حالىقتىڭ تاريحي-مەدەني مۇراسىن ساقتاۋ - جاستارعا پاتريوتتىق جەنە رۋحاني, ادامگەرشٸلٸك تەربيە بەرۋدٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. وسى باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستى كٷشەيتۋ ٷشٸن نۇر-سۇلتاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ مەملەكەتتٸك ەسكەري مۋزەيٸ قۇرىلعان بولاتىن. اتالعان مۇراجايدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ ەبۋبەكٸر سمايلوۆ مۋزەيدٸڭ قىزمەتٸ جەنە اسا قۇندى جەدٸگەرلەر جايلى ايتىپ بەرەدٸ, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
ونىڭ ايتۋىنشا, ەسكەري-تاريحي مۋزەي 2015 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان. مۋزەي قۇرىلماس بۇرىن ەڭ ەۋەلٸ تاريحشى عالىمداردان, ەسٸمٸ بەلگٸلٸ مۋزەي سالاسىنىڭ ماماندارىنان تۇراتىن جۇمىس توبىمەن ٷلكەن شارۋالار اتقارىلعان.
«سول جىلى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. وعان ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلدٸ جەنە سول جىلى مۋزەي قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ الدىنا ٷلكەن رۋحانييات وشاعىنا اينالدىرۋ تۋرالى مٸندەتتەر قويىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا بٸزدٸڭ ۇجىم سول مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋدا جۇمىس ٸستەپ جاتىر. بٸزدٸڭ مۋزەي ەسٸگٸن اشقالى بەرٸ 200 مىڭنان استام ادام كەلگەن. مۇندا بٸزدٸڭ قازاق ەلٸنٸڭ تاريحى مەن ەسكەري مۇراسىمەن تانىستى. ولاردىڭ ٸشٸندە استانا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى, جەنە شەتەلدەن كەلگەن دەلەگاتسييالار دا بار. ەكسكۋرسوۆود ماماندار ٷش تٸلدە قىزمەت كٶرسەتەدٸ: مەملەكەتتٸك تٸلدە, ورىس تٸلدە جەنە اعىلشىن تٸلٸندە. بٸزگە كەلۋشٸلەردٸڭ دەنٸ قازٸر مەكتەپ وقۋشىلارى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ جەنە ەسكەري قىزمەتشٸلەر, جەنە سولاردىڭ وتباسى مٷشەلەرٸ. سەيداحمەت بەردٸقۇلوۆ اعامىزدىڭ بٸر سٶزٸ بار عوي «سپورت دەگەن بٸر سيقىر» دەگەن, سول سەكٸلدٸ مۋزەي دەگەن دە بٸر سيقىر. مىڭ رەت ايتقاننان گٶرٸ بٸر رەت كٶرگەن ارتىق. مەكتەپ وقۋشىلارى وسىندا كەلەدٸ, قارۋ جاراقتاردى, كٶنە جەدٸگەرلەردٸ كٶرگەن كەزدە ولاردىڭ كٶزدەرٸ جايناپ كەتەدٸ», – دەيدٸ مۇراجايدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ ەبۋبەكٸر سمايلوۆ.
راسىندا بٷگٸنگٸ ٶسكەلەڭ ۇرپاققا "سەن سارباز بول, سەن وتان قورعا" دەپ مىڭ رەت ايتقاننان گٶرٸ, وسىندا ەكەلٸپ ەكسكۋرسييا ٶتكٸزسە, ولاردىڭ دٷنيەتانىمى دا, كٶكجيەگٸ دە كەڭەيە تٷسەدٸ. اتالعان مۇراجايدا توعىز كٶرمە جۇمىس ٸستەيدٸ: كٶنە زاماننان باستاپ قازٸرگٸ زامانعا دەيٸنگٸ ەسكەري تاريحتان سىر شەرتەدٸ. ول - كٶنە زامان دەۋٸرٸ, حح عاسىر, مەڭگٸلٸك اتريۋمى, قارۋلى كٷشتەردٸڭ زالى جەنە سوڭعى ۋاقىتتا اشىلعان ينتەرناتسيوناليست جاۋىنگەرلەر جەنە بٸتٸمگەرلەر زالى.
«بۇل دا - بٸزدٸڭ جاڭا تاريحىمىز. ٶيتكەنٸ اۋعانستانداعى سوعىسقا قاتىسقان ارداگەرلەرٸمٸز بار, كەشەگٸ تەجٸك-اۋعان شەكاراسىندا بارىپ ٶز بورىشتارىن اتقارىپ قايتتى. بەرتٸندە يراكقا بارىپ بٸتٸمگەرشٸلٸك ميسسيياسىن اتقاردى. وسىلاردىڭ بەرٸ - جاڭا تاريح, جاڭا زامان تاريحى. سوندىقتان مۇنى دا بٸز ٶسكەلەڭ ۇرپاققا كٶرسەتٸپ, ايتىپ, ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. باياعىدا بٸزدٸڭ ەكە-شەشەلەرٸمٸز, اتا-ەجەلەرٸمٸز ەپوستىق باتىرلار جىرىنىڭ رۋحىندا تەربيەلەندٸ. ال قازٸر جاڭا زامان, جاڭا ۇرپاق. سوندىقتان ولارعا جاڭا يننوۆاتسييالىق, مۋلتيمەدييالىق جەنە باسقا دا تەسٸلدەر ارقىلى ٶتكەن تاريحتى كٶرسەتٸپ, كٶزبەن كٶرگەندەي, قولمەن ۇستاعانداي قىلىپ ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. بٸزدٸڭ مۋزەيگە كەلۋشٸلەردٸڭ قىزىعۋشىلىقتارى ٶتە زور. جەنە الداعى ۋاقىتتا ەر نەرسە بٸر ورىندا تۇرىپ قالمايدى, بٸزدٸڭ دە مۋزەيدٸڭ بولاشاققا دەگەن جوسپارلارى كٶپ. ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ مۋزەيلەرٸمەن بٸرگە ٶزارا تەجٸريبە الماسۋ جوسپارىمىزدا بار. ودان بٶلەك تمد ەلدەرٸنٸڭ مۋزەيلەرٸمەن, جوعارى ەسكەري وقۋ ورىندارى, جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بٸرلەسٸپ كونفەرەنتسييالار, عىلىمي زەرتتەۋلەر ٶتكٸزۋ ويىمىزدا بار», – دەيدٸ مۇراجايدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ ەبۋبەكٸر سمايلوۆ.
مۇراجايدىڭ توعىز زالىنىڭ ەرقايسىسىندا ٶزٸنە تەن ەرەكشە جەدٸگەرلەرٸ بار. ەرەكشە ەكسپوناتتار بار. ونىڭ ٸشٸندە شۆەتسييا ارمييا مۋزەيٸنەن الىنعان ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسقا قاتىستى دٷنيەلەر بار. كٶنە دەۋٸر حح عاسىر زالىندا قانجىعالى بٶگەنباي باتىردىڭ ٶزٸ كيگەن دۋلىعاسى بار, ونى جاقىندا عانا باتىردىڭ ۇرپاقتارى ەكەلٸپ تابىس ەتٸپتٸ.
«سونىمەن قاتار, رەيحستاگقا ٶز قولىمەن تۋ تٸككەن راحىمجان قوشقارباەۆتىڭ جەڭٸس تۋىنىڭ كٶشٸرمەسٸ بٸزدە تۇر. ونى رەسەي قورعانىس مينيسترلٸگٸ ەكەلٸپ تابىس ەتتٸ. جەنە ول دا سول زالعا ەرەكشە مەن بەرٸپ تۇر. ودان بٶلەك, 316 اتقىشتار ديۆيزيياسىنىڭ كومانديرٸ يۆان پانفيلوۆتىڭ جەكە زاتتارى جەنە وسى ديۆيزييانىڭ ەكٸ جاۋىنگەرٸنە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن بەرۋ تۋرالى قۇجاتتىڭ تٷپنۇسقاسى بٸزدٸڭ قولىمىزدا. بۇل زاتتاردى باتىردىڭ نەمەرەسٸ الۋا بايقاداموۆا الىپ كەلٸپ تاپسىردى بٸزگە. ودان بٶلەك, تۇڭعىش قورعانىس مينيسترٸ, ارمييا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ جەكە زاتتارى بار. كيگەن كيٸمدەرٸنەن باستاپ, تۇتىنعان دٷنيەلەرٸنٸڭ بارلىعى كەلگەن ادامدارعا زور قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى دەپ ويلايمىن.
جاقىندا ۇلتتىق مۋزەيمەن بٸرلەسٸپ «ارمييا – قۋاتتى قازاقستان» اتتى كٶرمە ٶتكٸزدٸك. سوندا جاڭا بٸر كٸتاپتىڭ تۇساۋى كەسٸلدٸ. ول «قارۋلى كٷشتەردٸڭ تاريحى 1991-2001 جىل ارحيۆ قۇجاتتارىنىڭ جيناعى» دەپ اتالادى. وندا مەملەكەتتٸك قۇپييا قۇجاتتار بار, ٶزٸنٸڭ بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتى ٶتكەننەن كەيٸن جارييا ەتۋگە رۇقسات ەتٸلەدٸ. سوندا رۇقسات الىنعان قۇجاتتاردى بٸز جارييالادىق. پرەزيدەنت ارحيۆٸمەن بٸرگە. ونىڭ ٸشٸندە تۇڭعىش قورعانىس مينيسترٸ, ارمييا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ ٶز قولىمەن جازعان ەسكەري انتتىڭ ەڭ العاشقى نۇسقاسى بار. بوريس ەلسيننٸڭ 1995 جىلدىڭ 18 سەۋٸرٸندە قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ اتىنا جازعان حاتى بار. وندا تەجٸك-اۋعان شەكاراسىنداعى جاعدايعا بايلانىستى الاڭداۋشىلىق بٸلدٸرەدٸ. ال وسىنى 11 كٷن بۇرىن عانا قازباتتىڭ بٸتٸمگەرشٸلٸك جاۋىنگەرلەرٸ رەسەي ساربازدارىمەن بٸرگە توسقاۋىلعا تاپ بولىپ, بٸراز شىعىنعا ۇشىراعان بولاتىنبىز. سول سيياقتى ٶتە قىزىقتى ماتەريالدار بار. ودان بٶلەك حيۋاز دوسپانوۆا, بٸزدٸڭ داڭقتى ۇشقىش قىزىمىز, حالىق قاھارمانى, بيىل تۋعانىنا 100 جىل تولادى. وسىعان جەنە قارۋلى كٷشتەردٸڭ 30 جىلدىعىنا وراي بٸزدە كٶشپەلٸ كٶرمە ٶتٸپ جاتىر. ونى اتىراۋ وبلىستىق مۋزەيٸ ەكەلٸپ ورناتتى. ول 2 مامىرعا دەيٸن بٸزدە اتريۋمدا تۇرادى, كەلٸپ تانىسۋعا بولادى. وندا باتىر قىزىمىزدىڭ جەكە زاتتارى مەن باسقا دا دٷنيەلەر قويىلعان», – دەيدٸ مۇراجايدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ ەبۋبەكٸر سمايلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تاعى بٸر ٷلكەن شارا – «ەرلٸككە جەتەلەگەن جول» دەگەن كٶرمە جاڭا زامان تاريحىنان, بۇل تەجٸك-اۋعان شەكاراسىندا بٸتٸمگەرشٸلٸك ميسسيياسىن اتقارعان قازباتقا ارنالعان كٶرمە جەنە وسى اتتاس كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەرٸ بولدى. بۇل تۇڭعىش رەت ٶتكٸزٸلٸپ وتىر. بۇعان شەتەلدەن دە قوناقتار كەلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە تەجٸكستاننان ٷلكەن دەلەگاتسييا كەلٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ زور ريزاشىلىقتارىن بٸلدٸردٸ.
«ٶيتكەنٸ, قازاقتا ماقال بار: «اشتىقتا جەگەن قۇيعان دەمٸ تاڭدايدان كەتپەيدٸ» دەگەن, قيىن كەزدە كٶمەك قولىن سوزعان قازاق حالقىنا ولاردىڭ ىقىلاستارى زور. جەنە سول تەجٸك-اۋعان شەكاراسىندا قايتىس بولعان رادجان باتىرحانوۆقا سول ەلدٸڭ ەڭ جوعارعى ماراپاتى تابىس ەتٸلدٸ. ەلدٸ مەكەن قازباتتىڭ ەسٸمٸن ٶزدەرٸ بەرگەن سول اۋىلدىڭ ادامدارى, بۇل نەنٸ بٸلدٸرەدٸ, بۇل قازاق جاۋىنگەرلەرٸنە دەگەن قۇرمەت. مٸنە, وسىنداي دٷنيەلەردٸ بٸز جۇرتقا ناسيحاتتاپ كٶرسەتكٸمٸز كەلەدٸ. وسى قارۋلى كٷشتەردٸڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا, جەڭٸس كٷنٸ قارساڭىندا. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ اعا-ۇرپاقتىڭ جاۋىنگەرلٸك داڭقتى دەستٷرٸ العا قاراي جالعاسىپ جاتىر.
ەسكەري-تاريحي مۋزەيٸ سەيسەنبٸ-جەكسەنبٸ كٷندەرٸ ارالىعىندا ساعات 10:00-17:00 ارالىعىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. كەلەم دەۋشٸلەرگە ەرقاشان ەسٸگٸمٸز ايقارا اشىق. كٸرۋ تەگٸن. بٸزدٸڭ قىزمەتكەرلەرٸمٸز جىلى قارسى الادى, ەر زالدا بەكٸتٸلگەن ەكسكۋرسوۆودتارىمىز بار, ولار بارلىق سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدٸ. ەستەلٸك سۋرەتكە دە تٷسۋگە بولادى», – دەيدٸ مۇراجايدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ ەبۋبەكٸر سمايلوۆ.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, نۇر-سۇلتاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ مەملەكەتتٸك ەسكەري مۋزەيٸ قۇرىلعان بولاتىن. اتالعان ەسكەري-تاريحي مۋزەي 2015 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ باستاماسىمەن اشىلعان. مۋزەي قۇرىلماس بۇرىن ەڭ ەۋەلٸ تاريحشى عالىمداردان, ەسٸمٸ بەلگٸلٸ مۋزەي سالاسىنىڭ ماماندارىنان تۇراتىن جۇمىس توبىمەن ايتارلىقتاي شارۋالار اتقارىلعان. اتالعان مۇراجايدا توعىز كٶرمە جۇمىس ٸستەيدٸ: كٶنە زاماننان باستاپ قازٸرگٸ زامانعا دەيٸنگٸ ەسكەري تاريحتان سىر شەرتەدٸ. ول - كٶنە زامان دەۋٸرٸ, حح عاسىر, مەڭگٸلٸك اتريۋمى, قارۋلى كٷشتەردٸڭ زالى جەنە سوڭعى ۋاقىتتا اشىلعان ينتەرناتسيوناليست جاۋىنگەرلەر جەنە بٸتٸمگەرلەر زالى.
