Foto:kazgazeta.kz alyndy
Elimizdegi kásipodaq uiymdary eldiń áleýmettik-ekonomikalyq jáne saiasi ómirinde mańyzdy ról atqarady.Qazaqstandaǵy kásipodaq qozǵalysynyń tarihy XX ǵasyrdyń basynan bastaý alady. Elimizdiń negizgi kásipodaq uiymy – Qazaqstan Kásipodaqtar Federatsiiasy 1990 jyly óz táýelsizdigin jariialaǵan. KFQ quramyna túrli salalyq kásipodaqtar kiredi. Olar jumysshylardyń quqyqtary men áleýmettik qorǵalýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Búgingi tańda kásipodaq federatsiiasynda 2 millionǵa jýyq múshe bar. Eńbek inspektorlarynyń sany 18 myńǵa jýyqtady.
Federatsiianyń basty mindetteriniń biri – óndiristegi jazataiym oqiǵalardy tekserý jáne memlekettik eńbek inspektorlary júrgizetin eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaý jaǵdaiyn keshendi tekserýler barysyna qatysatyn qoǵamdyq inspektorlardyń rólin kúsheitý bolyp tabylady.
Negizi elimizde eńbek daýlary birneshe zańnamalyq jáne ákimshilik tetikter arqyly sheshiledi. Negizgi retteýshi zań - Eńbek kodeksi. Onda jumys berýshiler men jumysshylar arasyndaǵy eńbek daýlary men kelispeýshilikterdi sheshý joldary anyqtalǵan.
Kásipodaqtar eńbekshi halyq arasynda eńbek quqyqtaryn túsindirý jáne zańnama týraly aqparat berý boiynsha belsendi jumys jasaidy. Bul uiym jumysshy men jumys berýshi arasyndaǵy kópir ispettes. Osyndai úshjaqty kelissózder jumys oryndaryndaǵy janjaldardy ýaqytyly sheshýde jáne áleýmettik turaqtylyqty saqtaýda tiimdi qural.
Sonymen qatar elimizde memlekettik eńbek inspektsiiasy jumys isteidi, ol jumysshylardyń eńbek zańnamasyn saqtaýyn qadaǵalap, quqyq buzýshylyqtardy anyqtap, tiisti sharalar qabyldaidy. Jumysshylar óz quqyqtarynyń buzylýy týraly eńbek inspektsiiasyna shaǵymdana alady, inspektsiia tekseris júrgizip, sharalar qoldanady.
Mysaly byltyrdan beri sheshimin tappai kelgen ormanshylardyń jalaqysy týraly máseleniń núktesi jaqynda qoiyldy. Bul týraly májilis depýtaty Nartai Aralbaiuly málimdedi. Endi ormanshylardyń jalaqysyna 100 paiyz ústeme tólenetin boldy. Tiisti jaýap ministrilikten keldi. Nátijesinde ormandy qorǵaý jónindegi inspektorlardyń ortasha jalaqysy 141 myńnan 276,7 myń teńgege, ormanshylyq basshysy 181 myńnan 357 myń teńgege, basshy quramynyń jalaqysy 198 myń teńgeden 361 myń teńgege deiin ulǵaidy. Atalmysh máselelerdiń oń sheshimin tabýynda kásipodaq uiymdarynyń róli úlken ekenin aita ketken jón.
Federatsiia tóraǵasynyń aitýynsha, kásipodaqtar eńbek naryǵyndaǵy turaqtylyqty saqtaýda sheshýshi ról atqarady.
«Osy jyldar ishinde kásipodaqtar áleýmettik seriktestiktiń ajyramas bóligi, eńbekshilerdiń quqyqtary men múddelerin qorǵaýshy, mańyzdy áleýmettik-ekonomikalyq reformalardyń belsendi qatysýshysy bolyp keledi. Federatsiia qyzmetkerlerdiń múddelerin bildirip jáne olardyń zańdy quqyqtaryn qorǵai otyryp, 16 myńnan astam bastaýysh kásipodaq uiymdary men 2 millionǵa jýyq halyqty biriktirgen eń úlken uiymǵa ainaldy. Kásipodaq federatsiiasy búginge deiin jańa Qazaqstandy qalyptastyrýǵa belsendi at salysady jáne ári qarai jumysyn jalǵastyra bermek», - dedi QRKF tóraǵasy.
Ol sondai-aq Prezidenttiń jumysshy mamandyqtarynyń bedelin arttyrý máselesiniń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Kásipodaq osy bastamany iske asyrýǵa járdemdesýge árqashan daiyn ekendigin jetkizdi.
«Elimizdegi eń iri qoǵamdyq uiym retinde federatsiia úshin mańyzdy aspekt – Prezident jariialaǵan jumysshy kásipter men mamandyqtardyń bedelin arttyrý kýrsy. 2025 jyldy «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jariialaý – el igiliginiń negizi – Eńbek adamy ekenin kórsetetin mańyzdy qadam. Al Eńbek adamyna shynaiy qoldaý kórsetý onyń eleýli eńbegin qurmetteýden, moiyndaýdan bastalady», – dep qosty Satybaldy Dáýletalin.
Rasymen de, Qasym-Jomart Toqaev 2025 jyldy «Jumysshylar jyly» dep jariialaǵan bastamasy jumysshylardyń mártebesin kóterýge, jumysshy mamandyqtardyń qoǵamdaǵy róli men mańyzdylyǵyn arttyrýǵa oń septigin tigizetini sózsiz. Ásirese, elimizde jumys kúshi jetispeitin energetika, qurylys, jáne sý sharýashylyǵy salalaryna degen halyqtyń qyzyǵýshylyǵyn arttyra túseri anyq. Toqaevtyń aitýynsha, adal jáne tabandy eńbek adamy qashan da qurmetke laiyq bolýy tiis. Sondyqtan kásipodaq uiymdarynyń jumysy odan ári qyza túspek, sebebi eńbek adamdarynyń jalaqysy men áleýmettik kepildikterin kelesi jyldan bastap kezeń-kezeńmen arttyrý josparlanyp otyr.
