بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ
ەرلان كەنجەعاليۇلى ساعاديەۆتٸڭ نازارىنا!
پرەزيدەنت جولداۋىنان كەيٸن مۇعالٸم مەرتەبەسٸ تۋرالى ەرتٷرلٸ ەڭگٸمەلەر, ۇسىنىستار تالقىلانا باستادى. دەگەنمەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جەنە دە بٸزگە كەلٸپ تالقىلانىپ جاتقان تاقىرىپتاردىڭ ەڭ باستىلارىنا توقتالىپ ٶتكەندٸ جٶن كٶرٸپ وتىرمىن.
ەڭ بٸرٸنشٸ ورىندا تۇرعان مۇعالٸمدەردٸڭ زەينەت جاسى. راسىندا قازٸر بٸلٸم سالاسىنداعى رەفورما, كەزدەسٸپ جاتقان قاراما-قايشىلىقتار, جەرگٸلٸكتٸ ورگانداردىڭ جاۋاپسىزدىعى مەن زاڭدى ورىنداماۋى, «تسيفرلى قازاقستان» جوباسى «اياسىندا» ٶتكٸزٸلٸپ كٸرٸپ جاتقان ەسٸرەسە kundelik.kz ياعني ەلەكتروندى جۋرنال تولتىرۋ مەسەلەسٸ جٷيكەنٸ جۇقارتىپ جٸبەرگەنٸ راس. بۇل تۋرالى كەيٸنٸرەك توقتالامىز. مۇعالٸمدەردٸڭ ٸشٸندە زەينەت جاسىنا جەتپەي, زەينەتكە شىعىپ بٸر-ەكٸ جىلدان كەيٸن ٶمٸردەن ٶتكەن ۇستازدارىمدى كٶرگەندە بٸر جاعىنان تاعدىر شىعار دەيسٸڭ, دەگەنمەن ويلانۋعا تۋرا كەلەدٸ. سوندىقتان مۇعالٸمنٸڭ زەينەت جاسىن قىسقارتۋ كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن مەسەلە.
مۇعالٸمدەردٸڭ بارلىعى زەينەت جاسى تۋرالى بجعم, مۇعالٸم مەرتەبەسٸ تۋرالى زاڭدا قاراستىرىلسا دەيدٸ. بٸراق مۇعالٸمدەردٸڭ زەينەت جاسىن قايتا قاراۋ مەسەلەسٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇزىرىندا.
ەكٸنشٸ ورىندا ماتەريالدىق تەحنيكالىق بازا تۋرالى. بٸلٸم تۋرالى زاڭ بويىنشا مەكتەپتەردٸ كەرەك-جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاننىڭ ەنشٸسٸندە. مەكتەپتەرگە كەڭسە تاۋارلارى, پرينتەر, كومپيۋتەر جٶندەۋ, كارتريدجدارىن اۋىستىرۋ وعان سييا قۇيۋدى دا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگان قر بٸلٸم تۋرالى زاڭىنىڭ 6 بابىنا سەيكەس بەرۋگە تيٸس. بٸراق بۇل كٶپ جەرلەردە بەرٸلمەيدٸ. زاڭ ورىندالمايدى. بەلكٸم سوتقا بەرٸپ زاڭدى قۇقىعىمىزدى تالاپ ەتۋ كەرەك شىعار.
ٷشٸنشٸ ورىندا تۇرعان سۇراق بۇل مۇعالٸمدەردٸڭ باسپاسٶزگە جازىلۋى تۋرالى. بۇل تۋرالى دا بۇرىننان ايتىپ كەلەمٸز. مۇعالٸمدٸ ەشكٸم گازەتتەر مەن جۋرنالدارعا ەشكٸم مەجبٷرلەپ جازدىرا المايدى. ەگەر مەجبٷرلەۋ بولاتىن بولسا مەجبٷرلەگەن ادام زاڭ الدىندا جاۋاپتى. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ كونستيتۋتسيياسى بويىنشا جەكە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا قول سۇعۋ جەنە كەمسٸتۋشٸلٸك سيپاتتا قاراستىرىلادى. قىلمىستىق كودەكس بويىنشا جاۋاپقا تارتىلادى. مەجبٷرلەگەن ادام سول ٷشٸن باس بوستاندىعىنان دا ايىرىلۋى مٷمكٸن. ٶكٸنٸشكە وراي, بٸز زاڭعا جٷگٸنە بەرمەيمٸز. باسپاسٶز مەسەلەسٸ تٸكەلەي مۇعالٸمنٸڭ ٶزٸنە بايلانىستى.
تٶرتٸنشٸ ورىندا تۇرعان سەنبٸلٸكتەر. بۇل سوۆەت وداعىنان قالعان سارقىنشاق ەدەتتەردٸڭ بٸرٸ. ول كەزدە بۇنى اقشا ٷنەمدەۋ ٷشٸن جاسايتىن. قازٸر جەتپەيتٸن اقشانىڭ ورنىن جابۋ ما دەيسٸڭ. قارسىلىق جوق, تازالىعىسى كەلگەندەر بارا بەرسٸن, بٸراق ساباقتان تىس ۋاقىتتاردا. سونىمەن قاتار مەكتەپتٸڭ ماڭايىنىڭ شٶبٸن جۇلۋ تب قىزمەتتەر دە قوسىلىپ كەتكەن. جۇمىس بەرۋشٸ مۇعالٸم مەن جاسالعان كەلٸسٸم شارتتا كٶرسەتٸلمەگەن جۇمىسقا مۇعالٸمدەردٸ جەگۋگە قۇقىعى جوق. سونىمەن قاتار ول تۋرالى اتا زاڭىمىزدا, بٸلٸم تۋرالى زاڭدا كٶرسەتٸلگەن. ەندٸ مۇعالٸم ٶزٸ تالاپ ەتٸپ شىعا الماسا, ايتپاسا كٸم كٸنەلٸ? پەداگوگ قىزمەتكەرلەرلدٸ ٶز قىزمەتٸمەن بايلانىسى جوق جۇمىستارعا سالۋعا تيىم سالىنعان. مەرەكە (دەمالىس) كٷندەرٸ كەزەكشٸلٸك قويۋ دا زاڭعا تومپاق كەلەدٸ. قويىلعان ادامعا قوسىمشا اقشا تٶلەنۋ كەرەك نەمەسە باسقا كٷندەر ەسەبٸنەن دەمالىس بەرٸلۋٸ كەرەك.
بەسٸنشٸ ورىندا قاعازباستىلىق. مينيسترلٸك قاعازباستىلىق ازايادى دەگەنمەن جاڭارتىلعان مازمۇنداعى بٸلٸم بەرۋ رەفورماسى قاعازدى ازايتا الماي وتىر. بۇرىنعىدان ەكٸ ەسەلەندٸ دەسەك تە بولادى. ساباق سايىنعى فورماتيۆتٸ باعالاۋ, بٶلٸمدٸك جيىنتىق باعالاۋ, توقساندىق جيىنتىق باعالاۋ تب قاعازدى كٶبەيتە تٷسپەسە ازايتقان جوق. ەزٸرگە مۇعالٸمدەر ينتەرنەتتە نزم دايىنداعان وسى دٷنيەلەردٸ تاپسىرىپ جٷر. ينتەرنەتتەن مۇعالٸمدەر عانا ەمەس وقۋشىلار دا الۋدى ٷيرەندٸ. جيىنتىق باعالاۋدى ەر مۇعالٸم نەگٸزٸ ٶزٸ دە جاساۋىنا بولادى. بٸراق ۋاقىتتىڭ تاپشىلىعى قولبايلاۋ بولىپ تۇرعانى.
التىنشى ورىن kundelik.kz سايتى ارقىلى تولتىرىلاتىن ەلەكتروندى جۋرنال مەسەلەسٸ. كەيبٸر جەرلەر ەكەۋٸن دە تولتىرىپ وتىر. بۇل جوبانى تٸكەلەي مۇعالٸم قالتاسىن قاعۋعا كەلگەن بە دەرسٸڭ. شەت اۋدان تٷگٸل قالانىڭ ٸرگەسٸندە تۇرىپ ينتەرنەت شەشٸلمەگەن جەرلەر بار. ينتەرنەت ٸزدەپ سابىلعان مۇعالٸم. كەيبٸرٸ ٶزٸنٸڭ قالتا تەلەفونىنان كٸرٸپ كەيبٸرٸ باسقا جاقتان ەرٸپتەستەرٸن كٶمەككە شاقىرۋعا مەجبٷر. ونىڭ ٷستٸنە رەيتينگ قۋالاۋ دەگەن تاعى بار. نەگە مۇعالٸم كٷندەلٸككە كٸرگٸسٸ كەلمەيتٸن اتا-انا مەن وقۋشىنىڭ (جاعدايى كەلمەۋٸ دە مٷمكٸن) ورنىنا كٸرٸپ كلوۋن بولۋى كەرەك?! ەلەكتروندى كٷندەلٸككە كٸرمەيتٸن اتا-انا ٷشٸن جۋرنالعا تٷسٸندٸرمە جازۋى كەرەك? بۇرىننان ايتىپ كەلەمٸز, الدىمەن جاعدايىن جاساۋ كەرەك مەكتەپتەردٸڭ. ٶگٸزدٸڭ مۇرنىن جۇدىرىقپەن تەسكەندٸ قويۋ كەرەك.
جەتٸنشٸ ورىن جۇمىس اپتاسى تۋرالى. قازٸر مەكتەپتەردە بەس كٷندٸك جۇمىس اپتاسى. مۇعالٸمدەر ٷشٸن التى كٷندٸك جۇمىس اپتاسى. زاڭ نە دەيدٸ?
مۇعالٸمنٸڭ اقشا تٶلەنٸپ وتىرعان ساعاتى 18 ساعات. باسقا ەشتەڭەگە تٶلەنبەيدٸ. (قوسىمشا جۇمىسى بولماسا) اپتاسىنا 40 ساعات جۇمىس ۋاقىتى دەلٸك. 18 ساعات استرانومييالىق ساعاتقا تولمايدى. وسى ۋاقىتتىڭ ٸشٸنە مۇعالٸمنٸڭ مەكتەپتە جٷرگەن ۋاقىتى (ٷزٸلٸس) جينالىستارعا قاتىسۋى, دەپتەر تەكسەرۋ, شارالارعا قاتىسى, ٷيدە ساباققا دايىندالعانى, تٷننٸڭ ورتاسىنا دەيٸن ۇيقى كٶرمەي ەلەكتروندى جۋرنالدى تولتىرۋى بارلىعى وسى 40 ساعاتتىڭ ٸشٸنە كٸرەدٸ. سوندا مۇعالٸمنٸڭ جۇمىس ۋاقىتى 40 ساعاتتان اسىپ كەتەدٸ. ال ديرەكتورلار بولسا سەنبٸ كٷنٸ دە مۇعالٸمدەردٸڭ مەكتەپتە جٷرگەنٸن قالايدى. 5 كٷندٸك ساباق دەپ 8 ساعات ساباقتى 5 كٷندە «قىلقىنىپ» ٶتكەننەن گٶرٸ 6 كٷن ٶتكەن ەلدەقايدا جەڭٸل. سوندىقتان مەكتەپ ديرەكتورلارى دا ويلانۋ كەرەك. بجعم دە ويلانار.
بٸلٸم سالاسىندا كٶلدەنەڭ كٶك اتتىلاردىڭ مەدال ساۋداسىنا تيىم سالۋ كەرەك.
بجعم مەكتەپتەردٸ ەكٸمدٸكتەردەن بٶلٸپ السا دەگەن دە ۇسىنىس جيٸ كٶتەرٸلٸپ جٷر. بجعم بارلىعىن ەكٸمدٸككە ىسىرا سالىپ وتىرماس ەدٸ. ەكٸمدٸك تە مەكتەپكە قاراپ تەگٸن جۇمىسشى ٸزدەپ «ۇلىماس» ەدٸ. سونىمەن قاتار بيىلدان باستاپ مەكتەپ ديرەكتورلارىن سايلاۋ باستاماسى دا كٶتەرٸلٸپ جاتىر. دۇرىس, دەگەنمەن مەكتەپ ديرەكتورىن مۇعالٸمدەرگە سايلاتۋ كەرەك. مۇعالٸم سايلاعان ديرەكتور ەكٸمدەردەن گٶرٸ مۇعالٸمدەردٸڭ جاعدايىن ويلايدى.
ەندٸ بٸر مەسەلە اتتەستاتسييالىق تەست مەسەلەسٸ. تەستپەن مۇعالٸمنٸڭ دەرەجەسٸن ٶلشەيتٸندەي مۇعالٸم اقپارات تاسىمالداۋشى ەمەس, ول وقىتۋشى! كٶرٸنگەننٸڭ پروەكتٸسٸندە, قۇجاتىندا كٶرسەتٸلگەن دٷنيەنٸ بٸلۋگە مٸندەتتٸ ەمەس. ەركٸمنٸڭ ٶز مەتوديكاسى, نەگٸزگە الىپ وتىرعان اقپارات كٶزدەرٸ بار. مۇعالٸمنٸڭ كەسٸبي شەبەرلٸگٸ, ٶزٸنٸڭ جاساپ جٷرگەن جۇمىستارىن ٶز مەتوديكاسىن دەلەلدەۋٸ كەرەك. سوندىقتان بٸلٸكتٸلٸكتٸ تەستپەن ٶلشەگەن دۇرىس ەمەس! قازٸرگٸ زاماندا اقپارات كٷندە ٶزگەرەدٸ. كەز-كەلگەن اقپاراتتى ەركٸم ەر جەردەن الا-الادى. مۇعالٸمنەن تەروبايتتىق فلەشكا جاساعاندى دوعاراتىن ۋاقىت جەتتٸ.
جاڭارتىلعان مازمۇنداعى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ قاعازعا كٶمٸپ قويدى. باس كٶتەرتپەيدٸ. كەرەكسٸز جاقتارىن سٸز-بولىپ بٸز بولىپ الىپ تاستاۋدى تالاپ ەتۋٸمٸز كەرەك, وسىلاي جالعاسا بەرسە تاياۋ ۋاقىتتا مەكتەپتە مۇعالٸم تاپپاي قالۋىمىز دا ىقتيمال. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸ وسى جايتتاردى ەسكەرسە دەيمٸز.
م. تەمٸربەك,
«مۇعالٸم مەرتەبەسٸ» قوعامدىق
بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى
