Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti kúni qarsańynda Glýbokoe aýdanynyń ortalyǵynda memlekettik tildi meńgergen ózge ult jastarynyń «Memlekettik til – meniń tilim» atty 7-shi oblystyq forým ótti. Jastar forýmyna memlekettik tildi jetik meńgergen 200-den astam ózge ult ókilderi qatysty.
Glýbokoe kentindegi Balalar shyǵarmashylyǵy úiiniń keń zaly bul kúni ásem bezendirilipti. Sahna aldyndaǵy qyzyldy-jasyldy gúlder, túrli-tústi sharlar erekshe ádemi. Aimaqtyń ár óńirinen jinalǵan jastardyń da kóńil kúileri kóterińki. Olardyń barlyǵy túrli ulttyń ókilderi bolsa da memlekettik tilde til tabysyp, sóilesýde. Iá, búgin «Memlekettik til – meniń tilim» atty oblystyq forým 7-shi márte ótkeli otyr. Osy oraida osynaý úlken sharanyń Glýbokoe aýdanynyń ortalyǵynda ótýiniń de ózindik sebebi bar. Óitkeni bul óńirde oblystyń basqa aýdandaryna qaraǵanda ózge ult ókilderi kóp shoǵyrlanǵan.
Mine, sahnaǵa júrgizýshiler de kóterildi. Alǵashqy sózdi Glýbokoe aýdanynyń ákimi Q.Baiǵonysov alyp, forýmǵa qatysýshylardy quttyqtap, jyly lebizin bildirdi:
- «Memlekettik til - meniń tilim» degen urandy ár ult ókili qoldaidy degen senimdemin, dep túiindedi aýdan ákimi quttyqtaý sózin.
Budan soń sóz kezegin forým delegattary alǵan.
«Atym - orys, zatym - qazaq»
Ilsiia Býgýeva, Óskemen qyzmet kórsetý salasy kolledjiniń 1-kýrs stýdenti:
Meniń esimim Ilsiia. Atym orys bolǵanmen, zatym - qazaq, janym - qazaq. Nege olai deisizder ǵoi? Men Semei qalasynda qazaqi ortada, qazaq balalarymen qatar óskendikten, tildi erkin meńgerdim. Bir qyzyǵy, alty jasqa kelgenshe, ózimniń ultym kim ekenin bilmeppin.
Eń alǵash maǵan qazaq tilin balabaqshadaǵy tárbieshi ustazdarym úiretken. Mektep kabyrǵasynda júrgen kezde de til úirenýge degen beiimim baryn baiqaǵan qazaq tili muǵalimi maǵan tildi úiretýmen qatar, qazaq halqynyń mádenietin, salt-dástúrin boiyma sińirdi desem bolady.
Ekinshi, meni tilge jaqyn etken qazaq jigitine turmysqa shyqqan qurbym. Bir synypta, bir partada otyrǵan qurbym mektepti bitirgen soń Almaty qalasyna ketip, sol jaqta qazaq jigitine turmysqa shyqqan. Sol qurbym: «Jetim qyz edim, qazaq jigitine turmysqa shyǵyp edim, qazir Almatynyń teń jartysy meniń týysym boldy. Qazaqqa turmysqa shyqsań, jaman bolmaisyń, óte baýyrmal halyq», - dep aitatyn.
Men qazir Óskemen qyzmet kórsetý salasy kolledjiniń 1-kýrs stýdentimin. Bizdiń kolledjde de qazaq tiline bailanysty kóp sharalar ótkiziledi. Sol sharanyń barlyǵyna qatysamyn. Respýblikalyq, oblystyq olimpiadalarǵa qatysyp, júldeli oryndardy alyp júrmin. Kolledjde meni maqtan tutady.
Bolashaqta oqý bitirgen soń úlken sán úiin ashýdy armandaimyn. Sán salonyna jumysqa qazaq tilin jetik biletin mamandardy alýdy oilap júrmin.
Til úirený úshin adamda qyzyǵýshylyq bolsa jetkilikti dep sanaimyn. Elbasymyzdyń qazaq álipbiin latyn qarpine kóshirý týraly aityp jatqan oilaryn tolyq qoldaimyn. Ol biz jáne bizdiń bolashaǵymyz úshin kerek. Sol sebepti de bolashaǵymyz tek qazaq tilinde ekenin durys uǵynaiyq.
Jańa álipbi jańa beleske bastaidy
Ivan Arhipov, Óskemen politehnikalyq kolledjiniń stýdenti:
- Búgingi kúni elimizdegi eń ózekti bolyp otyrǵan máselelerdiń biri – qazaq alfavitin latyn álipbiine kóshirý. Elbasy latyn álipbiine kóshýdiń mańyzdylyǵyn aityp, naqty baǵyt-baǵdaryn kórsetip berdi. Endi ony halyq bolyp qoldaýymyz qajet.
Qazirgi ýaqytta táýelsiz memleketimiz jyldan-jylǵa ósip-órkendep, otandyq ǵylym-bilim salasy damyp keledi. Osyndai tamasha kezeńde latyn álipbiine kóshsek, eshqandai qiyndyq týyndamaidy dep oilaimyn. Qýantarlyǵy - búginde jastarymyz aǵylshynsha jappai úirenip, ony jaqsy meńgerip jatyr. Latyn álipbii kóp keshikpei jastar arasynda turaqty qoldanysqa ainalady dep oilaimyn. Óitkeni, qoǵamdaǵy jarnamanyń ózi aǵylshynsha jazylsa, adam nazaryn birden aýdartady. Latyn álipbiine kóshý – ol biz úshin, ásirese jastar úshin, elimizdiń bolashaǵy úshin órkenietti sheshim. Bul bizdiń ashyq álemniń bir bóligi bolýǵa talpynýymyzdyń, alǵa jyljýymyzdyń dáleli.
Álemde aqparattyń negizgi bóligi aǵylshyn tilinde taratylatynyn eskersek, Qazaqstan úshin latynǵa kóshýdiń paidasy óte kóp bolary sózsiz. Dúniejúzi halqynyń 80 paiyzy qoldanatyn latyn árpine kóshý – ozyq innovatsiialar men jańa tehnologiiaǵa bir taban jaqyndaýdyń belgisi. Al biz, jastar, atalǵan innovatsiialardy meńgerip, igerip, halqymyzdyń igiligi men damýyna úles qosar negizgi qozǵaýshy kúsh bolyp tabylamyz. Elbasynyń bergen baǵdaryn, belgilegen basymdyqtaryn is júzinde oryndaityn kez keldi dep bilemin.
Úsh tildi bilý – zaman talaby
Anna Kýznetsova, Glýbokoe aýdany ákimi apparatynyń memlekettik-quqyqtyq jáne zań jumystary bóliminiń basshysy:
- Men, úsh tildi meńgergen memlekettik qyzmettegi mamanmyn. «Úsh tuǵyrly til» saiasaty - eldigimiz ben birligimizdiń tiregi. Men óz ana tilim orys tilimen qatar, memlekettik til - qazaq tilinde jáne aǵylshyn tilinde erkin sóileimin. Meniń qazaq tilin úirenýime orta áser etse, aǵylshyn tilin bilý - mektep qabyrǵasynda oqyp júrgen kezimdegi armanym boldy, sol sebepti mektepti bitirgennen keiin aǵylshyn, nemis tilderiniń fakýltetine oqýǵa túsip, shet tilderin meńgerdim. Úsh tildi bilgendigim ózimniń kásibi sheberligimdi arttyrýǵa, jumysymnyń nátijeli bolýyna da oń áserin tigizýde jáne de kez kelgen ortada ózimdi erkin sezinemin. Mysaly, meniń jumysym eki tilde júredi dese de bolady. Men, Glýbokoe aýdany ákimi apparaty, quqyq bóliminiń basshysymyn. Qazaq tilinde kelgen hattar men qujattardy, ótinishterdi túsinip oqyp, jaýap bere alamyn. Mamandyǵym zańger bolǵandyqtan, jumys babymen sot otyrystaryna qatysamyn, onda orys tilin bilmeitin azamattarǵa qaǵazdardy toltyrýǵa, sózderdi aýdarýǵa kómektesemin.
Úshtildilik bizdiń balalarymyzǵa qajet. Balama qazaq tili jáne aǵylshyn tilinen úige berilgen tapsyrmalardy oryndaýǵa ózim kómektesemin. Joldasyma da qazaq tilin úiretip júrmin. Menińshe, til úirenýdiń eshqandai ziiany joq, kerisinshe paidasy kóp dep oilaimyn. Meniń jastarǵa aitarym: shet tilin bilý - sán emes, zaman talaby. Týǵan tilińdi jetik meńger, qasterlei bil. Biraq bir tilmen ǵana shektelip qoimai, jan-jaqty bolyńdar, til úirenińder. Bul senderdiń bolashaqtaryń ǵana emes, tutastai ult bolashaǵynyń jarqyn bolýynyń kepili.
Áskerilerdiń yntasy zor
Aleksandr Chernov, 3477 áskeri bóliminiń kishi serjanty:
- Men ózim áskeri salada jumys isteimin. Qazaq tilin erkin meńgergenmin. Qazir Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq ulany «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵynda 3477 áskeri bóliminde kishi serjant qyzmetindemin.
Táýelsizdik alǵanymyzǵa shirek ǵasyrdai ýaqyt bolsa da, memlekettik tildi damytýdaǵy kúrdeli úderis áli jalǵasyp keledi. Áskeri qazaq tilin bir júiege keltirý úshin Qazaqstan Respýblikasynyń Qarýly Kúshterinde birtalai is-sharalar uiymdastyryldy: komandalyq basshylyq tarapynan tildiń mártebesin kóteretin buiryqtar jaryq kórip, barlyq áskeri qyzmetshilerdiń mindetti túrde laýazymdyq mindetterin atqarýda qazaq tilin jetik bilýine qatań talaptar qoiyldy; áskeri terminder aýdarylyp, sonyń negizinde is-qujattardy, áskeri-ǵylymi ádebietterdi aýdarý jumysy bastaldy; áskeri oqý oryndarynda bolashaq túlekterdiń memlekettik tildi meńgerýi úshin qazaq tilin oqytýdyń jańa ádisteri jasalyp, bolashaq áskeri qyzmetshilerge til turǵysynan joǵary talaptar qoiyldy. Osyndai sharalardyń arqasynda áskeri salada memlekettik tildiń mártebesi birshama kóterildi. Óz basym qazaq tilin qazaq dostarymmen birge júrip úirendim. Meniń ustanymym – qazaq jerinde týyp, ósken soń, ózge ult ókili bolsam da, óz elimniń memlekettik tilin «5-ke» bilý. Eger árbir Qazaqstan azamatynyń kókeiinde «men - bul eldiń azamatymyn, sondyqtan elime qandai úles qosa alamyn?» degen oi bolsa, Qazaqstannyń eldiginiń de, tiliniń de abyroiy arta túsetini anyq.
Úshtuǵyrly til ushpaqqa shyǵarady
Aleksei Ovcharov, Glýbokoe aýdany Beloýsovka aýyldyq okrýgi ákiminiń orynbasary:
- Men Beloýsovka kenti ákiminiń orynbasary qyzmetin atqaramyn. Beloýsovka kent ákimdigi memlekettik tildiń qoldanylý aiasyn keńeitý jáne odan ári damytý úshin óz úlesin qosyp jatyr. Barlyq mekemelermen, uiymdarmen hat almasý tek memlekettik tilde júrgizilýde. Qazaq tilin jetik bilgenimniń arqasynda memlekettik tilde kelgen hattardy oqyp, qazaqsha jaýap berýge esh qinalmaimyn. Shetelden kelgen otandastarymyzdyń suraqtaryna da erkin jaýap beremin.
Meni eshkim qazaq tilin úiren dep qinaǵan joq. Qazaq tilin ózim úirendim jáne osy úirengenderim búginde óz qajetime jaraýda. Qazaq tilin jaqsy bilgendigim – qyzmet satysymen joǵarylaýyma sebep boldy. Sonymen birge, biyl tildi meńgerý deńgeiin anyqtaý boiynsha alynǵan «Qaztest» synaǵynda A2 deńgeiiniń memlekettik úlgidegi sertifikatyna qol jetkizdim. Bul da meniń memlekettik qyzmettegi jetistikterimniń biri dep oilaimyn.
Tildi úirenýimniń birden-bir sebebi - anamnyń: «Qazaqsha úiren. Sen osy memlekettiń azamatysyń», - degen aqyl-keńesi. Óz elin qurmetteitin, qadirleitin adam tildi de tez meńgeredi.
Men bolashaǵymdy tek Qazaqstanmen ǵana bailanystyramyn jáne qazaq eliniń azamaty ekenimdi maqtan tutamyn.
Forým sońynda sharaǵa qatysýshylar oblys jastaryna arnap úndeý jariialady. Sondai-aq oblystyq tilderdi damytý jónindegi basqarmanyń basshysy Aidyn Shaimardanov memlekettik tildiń mártebesin kóterip, onyń qoldanys aiasyn keńeitýge atsalysyp júrgen jastardy marapattap, gramotalar tapsyrdy.
Memlekettik tildi meńgergen ózge ult jastarynyń «Memlekettik til – meniń tilim» atty VII oblystyq forýmyna qatysýshylardyń óńir jastaryna
ÚNDEÝI
Biz, «Memlekettik til – meniń tilim» atty jastar forýmyna qatysýshylar, táýelsiz elimizdiń patriottary retinde ult birligin nyǵaitýdyń basty faktory - memlekettik tildiń qoldanys aiasyn keńeitýge atsalysa otyryp, búkil oblys jastaryna úndeý jariialaimyz.
Táýelsiz Qazaqstannyń búginin nurlandyryp, erteńin gúldendiretin negizgi kúsh – ulaǵatty urpaq, iaǵni myna BIZ, jastar.
Elimizdiń Tuńǵysh Prezidenti, Ult Kóshbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev aldaǵy bar bolashaqty jastarmen bailanystyryp, bizge úlken úmit artyp otyr.
Jańa tarihi kezeńge aiaq basyp, úshinshi jańǵyrýdy bastaǵan elimizde jastardyń rýhani dúnietanymyn baiytyp, memleketshil, tolerantty urpaq sabaqtastyǵyn qalyptastyrýǵa basymdyq berildi.
Elbasymyz óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda: «Jańa turpatty jańǵyrýdyń basty sharty - ulttyq kodty saqtai bilý» degen bolatyn. Bizdiń oiymyzsha, «ulttyq kod» ulttyq tilmen etene bailanysty.
Biz, jastar, óz boiymyzdaǵy patriottyq rýhty týǵan jerimizdiń topyraǵyna sińgen ulttyq til - qazaq tiline degen qurmet arqyly kórsete alamyz.
Biz, Elbasynyń qazaq tili ǵana emes, qazaq qoǵamyn jańǵyrtý baǵytyndaǵy mańyzdy betburys - qazaq álipbiin latyn grafikasyna kóshirý týraly sheshimin júzege asyrýǵa atsalysamyz. Jańa álipbi memlekettik tilge degen qyzyǵýshylyqty arttyryp, ony meńgerýge jańa serpin bereri sózsiz.
Biz, Elbasynyń úsh tilde bilim berýdi ilgeriletý ideiasyn qoldaimyz. Memlekettik tildi damytamyz, orys tilin qoldaimyz, aǵylshyn tilin úirenemiz.
Qurmetti jastar, tildiń úshtuǵyrlyǵy negizinde basym mártebe QAZAQ TILINE beriletinin únemi este ustaiyq!
Elimizdiń Tuńǵysh Prezidenti, Ult Kóshbasshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev: «Kezinde taǵdyrdyń jazýymen qasietti qazaq dalasyna san túrli ult ókilderi qonys tepken edi. Búginde olar tegi basqa bolǵanmen teńdigi bir, qany bólek bolǵanmen jany bir, armany ortaq birtutas halyqqa ainaldy. Týǵan eldiń týynyń astynda birigip, týǵan jerdiń tuǵyryn biik etýge bel sheshken azamattardy bir taǵdyr kútedi» degen bolatyn. Olai bolsa, biz, Máńgilik eldiń urpaqtarymyz!
Bizdiń Otanymyz - ortaq, tilegimiz – bir.
Maqsatymyz – Uly dalanyń Uly tili – memlekettik tildi damytý!
Qurmetti jastar! Biz sizderdi Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti, Ult Kóshbasshysy, Elbasy – Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ómirlik jolynan úlgi alyp, ár isti jaýapkershilikpen adal atqarýǵa, el múddesi men igiligi úshin qyzmet etýge shaqyramyz!
Glýbokoe aýdany 2017 jylǵy 24 qarasha
Berik Alpysbai
