Búginde Qazaqstan Respýblikasynyń Agroónerkásiptik keshenin damytýdyń 2017–2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aiasynda júzege asyrylyp jatqan jumystar az emes. Buǵan «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsiiasy» kommertsiialyq emes aktsionerlik qoǵamynyń Almaty oblysy boiynsha Jer kadastry jáne jyljymaityn múlikti tehnikalyq tekserý departamentiniń qosyp otyrǵan úlesi qomaqty.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev 2016 jylǵy 9 qyrkúiekte ótken QR Úkimetiniń keńeitilgen otyrysynda Aýylsharýashylyǵy ministrligine atalǵan baǵdarlamany iske asyrý jóninde naqty mindetter júktegen bolatyn. Osy rette qazir naryqta suranysqa ie, básekege qabiletti agroónerkásiptik keshen ónimderin óndirýdi qamtamasyz etý basty maqsattyń birine ainalyp otyr. Sonymen birge usaq jáne orta sharýashylyqtardy aýylsharýashylyǵy kooperatsiiasyna tartý, ishki naryqty molyqtyrý jáne otandyq ónimniń eksporttyq áleýetin damytý, sondai-aq, memlekettik qarjylyq qoldaý sharalaryn tiimdi qoldanyp, sý, jer resýrstaryn tiimdi paidalanýǵa jaǵdai jasaý, aýylsharýashylyǵy taýar óndirýshilerin tehnika jáne himiialandyrý quraldarymen qamtamasyz etýdi arttyrý, saýda-logistikalyq infraqurylymdy damytý, ǵylymi-tehnologiialyq, kadrlyq jáne aqparattyq-marketingtik qamtamasyz etý negizgi mindetterdiń qatarynda.
Agroónerkásiptik keshen eldiń azyq-túlik jáne ekonomikalyq qaýipsizdigin, sondai-aq, aýyldyq aýmaqtardyń eńbek jáne qonystanýshylyq áleýetin qalyptastyratyn ekonomikanyń mańyzdy sektory sanalady. Qazaqstan Respýblikasynyń Agroónerkásiptik keshenin ári qarai damytýda jaqsy perspektivalarǵa ie maily jáne etti sektorlardyń eksporttyq áleýeti kúsheiýde.
Táýelsizdik kezeńinde toǵyz baǵdarlamalyq qujat ázirlendi. Olardyń negizinde Agroónerkásiptik kesheni salasyndaǵy memlekettik saiasat iske asyryldy. Baǵdarlamalardy tolyqtai tizip shyǵatyn bolsaq, olar: 1991–1995 jyldarǵa jáne 2000 jylǵa deiingi kezeńge arnalǵan «Aýyl» áleýmettik-ekonomikalyq damý baǵdarlamasy, Agroónerkásiptik keshenin damytýdyń 1993 – 1995 jáne 2000 jylǵa deiingi kezeńge arnalǵan tujyrymdamalyq baǵdarlamasy, Aýylsharýashylyǵy óndirisin damytýdyń 2000 – 2002 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy, 2003 – 2005 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik agrarlyq azyq-túlik baǵdarlamasy, Aýyldyq aýmaqtardy damytýdyń 2004–2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy, Agroónerkásiptik keshenin turaqty damytýdyń 2006–2010 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy, QR Agroónerkásiptik keshenin turaqty damytýdyń 2006 – 2010 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn iske asyrý jónindegi birinshi kezektegi sharalar baǵdarlamasy, Agroónerkásiptik keshenin damytý jónindegi 2010–2014 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlama jáne QR Agroónerkásiptik keshenin damytý jónindegi 2013–2020 jyldarǵa arnalǵan «Agrobiznes–2020» baǵdarlamasy.
Tamaq ónimderiniń aitarlyqtai suranysqa ie túrlerine basa nazar aýdaryla otyryp, aýylsharýashylyǵy óndirisiniń kólemin ulǵaitý jáne qaita óńdelgen aýylsharýashylyǵy ónimderiniń eksportyn damytý maqsatynda básekege qabiletti ónimdi bastapqy qaita óńdeý, saqtaý, ótkizý úshin qolaily jaǵdai jáne infraqurylym jasaý jolymen aýylsharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi memlekettik qoldaýmen barynsha qamtýdy qamtamasyz etý qajet. QR Agroónerkásiptik keshenin damytýdyń 2017–2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy Memleket basshysynyń 2016 jylǵy 9 qyrkúiektegi el Úkimetiniń keńeitilgen otyrysynda bergen tapsyrmasyna, «100 naqty qadam» Ult josparynda belgilengen Qazaqstan Respýblikasyn damytýdyń strategiialyq maqsattaryna jáne «Qazaqstan – 2050» strategiiasyna sáikes ázirlendi.
Osylaisha, atalǵan baǵdarlama aýylsharýashylyǵy ónimderiniń asa qajet túrleri boiynsha halyqtyń ishki qajettiligin qamtamasyz etýge, maqsatqa baǵyttalǵan eksporttyq saiasatty aiqyndaýǵa baǵyttalmaq. Baǵdarlama Agroónerkásiptik keshenin damytýdyń «Agrobiznes – 2017» baǵdarlamasy men Qazaqstannyń sý resýrstaryn basqarý memlekettik baǵdarlamasyn integratsiialaý negizinde ázirlendi. Qazaqstannyń aýylsharýashylyǵy alqaptarynyń jalpy alańy 177,8 mln. gektardy, onyń ishinde jaiylymdar 146,9 mln. gektardy, egistik pen tyńaiǵan jerler 26,7 mln. gektardy, shabyndyqtar 4,2 mln. gektardy quraidy. Respýblikanyń barlyq óńirinde jer sapasynyń nasharlaýyna, topyraq quramynda qarashirik pen qorekti zattardyń, ósimdikterdiń túrli quramy men onyń ónimdiliginiń tómendeýine qatysty turaqty úrdis baiqalýda, bul aýylsharýashylyǵy óndirisiniń áleýetin tómendetedi. Jyrtylǵan alqaptardyń qunarlylyǵyn arttyrý jáne jaiylymdardy sýlandyrý jónindegi is-sharalar tolyq kólemde júrgizilmeidi. Aýylsharýashylyǵy alqaptarynyń sapalyq jai-kúiin kórsetetin topyraqtyq jáne geobotanikalyq zertteýlerdiń sapaly materialdarymen nebary 27,8 mln. gektar qamtamasyz etilgen, bul jalpy tutynýdyń 14,8 paiyzyn quraidy.
Sonymen qatar, aýylsharýashylyǵy jerleriniń sapalyq jai-kúii týraly aqparat olardy utymdy jáne tiimdi paidalanýdyń negizi sanalady. Budan basqa, aýylsharýashylyǵy alqaptarynyń sapasy olardyń kadastrlyq (baǵalaý) qunyna tikelei áser etedi, ol túzetýshi koeffitsientterdi qoldana otyryp, jerge arnalǵan tólemniń bazalyq mólsherlemesi negizinde aiqyndalady. Topyraqtyq jáne geobotanikalyq zertteýlerdiń sapaly materialdary bolmaýyna bailanysty koeffitsientter 1990 jylǵa deiin daiyndalǵan materialdar boiynsha qoldanylady. Izdestirý, jerge ornalastyrý jáne jer-kadastrlyq jumystardyń basqa túrimen qatar joǵaryda kórsetilgen zerttep-qaraýlar nátijeleri QR Memlekettik jer kadastry málimetterin qalyptastyrýdy qamtamasyz etedi.
Memlekettik jer kadastryn júrgizýdi QR Aqparat jáne kommýnikatsiialar ministrliginiń «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsiiasy» kommertsiialyq emes aktsionerlik qoǵamy júzege asyrady. Memlekettik jer kadastryn júrgizý boiynsha jumystardy qarjylandyrýdy jáne uiymdastyrýdy QR Aýylsharýashylyǵy ministrligi Jer resýrstaryn basqarý komiteti júzege asyrady. «Jer zańnamasynyń keibir normalaryn qoldanýǵa moratorii engizý týraly» QR Prezidentiniń 2016 jylǵy 6 mamyrdaǵy № 248 Jarlyǵyna ózgerister engizý týraly» Memleket basshysynyń 2016 jylǵy 18 tamyzdaǵy № 308 Jarlyǵymen qoldanystaǵy moratorii 2021 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deiin uzartyldy. Bul sheshim Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministriniń ókimimen qurylǵan Jer reformasy jónindegi komissiianyń usynysy boiynsha qabyldandy jáne aýylsharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdiń sandyq jáne sapalyq jaǵdaiy týraly shynaiy aqparat alý qajettigine negizdelgen. Osy maqsatpen moratoriidiń qoldanysy kezeńinde respýblikanyń jer qoryna taldaý júrgizý qajet.
Jalpy alǵanda aýylsharýashylyǵy alqaptarynyń mólsheri týraly shynaiy aqparat alý úshin iri aýqymdy topyraqtyq jáne geobotanikalyq zerttep qaraý jáne keminde 66 mln. gektar alańnyń topyraǵyna bonitteý júrgizý qajet. Júrgizilgen izdestirýler qorytyndylary boiynsha topyraqtyq jáne geobotanikalyq kartalar qaǵaz tasyǵyshta saqtalady, bul olardy halyqqa jáne múddeli memlekettik organdarǵa tiisti aqparat usyný boiynsha qyzmetter kórsetý úshin paidalanýdy birshama qiyndatady. Osyǵan bailanysty, qolda bar topyraqtyq jáne geobotanikalyq izdestirýlerdi olardy paidalanýdyń barlyq kezeńi ishinde ózgerister engizý, taldaýlar júrgizý, qajetti anyqtamalardy, kestelerdi, diagrammalardy, taǵy basqalaryn qalyptastyra otyryp, topyraq jáne ósimdik jabyny parametrleriniń ózgerý qarqynyn qadaǵalaý múmkindigi úshin elektrondyq formatqa aýystyrý jáne jańa materialdardy elektrondyq formatta daiyndaý qajettiligi bar.
Agroónerkásiptik keshenin damytý baǵdarlamasy aiasynda «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsiiasy» kommertsiialyq emes aktsionerlik qoǵamynyń Almaty oblysy boiynsha filialy – Jer kadastry jáne jyljymaityn múlikti tehnikalyq tekserý departamentimen 2017 jyly Almaty oblysy Panfilov, Eńbekshiqazaq jáne Jambyl aýdandary boiynsha 272,2 mln. teńgege 515,0 myń gektar aýylsharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerge topyraq zertteý jumystary júrgizildi. Osy baǵdarlama boiynsha biyl 345,8 mln. teńgege 850,0 myń gektar aýylsharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerge topyraq zertteý jumystaryn júrgizý Panfilov jáne Jambyl aýdandarynda aiaqtalyp, Kerbulaq aýdanynda jumysty júrgizý josparlanyp otyr. Qazirgi kezde kerekti qural-jabdyq, kólik jáne zamanaýi aqparattyq tehnikamen qamtylý úshin daiyndyq júrýde.
Joǵaryda aitylǵandai aýylsharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer ýchaskeleri jekemenshikke berilgen, olardy memleket nemese memlekettik jer paidalanýshylar jalǵa bergen kezde jer ýchaskeleri úshin tólemaqynyń bazalyq stavkalaryn, jaldaý quqyǵyn satý tólemaqysynyń mólsherin jáne memlekettik menshiktegi jáne jer paidalanýǵa berilmegen jer ýchaskelerine jekeshe servitýt belgileý úshin tólemaqy mólsherin QR Úkimeti belgileidi. Al oblys ortalyqtarynda, respýblikalyq mańyzy bar qalalarda, Astanada, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar qalalarda, kentter men aýyldyq eldi mekenderde jer ýchaskeleri jekemenshikke berilgen kezde olar úshin tólemaqynyń bazalyq stavkalary jergilikti jaǵdailar men erekshelikterge qarai oblystardyń, respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń, Astananyń ókildi jáne atqarýshy organdarynyń birlesken sheshimderimen belgilenedi. Departament osy belgilengen tólemaqynyń bazalyq stavkalaryna túzetý koeffitsientterin qoldaný arqyly shyǵarylatyn kadastrlyq (baǵalaý) qunyn anyqtaidy.
Janbek ÁBIShEV,
«Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporatsiiasy» kommertsiialyq emes aktsionerlik qoǵamynyń Almaty oblysy boiynsha filialy Jer kadastry jáne jyljymaityn múlikti tehnikalyq tekserý
departamentiniń direktory
