Muhtar Maǵaýin. Suraǵan Rahmetuly – qazirgi qazaq poeziiasyndaǵy eń eleýli tulǵalardyń biri

Muhtar Maǵaýin. Suraǵan Rahmetuly – qazirgi qazaq poeziiasyndaǵy eń eleýli tulǵalardyń biri

Qazaqtyń belgili qalamgeri, adýyndy aqyn, tarihshy Suraǵan Rahmetuly jýyrda asqaraly 60 jasqa toldy. «...Tuiaǵynyń ushqyny ulanǵaiyr jalyn bop, Qalamymnyń ushynda jaly órtengen Jylqylar!» dep óziniń erekshe únin, ult jadynan jaralǵan oily óleńimen oqyrman qaýymdy tánti etken Suraǵan Rahmetulynyń shyǵarmashylyq keshi 27 qarasha kúni, saǵat 18.00-de Astana qalasyndaǵy Jastar teatrynda ótpek. Osy mereitoiǵa orai aqynnyń poeziiasymen etene tanys eleýli tulǵa, klassik jazýshy Muhtar Maǵaýinniń izgi lebizin usynamyz.

Meniń jaqsy kóretin, baǵasyn tanyǵan, syilas inim Suraǵan Rahmetuly alpysqa kelipti. Asqarly jas, óte uzaq ǵumyr. Jiyrma dep aitpaiyn, otyzdan ótip, qyryqqa ilingen keiingiler turǵysynan qaraǵanda. Bir zamanda bizde solai oilap edik. Al qazir... Seksenge taqaǵan qarly biikten kóz salsam, alpys – balanyń jasy eken! Sonymen qatar, aqylgói aǵanyń kemel kezeńi.

Shynynda da, Suraǵan – qazirgi zamanǵy qazaq poeziiasynyń aldyńǵy qatarynda turǵan tanymal aqyn ekeni kúmán týǵyzbasa kerek. Tabiǵi daryn ǵana emes, utymdy izdenis, tynymsyz eńbek nátijesi. Baiyptap qarasam, jańa bastaǵan jas talapker Suraǵannyń úlken bir artyqshylyǵy jáne kemiske ainalýǵa múmkin shetin jaǵydaiy bolypty.

Artyqshylyǵy – Ejelgi Túrik mekeni, búgingi Monǵol ulysynda, baiaǵy Abai zamanyndaǵy, turmysy tabiǵi, tili taza, minez-qulqy naǵyz ulttyq sipatty, ýyzy shaiqalmaǵan qazaq ortasynda týyp, ósti jáne bir jola qalyptasty. Yqtimal kemshindik – osy ózgeshe ortadaǵy shalǵai jaǵdaiattar natijesinde toqyraýǵa ushyraý, iaǵni, rýhani ómirde, tynym, bilim tarabynda kesheýildep qalý qateri bolatyn. Alaida, Suraǵan óziniń táńir syilaǵan talabynyń arqasynda, úlken qazaq jurtyndaǵy turǵylastarynan kem túspei, tipti, kei retterde oza shaýyp, zor bilikke jetti. Buǵan búgingi Suraǵan aqynnyń mazmundy, oily ǵana emes, taqyryp turǵysynan jan-jaqty, qurylymy men túr jaǵynan jańalyqty óleń-jyrlar naqty kýálik beredi. Qaitalap aitaiyq Suraǵan Rahmetuly – qazirgi qazaq poeziiasyndaǵy eń eleýli tulǵalardyń biri. Sonymen qatar, alymdy ádebietshi jáne bilikti tarihshy retinde de joǵary baǵaǵa laiyq.

Tek Suraǵan ǵana emes, búgingi Monǵol ulysynda, Qytai memleketinde jasap jatqan ana tildi qalamger ataýly – qazirgi qazaq ádebietiniń keń órisin, shyn mánisindegi ulttyq, úlken ádebiet ekenin aiǵaqtai tússe kerek. Sonymen qatar qadym zamanynda Túrik qaǵanaty quramynda bolǵan, orta ǵasyrlarda Shyńǵys hannyń álemdik imperiiasyn negizdegen babalar áýletiniń óshpes rýhy men keiingide Qazaq ordasy atalyp, derbes tý kótergen aqyr túbinde áýelgi atynan airylsa da, barlyq zobalańnan aman ótip, táýelsiz kúnge jetken qazaq halqynyń bir tutas birliginiń kórsetkishi. Suraǵan Rahmetulynyń alpys jyldyq mereitoiynyń ilgerindi-keiindi basqa da sharalardan ózgeshe bolmysyn osy turǵydan tanimyn.

Al Suraǵan baýyrym, áigili Hemingýei aitqan bir sózi bar ǵoi: Qas qalamger úlken daryn, tynymsyz eńbek, riiasyz adaldylyqpen qatar, óte uzaq jasaý kerek degen. Alaida, óziniń ijdaǵaty kem bolyp, sońǵy shart oryndalmai qalypty. Al seniń myna alpystan keiin tyń tynys taýyp, órlei shabýyńa jáne uzaq jasaýyńa Arýaq pen Táńiri dem beredi dep oilaimyn. Áýeli meniń búgingi jasym jetpis segizge múdirmei jet. Odan keiin osy kúnderde seksen besin toilap jatqan Ákim aǵańnyń ókshesin bas. Odan soń, óziń kózin kórgen, myna bizder tym jaqsy bilgen Ǵalekeń, Áljekeń, Dyqań – Ǵalym Ahmetov, Áljappar Ábishev, Dihan Ábilev ákeleriń siiaqty, toqsandy ortala. Odan ári álbette Jambyl atań. Toqsan toǵyz! Biraq bul da bir ǵumyrdyń shegi emes... Eń bastysy – taǵdyr qansha jyl berse de, qalamyń múdirmesin! Oiyń toqyramasyn! Artyńdaǵy murań Máńgilik elińmen birge jasaǵai! Ótken ǵumyryń darqan boldy. Áitse de... bir ókinish. Raýshan kelin búgingi kúnge jete almapty. Jazmysh eken, amal joq. Endigi urpaǵyń, áýletiń ósip-óne bersin! El-jurtyń aman bolsyn!...

Muhtar MAǴAÝIN,

Silver Spriń, iaǵni Kúmis Bulaq kenti,

Merilend, Amerika Qurama Shtattary,

28 sentiabr, 2018 jyl.

Ádebiet portaly