Foto:inbusiness.kz
Álemde jyl saiyn 1,2 mln. adam, al Qazaqstanda 3000 adam jol apatynan kóz jumady eken. Dese de elimizde kólik basqarýda jaýapkershiligin sezinbeitinder de jetkilikti kórinedi.
«Ishimdikke sylqiyp alyp, adam qaǵyp jazym etti» degen syńaily jańalyqtar qazirgi kezde tańsyq emes bolyp barady. Mysaly jaqynda ǵana Almaty oblystyq Politsiia departamentiniń bastyǵy Baýyrjan Álenov sondai aýyr jańalyqtyń birin habarlady. Onyń aitýynsha meditsinalyq saraptama orta dárejede mas bolǵan dep tanylǵan adam kóligimen eki kisini qaǵyp ketip, ólim qushtyrǵan.
“12 mamyrǵa qaraǵan túni Baiserke aýylyn patrýldeý kezinde «Búrkit-35» ekipaj qyzmetkerleri ZIL-131 avtokóliginiń júrgizýshisi mas hálde bolýy múmkin dep kúdiktenedi. Júrgizýshi patrýldik politsiia qyzmetkerleriniń «toqta» degen talabyn elemei, kerisinshe qashyp qutylýǵa tyrysqan. Saldarynan júk kóligin basqarǵan 49 jastaǵy er adam avtobýs aialdamasyn jyldamdyqpen kelip soqqan. Aialdamada turǵan eki adam oqiǵa ornynda kóz jumdy, taǵy úsheýi túrli jaraqatpen aýdandyq aýrýhanaǵa jatqyzyldy”, -deidi departament bastyǵy.
2,4 myń adam mas kúiinde kólik júrgizip, ustalǵan
Ranking.kz saitynyń jazýynsha jyl basynan beri elimizde 2,4 myń adam mas kúiinde kólik júrgizip, ustalǵan eken. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 4,1% - ǵa artyq. Salystyrsaq, 2023 jyldyń qańtar men sáýir ailary aralyǵynda, 2,3 myń adam dál osyndai qylmys jasaǵan, bul 11,9% - ǵa az. 2,4 myń adamnyń 162-i qylmystyq aǵattyq jasaǵan, al 2,2 myń adam qylmys jasaǵan. Onyń ishinde 846 adam aýyrlyǵy ortasha quqyq buzýshylyq jasasa, 756 adam aýyr, 479 adam aýyrlyǵy tómen jáne 154 adam asa aýyr qylmys jasaǵan.
Alkogoldi ishimdik iship alyp, qylmystyq quqyq buzýshylyqqa barǵandardyń eń kóbi Astanada (220 adam) eken. Sosyn Shyǵys Qazaqstan (217 adam), Qostanai (201 adam), Aqmola (161 adam) jáne Soltústik Qazaqstan (158 adam) oblysy bestikte tur. Eń tómengi kórsetkish Shymkent (37 adam), Ulytaý (46 adam) jáne Túrkistan (67 adam) oblystarynda tirkelipti.
Masań kúide kólik júrgizgenderge jaza qandai?
Qazirgi ýaqytta QR zańdaryna sáikes mas kúiinde kólik júrgizgender túrmege toǵytylýy múmkin. Kólikti mas kúiinde basqarý nemese kólik tizginin mas adamǵa berý 15 táýlikke qamaýǵa alý jáne 7 jylǵa júrgizýshi quqyǵynan aiyrý jazasyn kesý qarastyrylǵan. Al ol bir jyl ishinde eki ret qaitalansa, 20 táýlikke qamaý jáne 8 jylǵa júrgizýshi quqyǵynan aiyrýy múmkin.
Jábirlenýshiniń densaýlyǵyna ziian keltirýge ákep soqqan, qylmystyq jazalanatyn is-áreket belgileri joq nemese kólik quraldaryna, júkterge, jol jáne ózge de qurylystarǵa ne ózge de múlikke zaqym keltirýge ákep soqqan dál osyndai is-áreketterde 20 táýlikke qamaýǵa alý jáne 7 jylǵa júrgizýshi quqyǵynan aiyrý kózdelgen. Eger ol bir jyl ishinde eki ret qaitalansa 25 táýlikke qamaýǵa alý jáne 9 jylǵa júrgizýshi quqyǵynan aiyrady. Al eger joǵaryda atalǵan zańbuzýshylyqtardy kólik quraldaryn basqarýǵa quqyǵy joq adam jasaǵan bolsa, 20 táýlikke qamaý jazasy qarastyrylǵan. Atalǵan zańbuzýshylyqtardy ákimshilik qamaýǵa alý qoldanylmaityn adamdar jasaǵan jaǵdaida (júkti áielder, zeinetkerler jáne t. b.) 200 AEK (2024 jylǵa 690 000 tng) aiyppul taǵaiyndalady.
"Depýtattarǵa jazany jeńildetý týraly hattar kóp keledi"
Este bolsa sáýirde Májilis depýtaty Nikolai Arsiýtin mas kúiinde kólik júrgizgeni úshin taǵaiyndalatyn ákimshilik jazany jeńildetý máselesin kótergen bolatyn. Ol depýtattarǵa osy másele boiynsha kóp hattar kelip túsetinin aityp:
"Bizge júgingen azamattar 7 jyldyq kezeń óte uzaq merzim ekenin aitady. Kóptegen otbasylarda birneshe nesie bar jáne negizgi tabys kózi avtomobil boldy. Bul azamattar is-áreket jasaǵan kezde alǵash ret ákimshilik qamaýǵa alý men iri aiyppul salýdy, al qaitalap jasaǵan jaǵdaida ǵana avtokólikti basqarý quqyǵynan aiyrýdy usynady", - dedi májilismen.
100-ge jýyq adam qaza tabady
Alaida Ishki ister vitse-ministri Igor Lepeha jazany jeńildetýge qarsy boldy. Ol jyl saiyn mas kúiinde kólik júrgizgen júrgizýshilerdiń kesirinen shamamen 500-ge jýyq jol apaty tirkeletinin, mundai apat saldarynan 100-ge jýyq adam qaza taýyp, 600-dei adam jaraqat alatytyn aitty.
Igor Lepehanyń sózinshe 2018-2023 jyldar aralyǵynda kólik tizginine mas kúiinde otyrǵan 148 myń jaǵdaiy tirkelgen jáne ótken jyly 22 myń adam júrgizýshi kýáliginen aiyrylǵan.
