Bilim jáne ǵylym ministri
Erlan Kenjeǵaliuly Saǵadievtiń nazaryna!
Prezident joldaýynan keiin muǵalim mártebesi týraly ártúrli áńgimeler, usynystar talqylana bastady. Degenmen áleýmettik jelide jáne de bizge kelip talqylanyp jatqan taqyryptardyń eń bastylaryna toqtalyp ótkendi jón kórip otyrmyn.
Eń birinshi orynda turǵan muǵalimderdiń zeinet jasy. Rasynda qazir bilim salasyndaǵy reforma, kezdesip jatqan qarama-qaishylyqtar, jergilikti organdardyń jaýapsyzdyǵy men zańdy oryndamaýy, «tsifrly Qazaqstan» jobasy «aiasynda» ótkizilip kirip jatqan ásirese kundelik.kz iaǵni elektrondy jýrnal toltyrý máselesi júikeni juqartyp jibergeni ras. Bul týraly keiinirek toqtalamyz. Muǵalimderdiń ishinde zeinet jasyna jetpei, zeinetke shyǵyp bir-eki jyldan keiin ómirden ótken ustazdarymdy kórgende bir jaǵynan taǵdyr shyǵar deisiń, degenmen oilanýǵa týra keledi. Sondyqtan muǵalimniń zeinet jasyn qysqartý kezek kúttirmeitin másele.
Muǵalimderdiń barlyǵy zeinet jasy týraly BjǴM, muǵalim mártebesi týraly zańda qarastyrylsa deidi. Biraq muǵalimderdiń zeinet jasyn qaita qaraý máselesi Qazaqstan Respýblikasy eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń quzyrynda.
Ekinshi orynda materialdyq tehnikalyq baza týraly. Bilim týraly zań boiynsha mektepterdi kerek-jaraqpen qamtamasyz etý jergilikti atqarýshy organnyń enshisinde. Mektepterge keńse taýarlary, printer, kompiýter jóndeý, kartridjdaryn aýystyrý oǵan siia quiýdy da jergilikti atqarýshy organ QR bilim týraly zańynyń 6 babyna sáikes berýge tiis. Biraq bul kóp jerlerde berilmeidi. Zań oryndalmaidy. Bálkim sotqa berip zańdy quqyǵymyzdy talap etý kerek shyǵar.
Úshinshi orynda turǵan suraq bul muǵalimderdiń baspasózge jazylýy týraly. Bul týraly da burynnan aityp kelemiz. Muǵalimdi eshkim gazetter men jýrnaldarǵa eshkim májbúrlep jazdyra almaidy. Eger májbúrleý bolatyn bolsa májbúrlegen adam zań aldynda jaýapty. Bul elimizdiń konstitýtsiiasy boiynsha jeke azamattardyń quqyqtaryna qol suǵý jáne kemsitýshilik sipatta qarastyrylady. Qylmystyq kodeks boiynsha jaýapqa tartylady. Májbúrlegen adam sol úshin bas bostandyǵynan da aiyrylýy múmkin. Ókinishke orai, biz zańǵa júgine bermeimiz. Baspasóz máselesi tikelei muǵalimniń ózine bailanysty.
Tórtinshi orynda turǵan senbilikter. Bul sovet odaǵynan qalǵan sarqynshaq ádetterdiń biri. Ol kezde buny aqsha únemdeý úshin jasaityn. Qazir jetpeitin aqshanyń ornyn jabý ma deisiń. Qarsylyq joq, tazalyǵysy kelgender bara bersin, biraq sabaqtan tys ýaqyttarda. Sonymen qatar mekteptiń mańaiynyń shóbin julý tb qyzmetter de qosylyp ketken. Jumys berýshi muǵalim men jasalǵan kelisim shartta kórsetilmegen jumysqa muǵalimderdi jegýge quqyǵy joq. Sonymen qatar ol týraly ata zańymyzda, bilim týraly zańda kórsetilgen. Endi muǵalim ózi talap etip shyǵa almasa, aitpasa kim kináli? Pedagog qyzmetkerlerldi óz qyzmetimen bailanysy joq jumystarǵa salýǵa tiym salynǵan. Mereke (demalys) kúnderi kezekshilik qoiý da zańǵa tompaq keledi. Qoiylǵan adamǵa qosymsha aqsha tólený kerek nemese basqa kúnder esebinen demalys berilýi kerek.
Besinshi orynda qaǵazbastylyq. Ministrlik qaǵazbastylyq azaiady degenmen jańartylǵan mazmundaǵy bilim berý reformasy qaǵazdy azaita almai otyr. Burynǵydan eki eselendi desek te bolady. Sabaq saiynǵy formativti baǵalaý, bólimdik jiyntyq baǵalaý, toqsandyq jiyntyq baǵalaý tb qaǵazdy kóbeite túspese azaitqan joq. Ázirge muǵalimder internette NZM daiyndaǵan osy dúnielerdi tapsyryp júr. Internetten muǵalimder ǵana emes oqýshylar da alýdy úirendi. Jiyntyq baǵalaýdy ár muǵalim negizi ózi de jasaýyna bolady. Biraq ýaqyttyń tapshylyǵy qolbailaý bolyp turǵany.
Altynshy oryn kundelik.kz saity arqyly toltyrylatyn elektrondy jýrnal máselesi. Keibir jerler ekeýin de toltyryp otyr. Bul jobany tikelei muǵalim qaltasyn qaǵýǵa kelgen be dersiń. Shet aýdan túgil qalanyń irgesinde turyp internet sheshilmegen jerler bar. INTERNET izdep sabylǵan muǵalim. Keibiri óziniń qalta telefonynan kirip keibiri basqa jaqtan áriptesterin kómekke shaqyrýǵa májbúr. Onyń ústine reiting qýalaý degen taǵy bar. Nege muǵalim kúndelikke kirgisi kelmeitin ata-ana men oqýshynyń (jaǵdaiy kelmeýi de múmkin) ornyna kirip kloýn bolýy kerek?! Elektrondy kúndelikke kirmeitin ata-ana úshin jýrnalǵa túsindirme jazýy kerek? Burynnan aityp kelemiz, aldymen jaǵdaiyn jasaý kerek mektepterdiń. Ógizdiń murnyn judyryqpen teskendi qoiý kerek.
Jetinshi oryn jumys aptasy týraly. Qazir mektepterde bes kúndik jumys aptasy. Muǵalimder úshin alty kúndik jumys aptasy. Zań ne deidi?
Muǵalimniń aqsha tólenip otyrǵan saǵaty 18 saǵat. Basqa eshteńege tólenbeidi. (qosymsha jumysy bolmasa) Aptasyna 40 saǵat jumys ýaqyty delik. 18 saǵat astranomiialyq saǵatqa tolmaidy. Osy ýaqyttyń ishine muǵalimniń mektepte júrgen ýaqyty (úzilis) jinalystarǵa qatysýy, dápter tekserý, sharalarǵa qatysy, úide sabaqqa daiyndalǵany, túnniń ortasyna deiin uiqy kórmei elektrondy jýrnaldy toltyrýy barlyǵy osy 40 saǵattyń ishine kiredi. Sonda muǵalimniń jumys ýaqyty 40 saǵattan asyp ketedi. Al direktorlar bolsa senbi kúni de muǵalimderdiń mektepte júrgenin qalaidy. 5 kúndik sabaq dep 8 saǵat sabaqty 5 kúnde «qylqynyp» ótkennen góri 6 kún ótken áldeqaida jeńil. Sondyqtan mektep direktorlary da oilaný kerek. BjǴM de oilanar.
Bilim salasynda kóldeneń kók attylardyń medal saýdasyna tiym salý kerek.
BjǴM mektepterdi ákimdikterden bólip alsa degen de usynys jii kóterilip júr. BjǴM barlyǵyn ákimdikke ysyra salyp otyrmas edi. Ákimdik te mektepke qarap tegin jumysshy izdep «ulymas» edi. Sonymen qatar biyldan bastap mektep direktorlaryn sailaý bastamasy da kóterilip jatyr. Durys, degenmen mektep direktoryn muǵalimderge sailatý kerek. Muǵalim sailaǵan direktor ákimderden góri muǵalimderdiń jaǵdaiyn oilaidy.
Endi bir másele attestatsiialyq test máselesi. Testpen muǵalimniń dárejesin ólsheitindei muǵalim AQPARAT TASYMALDAÝShY emes, ol oqytýshy! Kóringenniń proektisinde, qujatynda kórsetilgen dúnieni bilýge mindetti emes. Árkimniń óz metodikasy, negizge alyp otyrǵan aqparat kózderi bar. Muǵalimniń kásibi sheberligi, óziniń jasap júrgen jumystaryn óz metodikasyn dáleldeýi kerek. Sondyqtan biliktilikti testpen ólshegen durys emes! Qazirgi zamanda aqparat kúnde ózgeredi. Kez-kelgen aqparatty árkim ár jerden ala-alady. Muǵalimnen terobaittyq fleshka jasaǵandy doǵaratyn ýaqyt jetti.
Jańartylǵan mazmundaǵy bilim berý júiesi qaǵazǵa kómip qoidy. Bas kótertpeidi. Kereksiz jaqtaryn siz-bolyp biz bolyp alyp tastaýdy talap etýimiz kerek, osylai jalǵasa berse taiaý ýaqytta mektepte muǵalim tappai qalýymyz da yqtimal. Bilim jáne ǵylym ministrli osy jaittardy eskerse deimiz.
M. Temirbek,
«Muǵalim mártebesi» qoǵamdyq
birlestiginiń tóraǵasy
