baýyrmal, ótkenine ókine biletin jany jaraly, júregi qars airylǵan, bahadúr baýyryn joǵaltqan Baian bolatyn. Bul da Jumahan jaily ańyzdyń bir tarmaǵy.
Belgili jazýshy, stsenarist Smaǵul Elýbai osy jaily ókinishpen «Eger Jumahan myna jaǵdaiǵa tap bolmaǵanda batyrlar gallereiasyn somdaityn akter edi» deidi. Óte durys aitylǵan sóz. Shirkin-ai dersiń… «Jumahan ekrandaǵy Mahambetti de, Ábilhaiyrdy da, Abylaidy da , Qabanbaidy da iaǵni kez-kelgen batyrlardy oinaityn akter edi.» deidi.
Kenenbaiǵa eń qiyn tigeni qyzdai qosylǵan jary Rimanyń úiden ketýi boldy. Uly Ilias pen qyzy Alena qolynda qalǵan. Al súigen jary kete bardy. Kelinsheginiń múgedek adamnyń qasynda uzaq otyrýǵa shydamy jetpedi. Jo-joq… Qaita ketkeni de durys shyǵar. Beý dúnie-ai… Shabandoz qyzǵa túsken jap-jas, qarasa kóz toiatyn artistke qaramaǵan, kóz tastamaityn qyz bolmaityn. Biraq Kenenbaidyń kóńili osy kók kóz Rimaǵa tústi. Ákesi Moldan ishtei ulynyń osy Rimaǵa, ózge eldiń qyzyna úilenem degenine qarsy bolǵanmen, eshteńe degen joq-edi. Qairan ákesi ishtei sezgen eken-aý. Alaida… alaida átteń dúnie…
Gúlshat Qypshaqova Qazaqstannyń Halyq artisi Sholpan Jandarbekovanyń kýrsyn tamamdap kelgende 20-dan jańa asqan bolatyn. Jalpy Gúlshat Almaty oblysynyń týmasy. Sondyqtan da ol oqý bitirisimen alysqa emes, Tarazǵa keldi. Qyldyryqtai qypsha bel, uzyn boily, bidai óńdi qyz kele sala teatrdyń geroinasy boldy. Ol kele sala M.Áýezovtyń «Eńlik-Kebektegi» Eńlikti, Ý.Shekspirdiń «Otellosyndaǵy» Dezdemonany somdady. Ý.Shekspirdiń «Gamletindegi» Ofeliiany, Sh.Aitmatovtyń «Ana-Jer-Anasyndaǵy» Jer-Anany t.b. Gúlshat jarynyń qiyn qystaý kezeńinde qasynda súieý bola júrip, teatrda da 60-tan asa rolderde oinady. Jataqhanada kórip júretin qara qyzben Jumahan osy jerde –Tarazda kóp sóilesetin. Ekeýi de birin-biri unatqan… Kóp uzamai úili-jarandy boldy. Úielmeli-súielmeli Ásel men Ánel ómirge keldi. Tup-týra Kenenbaidyń taǵdyryndai, Jumahan da kóp qinaldy. Kóp oilandy. Birde tún ortasy aýǵanda sol qorqynyshyn áieli Gúlshatqa aitqan. Al, Gúlshat tek basyn shaiqap jylai berdi, jylai berdi. «Ne bolsa da, men seniń máńgi baqi qasyńdamyn» degen. Keide men Jumahannyń búginde tiri júrýi de osy Gúlshattyń arqasy bolar dep oilaimyn.
Bul sát, bul tún Jumahandy ómirge qaita ákelgen. Sol túnnen bastap Jumahan ómir súrýdiń ne ekenin ózine de, jary Gúlshatqa da, ózge jurtqa da kórsete bildi. Iá, Júkeń jaily bul da bir ańyz.
Jumaqan Ábdiqadyrov búginde kinoǵa da túspeidi. Sahnaǵa da shyqpaidy. Omyrtqasyna bir emes eki ret ota jasaldy. Ásirese ekinshi ret jasaýyna Elbasy N.Nazarbaev Jumahan jaily gazetten oqyp Jambylǵa kelgende arnaiy shaqyryp, sóilesip, Germaniiada jasalatyn otanyń aqshasyn de sheshken. Ókinishke orai ol ota Jumahanǵa kómektesken joq. Eki qyzdary búginde turmysta. Ekeýi de Almatyda turady. Al Tarazdaǵy kishkene ǵana eki bólmede Gúlshat ekeýi. Oblystyq ákimshilikke rahmet, osydan 10 shaqty jyl buryn kishkene mashina bergen. Bar tiregi tek sol. Al ataq, orden-medal jaily sóz bolsa, Júkeń únsiz. Ótken kúnde belgi joq degendei. Baiaǵyda oinaǵan rolderi úshin kim ataqqa usynady deisiń?! Átteń dúnie-ai…
Bir klip, ne 2-3 án aitqan pysyqailar «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkerin» alyp jatqanda Jumahandy eske alam. Al Júkeń oǵan filososfiialyq turǵydan qaraidy. «Meili jastar alsyn, bizdi qoishy» deidi ol.
Batyr deneli baiaǵydai aq kóńil taza da darhan Jumahan Ábdiqadyrov búginde oi ústinde kúndelik jazady, kitap oqidy, jańalyq kóredi, jastarǵa tilek tilep, duǵa jasap otyrady. «Tek Elimiz, Jurtymyz,Halqymyz aman bolsyn.» deidi. Men de soǵan ishtei qosylamyn.
Qazaqstannyń Halyq Artisi Uly Kenenbai Qojabekovtyń kórgen qiiametindei, Jumahan Ábdiqadyrov ta taǵdyrdyń – taýqymetin azapty kúnderdi artqa tastap erteginiń batyrlaryndai Uly ómir kóshinde ilesip kele jatyr. Jáne onyń eń bir keremet qasieti qandai jaǵdai bolmasyn árdaiym barlyq nárseniń jaqsy jaǵyn kóre biletin optimisttigi. Qashan kórseń de, telefonmen sóilesseń de, arqa-jarqa, ómirinde eshteńe bolmaǵandai qarqyldap kúlip, anekdotyn aityp ainalasyn nurǵa bólep júredi. Qazaqsha aitqanda mańaiyna nuryn shashqan batyr jigit, balýan jigit, alýan qyrly jigit, kóresiń de riza bolasyń. Osy sátte mende:
Ei, Alla osyndai azamattyń ómirin uzaq ete gór, azabyn azaita gór. Bolashaǵynyń qýanyshyn kórsete gór.» dep tileimin. Oǵan páter de , ataq ta, orden-medal da emes, oǵan tek Amandyq bere gór deimin!
Talǵat Temenov,
QR Halyq artisi, rejisser
