فوتو: aikyn.kz
جاقىندا جارييالانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق دامۋ جوسپارىندا» العا قويىلعان مٸندەتتەردٸ شەشۋدە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە ەرەكشە رٶل بەرٸلٸپ, بۇل نەگٸزگٸ باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتاپ كٶرسەتٸلگەن. ال ونىڭ نەگٸزگٸ تۇلعاسى مەن «قوزعاۋشى كٷشٸنە» قاتىستى «پەداگوگ كادرلاردىڭ تاپشىلىعىنان مۇعالٸم ورنىنا بەسەكەلەستٸككە دەيٸن» دەگەن ۇران العا قويىلدى. بۇل ٶز كەزەگٸندە مەملەكەت پەن قوعامنىڭ وسى كەسٸپتٸڭ بەدەلٸن جەنە ونىڭ قازاقستاندىقتار الدىنداعى تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا ودان ەرٸ كٷش سالۋىن بولجايدى, - دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
مۇعالٸمنٸڭ ميسسيياسى ەرقاشان جەنە بارلىق جەردە ەرەكشە ماڭىزدى جەنە قۇرمەتتٸ دەپ سانالدى. ٶيتكەنٸ, كەز كەلگەن ماماندىق, مەيلٸ ول عارىش پەن جوعارى تەحنولوگييالارعا, ادامداردى ەمدەۋگە, قۇرىلىسقا نەمەسە تاماق ٶندٸرٸسٸن ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى بولسىن, مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ, سودان كەيٸن ورتا ارناۋلى جەنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى بەكٸتەتٸن قاجەتتٸ بٸلٸم قورىن قاجەت ەتەدٸ.
سوڭعى بٸرنەشە جىلدا مەملەكەت بولاشاق مۇعالٸمدەردٸ دايارلاۋعا بٶلٸنەتٸن مەملەكەتتٸك بٸلٸم گرانتتارىنىڭ سانىن ايتارلىقتاي ارتتىردى. ەگەر 2014 جىلى ول 5,8 مىڭدى قۇراسا, ٶتكەن جىلى ول 8 مىڭنان اسىپ, بٸر جارىم ەسەگە جۋىق ٶستٸ. بۇل, ەسٸرەسە, تابىسى از وتباسىلاردان شىققان ٷمٸتكەرلەر ٷشٸن جاقسى ىنتالاندىرۋ بولىپ وتىر.
بٸراق مۇعالٸمدٸك ماماندىققا تٷسەتٸن جاستاردىڭ كٶبەيۋٸ ٶز الدىنا كٶپ نەرسەگە قول جەتكٸزە المايدى – بۇل ستۋدەنتتەر سانىنىڭ دا ساپالى بولۋى ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان قازاقستان رەسپۋبليكاسى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ تيٸستٸ فاكۋلتەتتەرگە تٷسۋ ٷشٸن ەڭ تٶمەنگٸ ٶتۋ بالىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶتەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى: 2018 جىلى ول 50 بولسا, بٸر جىلدان كەيٸن 60-قا, ال ٶتكەن جىلى 70-كە كٶتەرٸلدٸ. باسقاشا ايتقاندا, بۇل بۇرىنعىداي, بىلايشا ايتقاندا, اتىشۋلى «س» ستۋدەنتتەرٸنٸڭ مۇعالٸمدٸك ماماندىقتارعا تٷسۋٸ بولماۋى كەرەك.
بولاشاق مۇعالٸمدەردٸ دايىندايتىن فاكۋلتەتتەردٸڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن وندا وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ «اقشالاي جەردەماقىسىن» ايتارلىقتاي ارتتىرۋ تۋرالى شەشٸم دە قابىلداندى. ٶتكەن جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن «مەملەكەتتٸك ستيپەندييالاردى تاعايىنداۋ, تٶلەۋ جەنە مٶلشەرلەمەلەرٸن بەلگٸلەۋ قاعيدالارىنا» ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. ولاردىڭ ايتۋىنشا, «جوعارى بٸلٸم بەرۋدٸڭ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىراتىن بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا وقىتۋدىڭ پەداگوگيكالىق باعىتتارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرگە» اي سايىن 42 000 تەڭگە كٶلەمٸندە شەكٸرتاقى بەرٸلەدٸ. بۇل باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا وقيتىن بارلىق ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرٸنٸڭ الاتىنىنان بٸر جارىم ەسە كٶپ (26 186 تەڭگە). كەلٸسٸڭٸز, ستۋدەنت ٷشٸن بۇل ايىرماشىلىق ٶتە ماڭىزدى.
پەداگوگيكالىق فاكۋلتەتتەردٸڭ تٷلەكتەرٸ «ديپلوممەن اۋىلعا» بويىنشا جەڭٸلدٸكتەرگە جاتاتىن بەس ماماندىق ٶكٸلدەرٸنٸڭ (قالعان تٶرتەۋٸ – دەرٸگەرلەر, ەلەۋمەتتٸك قىزمەتكەرلەر, مەدەنيەت جەنە سپورت قىزمەتكەرلەرٸ, سونداي-اق مال دەرٸگەرلەرٸ) تٸزٸمٸندە بٸرٸنشٸ ورىندا تۇر. » باعدارلاماسى. ەڭبەك جولىن شەت ەلدە باستاۋدى شەشكەن بولاشاق مۇعالٸمدەر بٸرقاتار ارتىقشىلىقتارعا سەنە الادى, اتاپ ايتقاندا, 70 اەك مٶلشەرٸندە بٸر رەتتٸك «كٶتەرۋ» تٶلەمٸ, لاۋازىمدىق جالاقىنىڭ سالىستىرمالى تٷردە كەمٸندە 25 پايىزعا ٶسۋٸ. قالالاردا قولدانىستاعى تاريفتٸك ستاۆكالارعا, سونداي-اق ٶتەۋ مەرزٸمٸ 15 جىلعا دەيٸنگٸ تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋعا نەمەسە سالۋعا دەرلٸك پايىزسىز نەسيە. سونداي-اق, بارلىق اۋىل مۇعالٸمدەرٸنە, سونىڭ ٸشٸندە «جۇمىسقا قابىلدانعاندارعا» دا جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك تاراپىنان كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسىن تٶلەۋ جەنە وتىن ساتىپ الۋ كەزٸندە ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.
2019 جىلدىڭ سوڭىندا «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنىڭ قابىلدانۋى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن اسا ماڭىزدى وقيعا بولدى. ونىڭ جوباسى مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن پارلامەنتتە عانا ەمەس, مۇعالٸمدەر اراسىندا دا ۇزاق جەنە جان-جاقتى تالقىلاۋدان ٶتتٸ. ال جالپى جۇرتشىلىق بۇل مەسەلەنٸ تالقىلاۋعا بەلسەنە قاتىستى.
جاڭا زاڭنىڭ ەرەجەلەرٸن «ماتەريالدىق» جەنە «ماتەريالدىق ەمەس» دەپ بٶلۋگە بولادى. سوڭعىسى مۇعالٸمدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸنٸڭ اۋقىمىن رەتتەيدٸ, سونىڭ ٸشٸندە ولارعا ەدەتتەن تىس فۋنكتسييالاردى جٷكتەۋدەن قورعاۋ. مىسالى, مۇعالٸمدٸ كەسٸبي مٸندەتٸنە جاتپايتىن جۇمىستاردى ورىنداۋعا قابىلداۋعا زاڭنامالىق تىيىم سالىندى (بۇرىن مەكتەپ ديرەكتورلارى دا, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار دا بۇل تۋرالى اسا سالتاناتتى تٷردە قارامايتىن). مۇعالٸمنەن ەسەپ بەرۋدٸ نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كٶزدەلمەگەن اقپاراتتى تالاپ ەتۋگە ەشكٸمنٸڭ قۇقىعى جوق, ەيتپەسە ول ەكٸمشٸلٸك ايىپپۇلعا تارتىلادى.بۇل چەكتەرگە دە قاتىستى. ودان دا مۇعالiمدi بەلگiلi بiر گازەت-جۋرنالدارعا جازىلۋدى, كەيبiر شارالارعا بيلەت ساتىپ الۋدى ت.ب. مiندەتتiلەۋگە ەشكiمنiڭ قۇقىعى جوق.
زاڭ مۇعالٸمدەردٸ ولاردىڭ كەسٸبي قىزمەتٸنە ارالاسۋدان, سونداي-اق ستۋدەنتتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارى تاراپىنان بولۋى مٷمكٸن قورلاۋدان قورعايدى. مىسالى, كەمەلەتكە تولماعان مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ مۇعالٸمگە قاتىستى ورىنسىز ەرەكەتٸ ٷشٸن ونىڭ اتا-اناسى جاۋاپتى بولادى. سونىڭ ٸشٸندە ماتەريالدىق – ايىپپۇل تٷرٸندەگٸ.
«اقىلعا قونىمدى, ٸزگٸلٸك, مەڭگٸلٸك» ەگٸن ەگەتٸن ادامداردىڭ ٶمٸرٸن جەڭٸلدەتۋ ٷشٸن زاڭدا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار مەكتەپكە دەيٸنگٸ مەكەمەلەردەن ورىن بٶلۋ كەزٸندە ولاردى بٸرٸنشٸ كەزەكتە ۇستازدار بالالارىنا بٶلۋگە مٸندەتتٸ دەگەن نورما بەكٸتٸلگەن. پەرسونال. ال جىل سايىنعى اقىلى ەڭبەك دەمالىسىنىڭ ۇزاقتىعى بٸردەن ەكٸ اپتاعا – 42 كٷننەن 56 كٷنگە ۇزارتىلدى. سونىمەن قاتار, سىنىپتى باسقارۋ جەنە دەپتەر تەكسەرۋ ٷشٸن قوسىمشا تٶلەم ەكٸ ەسەگە ٶستٸ.
