Halyqtyń tarihi-mádeni murasyn saqtaý - jastarǵa patriottyq jáne rýhani, adamgershilik tárbie berýdiń mańyzdy bóligi. Osy baǵytta atqarylyp jatqan jumysty kúsheitý úshin Nur-Sultanda Qazaqstan Respýblikasy Qarýly kúshteriniń Memlekettik áskeri mýzeii qurylǵan bolatyn. Atalǵan murajaidyń ǵylymi qyzmetkeri Ábýbákir Smailov mýzeidiń qyzmeti jáne asa qundy jádigerler jaily aityp beredi, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Onyń aitýynsha, áskeri-tarihi mýzei 2015 jyldyń 1 jeltoqsanynda Qorǵanys ministrliginiń bastamasymen qurylǵan. Mýzei qurylmas buryn eń áýeli tarihshy ǵalymdardan, esimi belgili mýzei salasynyń mamandarynan turatyn jumys tobymen úlken sharýalar atqarylǵan.
«Sol jyly saltanatty jaǵdaida ashyldy. Oǵan elimizdiń Tuńǵysh Prezidenti, Elbasy Nursultan Nazarbaev keldi jáne sol jyly mýzei qyzmetkerleriniń aldyna úlken rýhaniiat oshaǵyna ainaldyrý týraly mindetter qoiyldy. Qazirgi tańda bizdiń ujym sol mindetterdi júzege asyrýda jumys istep jatyr. Bizdiń mýzei esigin ashqaly beri 200 myńnan astam adam kelgen. Munda bizdiń qazaq eliniń tarihy men áskeri murasymen tanysty. Olardyń ishinde Astana turǵyndary men qonaqtary, jáne shetelden kelgen delegatsiialar da bar. Ekskýrsovod mamandar úsh tilde qyzmet kórsetedi: memlekettik tilde, orys tilde jáne aǵylshyn tilinde. Bizge kelýshilerdiń deni qazir mektep oqýshylary, joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri jáne áskeri qyzmetshiler, jáne solardyń otbasy músheleri. Seidahmet Berdiqulov aǵamyzdyń bir sózi bar ǵoi «sport degen bir siqyr» degen, sol sekildi mýzei degen de bir siqyr. Myń ret aitqannan góri bir ret kórgen artyq. Mektep oqýshylary osynda keledi, qarý jaraqtardy, kóne jádigerlerdi kórgen kezde olardyń kózderi jainap ketedi», – deidi murajaidyń ǵylymi qyzmetkeri Ábýbákir Smailov.
Rasynda búgingi óskeleń urpaqqa "sen sarbaz bol, sen Otan qorǵa" dep myń ret aitqannan góri, osynda ákelip ekskýrsiia ótkizse, olardyń dúnietanymy da, kókjiegi de keńeie túsedi. Atalǵan murajaida toǵyz kórme jumys isteidi: kóne zamannan bastap qazirgi zamanǵa deiingi áskeri tarihtan syr shertedi. Ol - kóne zaman dáýiri, HH ǵasyr, máńgilik atriýmy, Qarýly kúshterdiń zaly jáne sońǵy ýaqytta ashylǵan internatsionalist jaýyngerler jáne bitimgerler zaly.
«Bul da - bizdiń jańa tarihymyz. Óitkeni Aýǵanstandaǵy soǵysqa qatysqan ardagerlerimiz bar, keshegi tájik-aýǵan shekarasynda baryp óz boryshtaryn atqaryp qaitty. Bertinde Irakqa baryp bitimgershilik missiiasyn atqardy. Osylardyń bári - jańa tarih, jańa zaman tarihy. Sondyqtan muny da biz óskeleń urpaqqa kórsetip, aityp, nasihattaýymyz kerek. Baiaǵyda bizdiń áke-sheshelerimiz, ata-ájelerimiz epostyq batyrlar jyrynyń rýhynda tárbielendi. Al qazir jańa zaman, jańa urpaq. Sondyqtan olarǵa jańa innovatsiialyq, mýltimediialyq jáne basqa da tásilder arqyly ótken tarihty kórsetip, kózben kórgendei, qolmen ustaǵandai qylyp nasihattaýymyz kerek. Bizdiń mýzeige kelýshilerdiń qyzyǵýshylyqtary óte zor. Jáne aldaǵy ýaqytta ár nárse bir orynda turyp qalmaidy, bizdiń de mýzeidiń bolashaqqa degen josparlary kóp. Álemniń jetekshi mýzeilerimen birge ózara tájiribe almasý josparymyzda bar. Odan bólek TMD elderiniń mýzeilerimen, Joǵary áskeri oqý oryndary, joǵary oqý oryndarymen birlesip konferentsiialar, ǵylymi zertteýler ótkizý oiymyzda bar», – deidi murajaidyń ǵylymi qyzmetkeri Ábýbákir Smailov.
Murajaidyń toǵyz zalynyń árqaisysynda ózine tán erekshe jádigerleri bar. Erekshe eksponattar bar. Onyń ishinde Shvetsiia armiia mýzeiinen alynǵan Ekinshi dúniejúzilik soǵysqa qatysty dúnieler bar. Kóne dáýir HH ǵasyr zalynda Qanjyǵaly Bógenbai batyrdyń ózi kigen dýlyǵasy bar, ony jaqynda ǵana batyrdyń urpaqtary ákelip tabys etipti.
«Sonymen qatar, Reihstagqa óz qolymen tý tikken Rahymjan Qoshqarbaevtyń jeńis týynyń kóshirmesi bizde tur. Ony Resei Qorǵanys ministrligi ákelip tabys etti. Jáne ol da sol zalǵa erekshe mán berip tur. Odan bólek, 316 atqyshtar diviziiasynyń komandiri Ivan Panfilovtyń jeke zattary jáne osy diviziianyń eki jaýyngerine Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn berý týraly qujattyń túpnusqasy bizdiń qolymyzda. Bul zattardy batyrdyń nemeresi Alýa Baiqadamova alyp kelip tapsyrdy bizge. Odan bólek, tuńǵysh Qorǵanys ministri, armiia generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtyń jeke zattary bar. Kigen kiimderinen bastap, tutynǵan dúnieleriniń barlyǵy kelgen adamdarǵa zor qyzyǵýshylyq týdyrady dep oilaimyn.
Jaqynda Ulttyq mýzeimen birlesip «Armiia – Qýatty Qazaqstan» atty kórme ótkizdik. Sonda jańa bir kitaptyń tusaýy kesildi. Ol «Qarýly kúshterdiń tarihy 1991-2001 jyl arhiv qujattarynyń jinaǵy» dep atalady. Onda memlekettik qupiia qujattar bar, óziniń belgili bir ýaqyty ótkennen keiin jariia etýge ruqsat etiledi. Sonda ruqsat alynǵan qujattardy biz jariialadyq. Prezident arhivimen birge. Onyń ishinde tuńǵysh Qorǵanys ministri, armiia generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtyń óz qolymen jazǵan áskeri anttyń eń alǵashqy nusqasy bar. Boris Elsinniń 1995 jyldyń 18 sáýirinde Qazaqstan Prezidentiniń atyna jazǵan haty bar. Onda tájik-aýǵan shekarasyndaǵy jaǵdaiǵa bailanysty alańdaýshylyq bildiredi. Al osyny 11 kún buryn ǵana Qazbattyń bitimgershilik jaýyngerleri Resei sarbazdarymen birge tosqaýylǵa tap bolyp, biraz shyǵynǵa ushyraǵan bolatynbyz. Sol siiaqty óte qyzyqty materialdar bar. Odan bólek Hiýaz Dospanova, bizdiń dańqty ushqysh qyzymyz, halyq qaharmany, biyl týǵanyna 100 jyl tolady. Osyǵan jáne Qarýly kúshterdiń 30 jyldyǵyna orai bizde kóshpeli kórme ótip jatyr. Ony Atyraý oblystyq mýzeii ákelip ornatty. Ol 2 mamyrǵa deiin bizde atriýmda turady, kelip tanysýǵa bolady. Onda batyr qyzymyzdyń jeke zattary men basqa da dúnieler qoiylǵan», – deidi murajaidyń ǵylymi qyzmetkeri Ábýbákir Smailov.
Onyń aitýynsha, taǵy bir úlken shara – «Erlikke jetelegen jol» degen kórme jańa zaman tarihynan, bul tájik-aýǵan shekarasynda bitimgershilik missiiasyn atqarǵan Qazbatqa arnalǵan kórme jáne osy attas kitaptyń tusaýkeseri boldy. Bul tuńǵysh ret ótkizilip otyr. Buǵan shetelden de qonaqtar keldi, onyń ishinde Tájikstannan úlken delegatsiia kelip, ózderiniń zor rizashylyqtaryn bildirdi.
«Óitkeni, qazaqta maqal bar: «ashtyqta jegen quiǵan dámi tańdaidan ketpeidi» degen, qiyn kezde kómek qolyn sozǵan qazaq halqyna olardyń yqylastary zor. Jáne sol tájik-aýǵan shekarasynda qaitys bolǵan Radjan Batyrhanovqa sol eldiń eń joǵarǵy marapaty tabys etildi. Eldi meken Qazbattyń esimin ózderi bergen sol aýyldyń adamdary, bul neni bildiredi, bul qazaq jaýyngerlerine degen qurmet. Mine, osyndai dúnielerdi biz jurtqa nasihattap kórsetkimiz keledi. Osy qarýly kúshterdiń 30 jyldyǵy qarsańynda, Jeńis kúni qarsańynda. Óitkeni bizdiń aǵa-urpaqtyń jaýyngerlik dańqty dástúri alǵa qarai jalǵasyp jatyr.
Áskeri-tarihi mýzeii seisenbi-jeksenbi kúnderi aralyǵynda saǵat 10:00-17:00 aralyǵynda jumys isteidi. Kelem deýshilerge árqashan esigimiz aiqara ashyq. Kirý tegin. Bizdiń qyzmetkerlerimiz jyly qarsy alady, ár zalda bekitilgen ekskýrsovodtarymyz bar, olar barlyq suraqtarǵa jaýap beredi. Estelik sýretke de túsýge bolady», – deidi murajaidyń ǵylymi qyzmetkeri Ábýbákir Smailov.
Esterińizge sala keteiik, Nur-Sultanda Qazaqstan Respýblikasy Qarýly kúshteriniń Memlekettik áskeri mýzeii qurylǵan bolatyn. Atalǵan áskeri-tarihi mýzei 2015 jyldyń 1 jeltoqsanynda Qorǵanys ministrliginiń bastamasymen ashylǵan. Mýzei qurylmas buryn eń áýeli tarihshy ǵalymdardan, esimi belgili mýzei salasynyń mamandarynan turatyn jumys tobymen aitarlyqtai sharýalar atqarylǵan. Atalǵan murajaida toǵyz kórme jumys isteidi: kóne zamannan bastap qazirgi zamanǵa deiingi áskeri tarihtan syr shertedi. Ol - kóne zaman dáýiri, HH ǵasyr, máńgilik atriýmy, Qarýly kúshterdiń zaly jáne sońǵy ýaqytta ashylǵan internatsionalist jaýyngerler jáne bitimgerler zaly.
