Foto: aikyn.kz
Jaqynda jariialanǵan «Qazaqstan Respýblikasynyń 2025 jylǵa deiingi ulttyq damý josparynda» alǵa qoiylǵan mindetterdi sheshýde bilim berý júiesine erekshe ról berilip, bul negizgi basymdyqtardyń biri retinde atap kórsetilgen. Al onyń negizgi tulǵasy men «qozǵaýshy kúshine» qatysty «Pedagog kadrlardyń tapshylyǵynan muǵalim ornyna básekelestikke deiin» degen uran alǵa qoiyldy. Bul óz kezeginde memleket pen qoǵamnyń osy kásiptiń bedelin jáne onyń qazaqstandyqtar aldyndaǵy tartymdylyǵyn arttyrý boiynsha odan ári kúsh salýyn boljaidy, - dep habarlaidy «Ult aqparat».
Muǵalimniń missiiasy árqashan jáne barlyq jerde erekshe mańyzdy jáne qurmetti dep sanaldy. Óitkeni, kez kelgen mamandyq, meili ol ǵarysh pen joǵary tehnologiialarǵa, adamdardy emdeýge, qurylysqa nemese tamaq óndirisin uiymdastyrýǵa qatysty bolsyn, mektep muǵalimderi, sodan keiin orta arnaýly jáne joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary bekitetin qajetti bilim qoryn qajet etedi.
Sońǵy birneshe jylda memleket bolashaq muǵalimderdi daiarlaýǵa bólinetin memlekettik bilim granttarynyń sanyn aitarlyqtai arttyrdy. Eger 2014 jyly ol 5,8 myńdy qurasa, ótken jyly ol 8 myńnan asyp, bir jarym esege jýyq ósti. Bul, ásirese, tabysy az otbasylardan shyqqan úmitkerler úshin jaqsy yntalandyrý bolyp otyr.
Biraq muǵalimdik mamandyqqa túsetin jastardyń kóbeiýi óz aldyna kóp nársege qol jetkize almaidy – bul stýdentter sanynyń da sapaly bolýy óte mańyzdy. Sondyqtan Qazaqstan Respýblikasy Bilim jáne ǵylym ministrligi tiisti fakýltetterge túsý úshin eń tómengi ótý balyn kezeń-kezeńimen kóterý týraly sheshim qabyldady: 2018 jyly ol 50 bolsa, bir jyldan keiin 60-qa, al ótken jyly 70-ke kóterildi. Basqasha aitqanda, bul burynǵydai, bylaisha aitqanda, atyshýly «S» stýdentteriniń muǵalimdik mamandyqtarǵa túsýi bolmaýy kerek.
Bolashaq muǵalimderdi daiyndaityn fakýltetterdiń tartymdylyǵyn arttyrý úshin onda oqityn stýdentterdiń «aqshalai járdemaqysyn» aitarlyqtai arttyrý týraly sheshim de qabyldandy. Ótken jyly Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń qaýlysymen «Memlekettik stipendiialardy taǵaiyndaý, tóleý jáne mólsherlemelerin belgileý qaǵidalaryna» ózgerister engizildi. Olardyń aitýynsha, «Joǵary bilim berýdiń bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uiymdarynda oqytýdyń pedagogikalyq baǵyttarynda oqityn stýdentterge» ai saiyn 42 000 teńge kóleminde shákirtaqy beriledi. Bul bakalavriat baǵdarlamasy boiynsha oqityn barlyq ýniversitet stýdentteriniń alatynynan bir jarym ese kóp (26 186 teńge). Kelisińiz, stýdent úshin bul aiyrmashylyq óte mańyzdy.
Pedagogikalyq fakýltetterdiń túlekteri «Diplommen aýylǵa» boiynsha jeńildikterge jatatyn bes mamandyq ókilderiniń (qalǵan tórteýi – dárigerler, áleýmettik qyzmetkerler, mádeniet jáne sport qyzmetkerleri, sondai-aq mal dárigerleri) tiziminde birinshi orynda tur. » baǵdarlamasy. Eńbek jolyn shet elde bastaýdy sheshken bolashaq muǵalimder birqatar artyqshylyqtarǵa sene alady, atap aitqanda, 70 AEK mólsherinde bir rettik «kóterý» tólemi, laýazymdyq jalaqynyń salystyrmaly túrde keminde 25 paiyzǵa ósýi. qalalarda qoldanystaǵy tariftik stavkalarǵa, sondai-aq óteý merzimi 15 jylǵa deiingi turǵyn úi satyp alýǵa nemese salýǵa derlik paiyzsyz nesie. Sondai-aq, barlyq aýyl muǵalimderine, sonyń ishinde «jumysqa qabyldanǵandarǵa» da jergilikti bilik tarapynan kommýnaldyq qyzmet aqysyn tóleý jáne otyn satyp alý kezinde áleýmettik qoldaý kórsetiledi.
2019 jyldyń sońynda «Pedagog mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Zańynyń qabyldanýy bilim berý júiesiniń barlyq qyzmetkerleri úshin asa mańyzdy oqiǵa boldy. Onyń jobasy memlekettik organdar men parlamentte ǵana emes, muǵalimder arasynda da uzaq jáne jan-jaqty talqylaýdan ótti. Al jalpy jurtshylyq bul máseleni talqylaýǵa belsene qatysty.
Jańa zańnyń erejelerin «materialdyq» jáne «materialdyq emes» dep bólýge bolady. Sońǵysy muǵalimderdiń quqyqtary men mindetteriniń aýqymyn retteidi, sonyń ishinde olarǵa ádetten tys fýnktsiialardy júkteýden qorǵaý. Mysaly, muǵalimdi kásibi mindetine jatpaityn jumystardy oryndaýǵa qabyldaýǵa zańnamalyq tyiym salyndy (buryn mektep direktorlary da, jergilikti atqarýshy organdar da bul týraly asa saltanatty túrde qaramaityn). Muǵalimnen esep berýdi nemese Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasynda kózdelmegen aqparatty talap etýge eshkimniń quqyǵy joq, áitpese ol ákimshilik aiyppulǵa tartylady.Bul chekterge de qatysty. Odan da muǵalimdi belgili bir gazet-jýrnaldarǵa jazylýdy, keibir sharalarǵa bilet satyp alýdy t.b. mindettileýge eshkimniń quqyǵy joq.
Zań muǵalimderdi olardyń kásibi qyzmetine aralasýdan, sondai-aq stýdentter men olardyń ata-analary tarapynan bolýy múmkin qorlaýdan qorǵaidy. Mysaly, kámeletke tolmaǵan mektep oqýshysynyń muǵalimge qatysty orynsyz áreketi úshin onyń ata-anasy jaýapty bolady. Sonyń ishinde materialdyq – aiyppul túrindegi.
«Aqylǵa qonymdy, izgilik, máńgilik» egin egetin adamdardyń ómirin jeńildetý úshin zańda jergilikti atqarýshy organdar mektepke deiingi mekemelerden oryn bólý kezinde olardy birinshi kezekte ustazdar balalaryna bólýge mindetti degen norma bekitilgen. personal. Al jyl saiynǵy aqyly eńbek demalysynyń uzaqtyǵy birden eki aptaǵa – 42 kúnnen 56 kúnge uzartyldy. Sonymen qatar, synypty basqarý jáne dápter tekserý úshin qosymsha tólem eki esege ósti.
