Foto:qazaqtimes.com
Búgin Májiliste “Munai salasyn damytý men perspektivalary” taqyrybynda Úkimet saǵaty bolyp ótti, dep habarlaidy ULT.KZ.Májilistegi Úkimet saǵatynda munai-gaz salasyndaǵy birqatar másele men aýqymdy ózgerister talqylandy. Atap aitqanda, munaidy óńdeýdegi ósim men kemshilikter, aldaǵy josparlar men elimizdiń ishki naryǵyndaǵy olqylyqtar baiandaldy.
«Munai tapshy»
Depýtat Edil Jańbyrshinnyń aitýynsha “Qashaǵan”, “Teńiz”, “Qarashyǵanaq” sekildi iri ken oryndarynan basqa munai-gaz ken oryndarynda shikizat óndirý jyl saiyn tómendep jatyr.
“Sońǵy bes jylda munai-gaz óndirý 36 million tonnadan 30 million tonnaǵa deiin azaiyp otyr. Qyzylorda oblysynda munai óndirý kórsetkishi edáýir túskeni baiqalyp, óndirý kólemi sońǵy 10-15 jylda 5 ese azaiǵan”, - deidi depýtat.
Úsh iri munai óńdeý zaýytyna 2 trillion teńge qarjy jumsalǵan. Bul qarjy munai óńdeý qýatyn arttyrý, munai óńdeý sapasyn jaqsartý maqsatynda bólingen. Biraq munai men gaz kondensatyn óńdeýdiń jyl saiynǵy kólemi 18 million tonnadan aspai otyr.
Edil Jańbyrshin, Qazaqstannyń ishki naryǵy importqa táýeldi bolyp otyrǵanyn jetkizdi. Ishki naryqqa qajet munai ónimderin jetkizýdi tek otandyq munai óndirý kompaniialary qamtamasyz etip otyrǵanyn, degenmen olardyń munai óndirý kólemi azaiyp jatqanyn baiandady.
“Jyl saiyn munai ónimderiniń tapshylyǵy baiqalady, ol import esebinen jabylady. Munaidyń ústinde otyrǵan memleket úshin bul – nonsens. Qazaqstan benzin, aviatsiialyq otyn, dizel otyny boiynsha importtyq otynǵa táýeldi jáne 7 jyl ishinde elimizge 6 million tonnadan asa munai ónimderi importtaldy. Iaǵni elimizdegi janar-jaǵarmai ónimderiniń defitsitin negizinen Resei memleketinen importtap otyrmyz. Bul máseleni sheshetin ýaqyt keldi”, - dedi ol.
«QazMunaiGazdyń basshysynan Qudaiǵa telefon shalǵan jeńil»
Depýtat Erlan Sairov óz sózinde munaidyń igiligin halyqqa qaitara aldyq pa, joq pa degen suraq qoidy:
“Ózderińizge belgili munaidyń erasy bitýge jaqyndap kele jatyr. Al, jańa Qazaqstan kelgennen beri «munaidyń qyzyǵyn kim kórip otyr?»- degen suraq áli kúnge deiin eldi mazalaidy. Bir ǵana mysal keltireiin. “Qarajanbasmunai” degen kompaniia bar, sodan “Kaspii shipping” degen Qazaqstandyq kompaniia tenderdi jeńip alǵan. Onyń ornynda buryn “Evraziia” degen Qazaqstannyń oligarhtaryna tiesili kompaniia bolǵan. Endi sol Qazaqstandyq kompaniiany úsh ai bolǵan “Qarajanbasmunaidy” óz jumysyna kirgizbei otyr. Bul búgin Qazaqstanda bolyp jatyr. QazMunaiGazdyń basshysyna telefon shalyp sóilesý múmkin emes. Menińshe QazMunaiGazdyń basshysynan Qudaiǵa telefon shalǵan jeńil. Sonda jańa Qazaqstan kim úshin degen suraq týady. »”-degen Erlan Sairov.
«Sumdyq jaǵdai»
Munai tapshylyǵy máselesin depýtat Nartai Aralbaiuly da aityp ótti. Ol «munai men gazdyń ústinde otyrǵan Qazaqstandy shetelden munai satyp alyp jatyr» degen málimetti “sumdyq jaǵdai” dep atady.
Sondai-aq, depýtat “Qashaǵan” jobasynyń shyndyǵyn aityp, joǵaryda aitylǵan máseleniń bir bóligin sheshýge baǵyttalǵan jobanyń birqatar máselesin eske aldy.
“Qashaǵan jobasyn “Ǵasyr jobasy” dedik. Degenmen joba iske asqannan keiin, tasymaldaý qubyrlarynan munai aǵa bastady. Joba ýaqytsha toqtatyldy. Saldarynan 1 milliard dollardan astam qarajat jumsaldy. Jelge ketti, aýaǵa jumsaldy desekte bolatyn shyǵar. Dál osy jobany quzyrly organdar toǵyz jyldan beri damytýǵa qol jetkize almai otyr. Al, saldarynan elimizdiń biýdjeti «Ónimdi bólý» týraly kelisimine sáikes milliondaǵan dollar joǵaltýda”,- dedi ol.
Gaz óńdeý zaýyttary nege iske qosylmai otyr?
Depýtat Nartai Aralbaiuly Energetika ministrliginiń ókiline munai-gaz salasyndaǵy máseleni kóterip saýal joldady.
“Qýattylyǵy 9 million tekshe metr bolatyn «QazaqGaz» óńdeý zaýyty 2025 jyly iske qosylady dedi, ol 2027 jylǵa shegerildi. Al, qýattylyǵy 1 milliard tekshe metr bolatyn Qashaǵandaǵy gaz óńdeý zaýyty jobasynyń iske asý ýaqyty 2026 jylǵa shegerildi. Naqty osy shegerýdiń sebepterin aitsańyzdar? Shegerilgen merzimde eki joba iske asa ma, álde úlgere almaimyz dep ýaqytty sozýǵa týra kele me?”-dedi depýtat saýalynda.
Depýtattyń suraǵyna «QazaqGaz» ókili jaýap berdi. «QazaqGaz» AQ Basqarma Tóraǵasynyń orynbasary Aidyn Aqannyń sózine sensek, qazirgi tańda qurylys jumystary jalǵasýda.
“Zaýytty salý 2026 jylǵa josparlanyp otyr. Keshiktirilý sebebi zaýyt jeke menshikke ótkizildi. Memlekettik komissiia arqyly ulttyq kompaniiaǵa berildi. Qazirgi tańda quralys jumystary jalǵasýda. Sondai-aq, Qatar eliniń investorlary osy jobaǵa kirgen. Qazirgi tańda zaýyttyń operatsiialyq bóligindegi basqarý Qatarlyq investorlarǵa berilgen. Investorlar 75 paiyz bólikti ózine alady, al 25 paiyzy QazaqGazǵa tiesili”, -deidi ol.
Aita keteiik, Biyl elimizde 88,4 mln tonna qara altyn óndiriledi. Bul týraly Májilistegi Úkimet saǵatynda Energetika ministri Almasadam Sátqaliev aitty. Bul ótken jylmen salystyrǵanda tómen kórsetkish.
Ministrdiń sózinshe, óndiristiń tómendeýine “Teńiz” ben “Qashaǵandaǵy” kúrdeli jóndeý jumystary sebep bolǵan. Buǵan qosa, Qazaqstan OPEK+ kelisim boiynsha mindettemelerdi oryndaýy tiis.