فوتو:qazaqtimes.com
بٷگٸن مەجٸلٸستە “مۇناي سالاسىن دامىتۋ مەن پەرسپەكتيۆالارى” تاقىرىبىندا ٷكٸمەت ساعاتى بولىپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى ULT.KZ.مەجٸلٸستەگٸ ٷكٸمەت ساعاتىندا مۇناي-گاز سالاسىنداعى بٸرقاتار مەسەلە مەن اۋقىمدى ٶزگەرٸستەر تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, مۇنايدى ٶڭدەۋدەگٸ ٶسٸم مەن كەمشٸلٸكتەر, الداعى جوسپارلار مەن ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ نارىعىنداعى ولقىلىقتار باياندالدى.
«مۇناي تاپشى»
دەپۋتات ەدٸل جاڭبىرشيننىڭ ايتۋىنشا “قاشاعان”, “تەڭٸز”, “قاراشىعاناق” سەكٸلدٸ ٸرٸ كەن ورىندارىنان باسقا مۇناي-گاز كەن ورىندارىندا شيكٸزات ٶندٸرۋ جىل سايىن تٶمەندەپ جاتىر.
“سوڭعى بەس جىلدا مۇناي-گاز ٶندٸرۋ 36 ميلليون توننادان 30 ميلليون تونناعا دەيٸن ازايىپ وتىر. قىزىلوردا وبلىسىندا مۇناي ٶندٸرۋ كٶرسەتكٸشٸ ەدەۋٸر تٷسكەنٸ بايقالىپ, ٶندٸرۋ كٶلەمٸ سوڭعى 10-15 جىلدا 5 ەسە ازايعان”, - دەيدٸ دەپۋتات.
ٷش ٸرٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا 2 تريلليون تەڭگە قارجى جۇمسالعان. بۇل قارجى مۇناي ٶڭدەۋ قۋاتىن ارتتىرۋ, مۇناي ٶڭدەۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا بٶلٸنگەن. بٸراق مۇناي مەن گاز كوندەنساتىن ٶڭدەۋدٸڭ جىل سايىنعى كٶلەمٸ 18 ميلليون توننادان اسپاي وتىر.
ەدٸل جاڭبىرشين, قازاقستاننىڭ ٸشكٸ نارىعى يمپورتقا تەۋەلدٸ بولىپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ. ٸشكٸ نارىققا قاجەت مۇناي ٶنٸمدەرٸن جەتكٸزۋدٸ تەك وتاندىق مۇناي ٶندٸرۋ كومپانييالارى قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعانىن, دەگەنمەن ولاردىڭ مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸ ازايىپ جاتقانىن باياندادى.
“جىل سايىن مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ تاپشىلىعى بايقالادى, ول يمپورت ەسەبٸنەن جابىلادى. مۇنايدىڭ ٷستٸندە وتىرعان مەملەكەت ٷشٸن بۇل – نونسەنس. قازاقستان بەنزين, اۆياتسييالىق وتىن, ديزەل وتىنى بويىنشا يمپورتتىق وتىنعا تەۋەلدٸ جەنە 7 جىل ٸشٸندە ەلٸمٸزگە 6 ميلليون توننادان اسا مۇناي ٶنٸمدەرٸ يمپورتتالدى. ياعني ەلٸمٸزدەگٸ جانار-جاعارماي ٶنٸمدەرٸنٸڭ دەفيتسيتٸن نەگٸزٸنەن رەسەي مەملەكەتٸنەن يمپورتتاپ وتىرمىز. بۇل مەسەلەنٸ شەشەتٸن ۋاقىت كەلدٸ”, - دەدٸ ول.
«قازمۇنايگازدىڭ باسشىسىنان قۇدايعا تەلەفون شالعان جەڭٸل»
دەپۋتات ەرلان سايروۆ ٶز سٶزٸندە مۇنايدىڭ يگٸلٸگٸن حالىققا قايتارا الدىق پا, جوق پا دەگەن سۇراق قويدى:
“ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ مۇنايدىڭ ەراسى بٸتۋگە جاقىنداپ كەلە جاتىر. ال, جاڭا قازاقستان كەلگەننەن بەرٸ «مۇنايدىڭ قىزىعىن كٸم كٶرٸپ وتىر?»- دەگەن سۇراق ەلٸ كٷنگە دەيٸن ەلدٸ مازالايدى. بٸر عانا مىسال كەلتٸرەيٸن. “قاراجانباسمۇناي” دەگەن كومپانييا بار, سودان “كاسپيي شيپپينگ” دەگەن قازاقستاندىق كومپانييا تەندەردٸ جەڭٸپ العان. ونىڭ ورنىندا بۇرىن “ەۆرازييا” دەگەن قازاقستاننىڭ وليگارحتارىنا تيەسٸلٸ كومپانييا بولعان. ەندٸ سول قازاقستاندىق كومپانييانى ٷش اي بولعان “قاراجانباسمۇنايدى” ٶز جۇمىسىنا كٸرگٸزبەي وتىر. بۇل بٷگٸن قازاقستاندا بولىپ جاتىر. قازمۇنايگازدىڭ باسشىسىنا تەلەفون شالىپ سٶيلەسۋ مٷمكٸن ەمەس. مەنٸڭشە قازمۇنايگازدىڭ باسشىسىنان قۇدايعا تەلەفون شالعان جەڭٸل. سوندا جاڭا قازاقستان كٸم ٷشٸن دەگەن سۇراق تۋادى. »”-دەگەن ەرلان سايروۆ.
«سۇمدىق جاعداي»
مۇناي تاپشىلىعى مەسەلەسٸن دەپۋتات نارتاي ارالبايۇلى دا ايتىپ ٶتتٸ. ول «مۇناي مەن گازدىڭ ٷستٸندە وتىرعان قازاقستاندى شەتەلدەن مۇناي ساتىپ الىپ جاتىر» دەگەن مەلٸمەتتٸ “سۇمدىق جاعداي” دەپ اتادى.
سونداي-اق, دەپۋتات “قاشاعان” جوباسىنىڭ شىندىعىن ايتىپ, جوعارىدا ايتىلعان مەسەلەنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن شەشۋگە باعىتتالعان جوبانىڭ بٸرقاتار مەسەلەسٸن ەسكە الدى.
“قاشاعان جوباسىن “عاسىر جوباسى” دەدٸك. دەگەنمەن جوبا ٸسكە اسقاننان كەيٸن, تاسىمالداۋ قۇبىرلارىنان مۇناي اعا باستادى. جوبا ۋاقىتشا توقتاتىلدى. سالدارىنان 1 ميلليارد دوللاردان استام قاراجات جۇمسالدى. جەلگە كەتتٸ, اۋاعا جۇمسالدى دەسەكتە بولاتىن شىعار. دەل وسى جوبانى قۇزىرلى ورگاندار توعىز جىلدان بەرٸ دامىتۋعا قول جەتكٸزە الماي وتىر. ال, سالدارىنان ەلٸمٸزدٸڭ بيۋدجەتٸ «ٶنٸمدٸ بٶلۋ» تۋرالى كەلٸسٸمٸنە سەيكەس ميلليونداعان دوللار جوعالتۋدا”,- دەدٸ ول.
گاز ٶڭدەۋ زاۋىتتارى نەگە ٸسكە قوسىلماي وتىر?
دەپۋتات نارتاي ارالبايۇلى ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸنە مۇناي-گاز سالاسىنداعى مەسەلەنٸ كٶتەرٸپ ساۋال جولدادى.
“قۋاتتىلىعى 9 ميلليون تەكشە مەتر بولاتىن «QazaqGaz» ٶڭدەۋ زاۋىتى 2025 جىلى ٸسكە قوسىلادى دەدٸ, ول 2027 جىلعا شەگەرٸلدٸ. ال, قۋاتتىلىعى 1 ميلليارد تەكشە مەتر بولاتىن قاشاعانداعى گاز ٶڭدەۋ زاۋىتى جوباسىنىڭ ٸسكە اسۋ ۋاقىتى 2026 جىلعا شەگەرٸلدٸ. ناقتى وسى شەگەرۋدٸڭ سەبەپتەرٸن ايتساڭىزدار? شەگەرٸلگەن مەرزٸمدە ەكٸ جوبا ٸسكە اسا ما, ەلدە ٷلگەرە المايمىز دەپ ۋاقىتتى سوزۋعا تۋرا كەلە مە?”-دەدٸ دەپۋتات ساۋالىندا.
دەپۋتاتتىڭ سۇراعىنا «QazaqGaz» ٶكٸلٸ جاۋاپ بەردٸ. «QazaqGaz» اق باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايدىن اقاننىڭ سٶزٸنە سەنسەك, قازٸرگٸ تاڭدا قۇرىلىس جۇمىستارى جالعاسۋدا.
“زاۋىتتى سالۋ 2026 جىلعا جوسپارلانىپ وتىر. كەشٸكتٸرٸلۋ سەبەبٸ زاۋىت جەكە مەنشٸككە ٶتكٸزٸلدٸ. مەملەكەتتٸك كوميسسييا ارقىلى ۇلتتىق كومپانيياعا بەرٸلدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا قۇرالىس جۇمىستارى جالعاسۋدا. سونداي-اق, قاتار ەلٸنٸڭ ينۆەستورلارى وسى جوباعا كٸرگەن. قازٸرگٸ تاڭدا زاۋىتتىڭ وپەراتسييالىق بٶلٸگٸندەگٸ باسقارۋ قاتارلىق ينۆەستورلارعا بەرٸلگەن. ينۆەستورلار 75 پايىز بٶلٸكتٸ ٶزٸنە الادى, ال 25 پايىزى قازاقگازعا تيەسٸلٸ”, -دەيدٸ ول.
ايتا كەتەيٸك, بيىل ەلٸمٸزدە 88,4 ملن توننا قارا التىن ٶندٸرٸلەدٸ. بۇل تۋرالى مەجٸلٸستەگٸ ٷكٸمەت ساعاتىندا ەنەرگەتيكا مينيسترٸ الماسادام سەتقاليەۆ ايتتى. بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تٶمەن كٶرسەتكٸش.
مينيستردٸڭ سٶزٸنشە, ٶندٸرٸستٸڭ تٶمەندەۋٸنە “تەڭٸز” بەن “قاشاعانداعى” كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى سەبەپ بولعان. بۇعان قوسا, قازاقستان وپەك+ كەلٸسٸم بويىنشا مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋى تيٸس.
