قازاقتىڭ بەلگٸلٸ قالامگەرٸ, ادۋىندى اقىن, تاريحشى سۇراعان راحمەتۇلى جۋىردا اسقارالى 60 جاسقا تولدى. «...تۇياعىنىڭ ۇشقىنى ۇلانعايىر جالىن بوپ, قالامىمنىڭ ۇشىندا جالى ٶرتەنگەن جىلقىلار!» دەپ ٶزٸنٸڭ ەرەكشە ٷنٸن, ۇلت جادىنان جارالعان ويلى ٶلەڭٸمەن وقىرمان قاۋىمدى تەنتٸ ەتكەن سۇراعان راحمەتۇلىنىڭ شىعارماشىلىق كەشٸ 27 قاراشا كٷنٸ, ساعات 18.00-دە استانا قالاسىنداعى جاستار تەاترىندا ٶتپەك. وسى مەرەيتويعا وراي اقىننىڭ پوەزيياسىمەن ەتەنە تانىس ەلەۋلٸ تۇلعا, كلاسسيك جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننٸڭ ٸزگٸ لەبٸزٸن ۇسىنامىز.
مەنٸڭ جاقسى كٶرەتٸن, باعاسىن تانىعان, سىيلاس ٸنٸم سۇراعان راحمەتۇلى الپىسقا كەلٸپتٸ. اسقارلى جاس, ٶتە ۇزاق عۇمىر. جيىرما دەپ ايتپايىن, وتىزدان ٶتٸپ, قىرىققا ٸلٸنگەن كەيٸنگٸلەر تۇرعىسىنان قاراعاندا. بٸر زاماندا بٸزدە سولاي ويلاپ ەدٸك. ال قازٸر... سەكسەنگە تاقاعان قارلى بيٸكتەن كٶز سالسام, الپىس – بالانىڭ جاسى ەكەن! سونىمەن قاتار, اقىلگٶي اعانىڭ كەمەل كەزەڭٸ.
شىنىندا دا, سۇراعان – قازٸرگٸ زامانعى قازاق پوەزيياسىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇرعان تانىمال اقىن ەكەنٸ كٷمەن تۋعىزباسا كەرەك. تابيعي دارىن عانا ەمەس, ۇتىمدى ٸزدەنٸس, تىنىمسىز ەڭبەك نەتيجەسٸ. بايىپتاپ قاراسام, جاڭا باستاعان جاس تالاپكەر سۇراعاننىڭ ٷلكەن بٸر ارتىقشىلىعى جەنە كەمٸسكە اينالۋعا مٷمكٸن شەتٸن جاعىدايى بولىپتى.
ارتىقشىلىعى – ەجەلگٸ تٷرٸك مەكەنٸ, بٷگٸنگٸ مونعول ۇلىسىندا, باياعى اباي زامانىنداعى, تۇرمىسى تابيعي, تٸلٸ تازا, مٸنەز-قۇلقى ناعىز ۇلتتىق سيپاتتى, ۋىزى شايقالماعان قازاق ورتاسىندا تۋىپ, ٶستٸ جەنە بٸر جولا قالىپتاستى. ىقتيمال كەمشٸندٸك – وسى ٶزگەشە ورتاداعى شالعاي جاعداياتتار ناتيجەسٸندە توقىراۋعا ۇشىراۋ, ياعني, رۋحاني ٶمٸردە, تىنىم, بٸلٸم تارابىندا كەشەۋٸلدەپ قالۋ قاتەرٸ بولاتىن. الايدا, سۇراعان ٶزٸنٸڭ تەڭٸر سىيلاعان تالابىنىڭ ارقاسىندا, ٷلكەن قازاق جۇرتىنداعى تۇرعىلاستارىنان كەم تٷسپەي, تٸپتٸ, كەي رەتتەردە وزا شاۋىپ, زور بٸلٸككە جەتتٸ. بۇعان بٷگٸنگٸ سۇراعان اقىننىڭ مازمۇندى, ويلى عانا ەمەس, تاقىرىپ تۇرعىسىنان جان-جاقتى, قۇرىلىمى مەن تٷر جاعىنان جاڭالىقتى ٶلەڭ-جىرلار ناقتى كۋەلٸك بەرەدٸ. قايتالاپ ايتايىق سۇراعان راحمەتۇلى – قازٸرگٸ قازاق پوەزيياسىنداعى ەڭ ەلەۋلٸ تۇلعالاردىڭ بٸرٸ. سونىمەن قاتار, الىمدى ەدەبيەتشٸ جەنە بٸلٸكتٸ تاريحشى رەتٸندە دە جوعارى باعاعا لايىق.
تەك سۇراعان عانا ەمەس, بٷگٸنگٸ مونعول ۇلىسىندا, قىتاي مەملەكەتٸندە جاساپ جاتقان انا تٸلدٸ قالامگەر اتاۋلى – قازٸرگٸ قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كەڭ ٶرٸسٸن, شىن مەنٸسٸندەگٸ ۇلتتىق, ٷلكەن ەدەبيەت ەكەنٸن ايعاقتاي تٷسسە كەرەك. سونىمەن قاتار قادىم زامانىندا تٷرٸك قاعاناتى قۇرامىندا بولعان, ورتا عاسىرلاردا شىڭعىس حاننىڭ ەلەمدٸك يمپەريياسىن نەگٸزدەگەن بابالار ەۋلەتٸنٸڭ ٶشپەس رۋحى مەن كەيٸنگٸدە قازاق ورداسى اتالىپ, دەربەس تۋ كٶتەرگەن اقىر تٷبٸندە ەۋەلگٸ اتىنان ايرىلسا دا, بارلىق زوبالاڭنان امان ٶتٸپ, تەۋەلسٸز كٷنگە جەتكەن قازاق حالقىنىڭ بٸر تۇتاس بٸرلٸگٸنٸڭ كٶرسەتكٸشٸ. سۇراعان راحمەتۇلىنىڭ الپىس جىلدىق مەرەيتويىنىڭ ٸلگەرٸندٸ-كەيٸندٸ باسقا دا شارالاردان ٶزگەشە بولمىسىن وسى تۇرعىدان تانيمىن.
ال سۇراعان باۋىرىم, ەيگٸلٸ حەمينگۋەي ايتقان بٸر سٶزٸ بار عوي: قاس قالامگەر ٷلكەن دارىن, تىنىمسىز ەڭبەك, ريياسىز ادالدىلىقپەن قاتار, ٶتە ۇزاق جاساۋ كەرەك دەگەن. الايدا, ٶزٸنٸڭ ٸجداعاتى كەم بولىپ, سوڭعى شارت ورىندالماي قالىپتى. ال سەنٸڭ مىنا الپىستان كەيٸن تىڭ تىنىس تاۋىپ, ٶرلەي شابۋىڭا جەنە ۇزاق جاساۋىڭا ارۋاق پەن تەڭٸرٸ دەم بەرەدٸ دەپ ويلايمىن. ەۋەلٸ مەنٸڭ بٷگٸنگٸ جاسىم جەتپٸس سەگٸزگە مٷدٸرمەي جەت. ودان كەيٸن وسى كٷندەردە سەكسەن بەسٸن تويلاپ جاتقان ەكٸم اعاڭنىڭ ٶكشەسٸن باس. ودان سوڭ, ٶزٸڭ كٶزٸن كٶرگەن, مىنا بٸزدەر تىم جاقسى بٸلگەن عالەكەڭ, ەلجەكەڭ, دىقاڭ – عالىم احمەتوۆ, ەلجاپپار ەبٸشەۆ, ديحان ەبٸلەۆ ەكەلەرٸڭ سيياقتى, توقساندى ورتالا. ودان ەرٸ ەلبەتتە جامبىل اتاڭ. توقسان توعىز! بٸراق بۇل دا بٸر عۇمىردىڭ شەگٸ ەمەس... ەڭ باستىسى – تاعدىر قانشا جىل بەرسە دە, قالامىڭ مٷدٸرمەسٸن! ويىڭ توقىراماسىن! ارتىڭداعى مۇراڭ مەڭگٸلٸك ەلٸڭمەن بٸرگە جاساعاي! ٶتكەن عۇمىرىڭ دارقان بولدى. ەيتسە دە... بٸر ٶكٸنٸش. راۋشان كەلٸن بٷگٸنگٸ كٷنگە جەتە الماپتى. جازمىش ەكەن, امال جوق. ەندٸگٸ ۇرپاعىڭ, ەۋلەتٸڭ ٶسٸپ-ٶنە بەرسٸن! ەل-جۇرتىڭ امان بولسىن!...
مۇحتار ماعاۋين,
سيلۆەر سپريڭ, ياعني كٷمٸس بۇلاق كەنتٸ,
مەريلەند, امەريكا قۇراما شتاتتارى,
28 سەنتيابر, 2018 جىل.
ەدەبيەت پورتالى
