Shavkat-aka iske shyndap kirisken syńaily – keibir derekter boiynsha, kórshiles Ózbekstanda kúshtik qurylymdardyń ondaǵan ókili tutqyndalǵan kórinedi.
Atyshýly tutqyndaýlar Ózbekstandy dúr silkindirdi. Marqum Islam Kárimov taǵaiyndaǵan kadrlarlardyń ústinen (negizinen kúsh qurylymdary) ondaǵan qylmystyq ister qozǵalypty.
Jergilikti (shyn máninde, olar ǵana emes) sarapshylar birden Rýstam Inoiatov ta osyndai jaǵdaiǵa ushyraityn shyǵar degen boljam jasady.
22-aqpanda eldiń eks-bas prokýrory Rashid Qadyrov (sýrette) qamaýǵa alynǵan edi. Álbette, bul oqiǵa BAQ-tyń nazarynan tys qalǵan joq, biraq is osylai nasyrǵa shabady degen oi eshkimniń óńi túgil, túsine de kirmegen-di.
Bylyqtary ashyla bastady
Ádilet polkovnigi Uluqbek Sunnatov 2017 jyldyń sońynan beri Tashkent oblysy prokýrorynyń laýazymynda bolǵan edi. Odan buryn (2014 jyldan beri) Ózbekstannyń bas prokýrorynyń orynbasary qyzmetin atqardy.
Alaida oblysqa taǵaiyndalǵanyna bir jarym ótpei jatyp, Shavkat Mirziiaev Sunnatovty syn tezine alyp, «it tersin basyna qaptap», «jaýapkershilik tanytpaǵany, nemqurailylyǵy jáne qyzmette jibergen eleýli kemshilikteri» úshin qyzmetinen bosatty.
Al 24-aqpanda prokýratýra qyzmetkerleri Sunnatovty óziniń úiinde qamaýǵa aldy. Munyń aldynda onyń ústinen qylmystyq is qozǵalǵany belgili boldy.
Óziniń derekkózine silteme jasaǵan «Ozodlik» portaly Sunnatovtyń Qadyrov isi boiynsha qamaýǵa alynǵanyn habarlady. Oǵan qyzmet babyn teris paidalandy jáne paraqorlyqqa bardy degen aiyp taǵylyp otyr.
Sondai-aq Sunnatov Ózbekstannyń Ulttyq aparaolimpiadalyq assotsiatsiiasy tóraǵasy laýazymynan da bosatyldy.
«Ozodlyq» jýrnalisteriniń aitýynsha, Sunnatov Qadyrovtyń Ultyq qaýipsizdik qyzmetiniń eks-basshysy Rýstam Inoiatovqa qarsy bergen bergen jaýabynan keiin tútqyndalǵan.
Bul týraly olarǵa sol baiaǵy ózderiniń derekkózi habarlaǵan kórinedi.
– Jaqynda Shavkat Miromonuly, ózbektiń jalpaq tilimen aitqanada, qamaýǵa alynǵan shendilerdiń bulbulsha sairap jatqanyn tilge tiek etken bolatyn. Bul burynǵy prokýrorǵa da (Rashida Qadyrovty meńzep otyr – eskert.) qatysty, onyń bergen jaýaptarynyń negizinde jańa shendiler qamaýǵa alynyp jatyr. Sunnatov dál sonyń jaýaptarynan keiin qamaýǵa alyndy deidi, — derekkózdiń sózin keltirgen portal.
Abyrjymańdar, baratyn jerimiz bir!
Sunnatov qamaýǵa alynardan birneshe saǵat buryn arnaiy top Tashkent oblysynyń taǵy bir prokýroryn, Sunnatovtyń aldynda osy qyzmette bolǵan ádilettiń aǵa keńesshisi Djamshid Faizievti óz úiinen bas qap kigizip, qolyna kisen salyp, alyp ketken bolatyn.
Jergilikti BAQ-tyń habarlaýynsha, oǵan qatysty qylmystyq is te Qadyrovtyń jaýap berýinen keiin qozǵalypty.
Faizievke qyzmet babyn teris paidalandy jáne paraqorlyq jasady degen aiyp taǵylýda.
Ol 2017 jylǵy 2-tamyzda selektorlyq májiliste Mirziiaev ózin «birinshi ury» dep ataǵannan keiin, Tashkent oblysy prokýrory laýazymynan bosatylǵan bolatyn.
Al sol májilistiń ózin, tipti, memlekettik telearnalardan kórsetken edi.
Ashý kernegen prezident Kárimov dáýirindegi prokýratýra qyzmetkerlerin «mýsor» dep, aiyptap, aidar taqqan bolatyn.
— Prokýratýra organdarynda áli burynǵy júieden qalǵan 15-20 protsent «mýsor» jumys isteidi. Faiziev te sol júieniń adamy.
Biz báribir olardyń baorlyǵynan arylamyz, – dedi ol.
Sóitken prezident, «prokýratýra organdaryn sol adamdardan tazartatynyn» eskertti.
— Qudaiǵa shúkir, men barlyǵyn bilemin. Eshkim jáne eshqashan memleketti mazaq ete almaidy, – dep jazdy Mirziiaevtiń sózin keltirgen ózbek basylymdary.
Faizievtiń laýazymynan alynýynan tutqyndalýyna deiin jarty jyl ýaqyt ótti. Osy ýaqyt ishinde ol kúshtik qurylymdardyń baqylaýynda Tashkenttegi óz úiinde bolypty.
Tyqyr taiandy
Kóptegen aqparat quraldary Bas prokýratýranyń uiymdasqan qylmys pen jemqorlyqqa kúres basqarmasynyń eks-basshysy Uluqbek Hýrramov pen Tashkent prokýrorynyń jámqorlyq jáne ekonomikalyq qylmystar jónindegi burynǵy orynbasary Miraǵlam Mirzaev ta qamaýda otyr dep, jarysa jazýda. Alaida bul aqparatty áli eshkim resmi rastaǵan joq.
— Osydan biraz ýaqytqa deiin, Miraǵlam Mirzaev «eń yqpaldy» ózbek prokýrorlarynyń biri bolyp sanalatyn. Ol 2014 jylǵy aqpanda búginde marqum bolǵan tuńǵysh prezident Islam Kárimovtyń qyzy Gúlnár Kárimovanyń úiine reid júrgizýge sanktsmia bergen edi, — dep, jazdy «Ozodlyq».
Derekkózdiń habarlaýynsha, Mirzaevtyń ózi ǵana emes, sonymen qatar, Inoiatovtyń áieliniń týysy bolyp keletin (keibir derekter boiynsha) onyń jubaiy Mýhabbat Hasanova da qamaýǵa alynǵan kórinedi.
1-naýryz kúni Ulttyq qaýipsizdik qyzmetiniń polkovnigi Toimuroz Álimov te tutqyndaldy. Shynyn aitqanda, ol 26-aqpanda qamaqqa alynǵan bolatyn. Basqasynan bólek, polkovnik qasaqana kisi óltirdi jáne qylmystyq istiń materialdaryn burmalady dep, aiyptalyp otyr.
Ortalyq Aziianyń jańalyqtar qyzmeti Álimov Ulttyq qaýipsizdik qyzmeti basshysynyń eks-orynbasary, qazir ómir boiyna bas bostandyǵynan aiyrý jazasyn ótep jatqan, Shýhrat Gýliamovtyń arnaiy tapsyrmalaryn oryndaǵan dep, habarlady.
Baiyptap qarasaq, tutqyndaýlar osymen bite qoimaityn syńaily. Portal «bizde halyq pen memleketti aiaýsyz tonaǵan sheneýnikterdiń úlken tizimi bar» degen Bas prokýratýranyń qyzmetkerine (ol óziniń atyn atamaýdy ótinipti) silteme jasap otyr.
Birte-birte kezek basqalaryna da jetedi, degen pikirde prokýratýra qyzmetkeri.
Shydamnyń da shegi bar
Kaktakto portaly tazalaý prokýratýranyń burynǵy qyzmetkerlerimen shektelmeidi degen senimde. Máselen, Kárimov dáýirinde qyzmette bolǵan basqa kúshtik qurylymdardyń ókilderi de qamaýǵa alyna bastady, atap aitqanda, Ózbekstannyń Ulttyq qaýipsizdik qyzmetiniń qyzmetkerleri.
Munyń aldynda, Qańtar aiynda prezident Ulttyq qaýipsizdik qyzmeti basshysynyń úsh orynbasaryn jáne on bir qyzmetkerin laýazymdarynan alyp tastaǵan-dy.
Bul Rýstam Inoiatovtyń qyzmetten ketýin esepke almaǵanda. Kópshiliktiń «ol qyzmetten óz erkimen ketti» degen áńgimege sengenine qaramastan, maqalada ondai múmkindik múldem qarastyrylmaidy da.
Sondai-aq avtor 16-aqpanda Mirziiaev «arnaiy qyzmettiń jumysyn 1937 jylǵy repressiialarmen salystyryp, chekisterdi qylmys jasady dep, tikelei aiyptady» jáne jazaǵa tartatynyn eskertti.
— Buqarada meniń qajetti aqparat alatyn derekkózderim jetkilikti. Men olardyń jergilikti kásipkerlerdi naqaqtan naqaq kináláp, jazyqsyz túrmege qamaǵandaryn jaqsy bilemin.
Meniń qolymda, tipti, olardyń adamdardy qalai azaptaǵanyn aiǵaqtaityn sýretter de bar.
Men osyndai zulymdyq jasaǵan tergeýshilerdiń aty-jónin de bilemin. Qudai buiyrtyp, aman-esen bolsaq, ýaqyty kelgende, sizder olardy telearnalardan kóretin bolasyzdar. Men olardyń tiisti jazasyn alýy úshin qolymnan kelgenniń barlyǵyn jasaimyn. Nege? Óitkeni ádildik saltanat qurý kerek..
Qajet bolsa, olardy jiyrma jylǵa túrmege otyrǵyzamyz.
Ádildik ornatý úshin tártip kúsheitiledi. Eshbir elde pogon taqqan ońbaǵandarǵa osynshama ókilettilik berilmegen. Tipti, 37-jyly da mundai bolmaǵan. Sondyqtan men barlyǵyn óz ornyna qoiamyn, – dep jazdy Mirziiaevtyń sózin keltirgen portal.
Inoiatov pa? Ony da ońdyrmas
Maqala avtory «Ózbekstan basshysy málimdegen arnaiy qyzmet qyzmetkerleri jasaǵan qylmystar týraly Inoiatovtyń bilmeýi múmkin emes», degen senimde. Álbette, dál solai dep, aitýǵa bolmas, biraq bul mindetti túrde týyndaityn suraq.
— Osy oraida, eger Mirziiaevtyń saiasi jigeri jetetin bolsa, onda kelesin tutqyndalatyn adam dál sol Rýstam Inoiatov bolý kerek degen qisyndy boljam týyndaidy. Onyń ústine, «Ozodlyqtyń» jasyryn derekkózine qulaq asatyn bolsaq, oǵan qarsy berilgen málimetter de jetkilikti kórinedi. Ol derekterdi sol baiaǵy Rashid Kadyrov bergen, — deidi avtor.
Osydan biraz buryn Ortalyq Aziiadaǵy qaýipsizdik máseleleri jónindegi sarapshy, saiasattanýshy Rýstam Burnashev, 365infoǵa bergen suqbatynda ózbektiń kadr saiasatyndaǵy qyzyqty erekshelikter týraly aityp bergen edi.
Onyń aitýynsha, osy turǵydan alǵanda, ózbek dástúrleri qazaqstandyqqa qaraǵanda, birshama júmsaq kórinedi.
Munda laýazymdy tulǵany aldymen otstavka jiberedi, tek sodan keiin, oǵan qarsy qylmystyq is qozǵalady. Keide qozǵalmaýy da múmkin.
Biraq, qalai bolǵanda da, qoǵamda sonshalyqty úlken shý týdyrmaidy. Óitkeni áńgime qyzmettegi shendi týraly emes qoi, — degen-di sarapshy.
Degenmen. Inoiatov týraly sóz qozǵaityn bolsaq, eger onyń qamaýǵa alynatyny týraly boljam rastalatyn bolsa, bul jańalyqtyń ózbek qoǵamynda úlken rezonans týdyratyny aidan anyq dúnie.
Óitkeni ol óte jeksuryn tulǵa.
Al sol rezonanstyń arty ne bolatyny múldem basqa másele.
