Baqytjan Saǵyntaev Úkimetiniń nazaryna!
Qazaqstannyń kúlli memlekettik resmi organdarynda memlekettik tilge bailanysty kózboiaýshylyqtar oryn alyp otyr. Qujattardyń eki tilde jasalynýy kóbine kózaldaý, tek esep berý úshin ǵana. Jasyratyny joq, orys tili memlekettik tilmen qatar qoldanylady degen jeleýmen qujattar ázirlený barysynda basymdyq negizinen orys tiline berilgen. Barlyq qujattardyń túpnusqasy orys tilinde jasalady. Qazaqshasy tek aýdarma túrinde ǵana. Resmi oryndar qazaqshasyna mán berip qaramaidy da. Munyń ózi memlekettik tilge qatysty kózboiaýshylyqty odan ári údetip tur.
Is júzinde memlekettik tilge qatysty mundai áreketter Konstitýtsiia normalaryn buzýshylyq bolyp tabylady. Qazaqstan Konstitýtsiiasynyń 7-babynyń 1-tarmaǵynda «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy memlekettik til – qazaq tili» ekendigi tujyrymdalyp, 2-tarmaǵynda «Memlekettik uiymdarda jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynda orys tili resmi túrde qazaq tilimen teń qoldanylady» delingen. Alaida «Qazaq tilimen teń qoldanylatyn» tildiń memlekettik mártebesi (statýsy) joq. Qazaqstanda qazaq tili men orys tili qatar tursa memlekettik tildiń mártebesi biik bolýǵa tiis!
Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Keńesi buǵan bailanysty 2007 jylǵy 23-aqpandaǵy № 3 qosymsha qaýlysynda: «Memlekettik uiymdarda jáne jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynda orys tili resmi túrde qazaq tilimen teń qoldanylady degen konstitýtsiialyq norma orys tiline ekinshi memlekettik til mártebesi beriletinin bildirmeidi» dep ashyq ta, aiqyn tujyrymdap bergen.
Bul resmi anyqtama. Iaǵni bul Aqordadan bastap barlyq memlekettik organdarda jarlyqtar, normativtik aktiler, is qaǵazdary, zań jobalarynyń túpnusqasy memlekettik tilde jasalý kerektigin kórsetedi. Odan soń ǵana qazaq tilimen qatar qoldanylatyn tilge aýdarýǵa, paidalanýǵa bolady.
Budan shyǵatyn qorytyndy túpnusqa qujattardyń eń aldymen orys tilinde jasalýy – zańsyz! Ol Konstitýtsiiaǵa qaishy! Zań jobalary, úkimettik qujattar jobasy eń aldymen memlekettik tilde jasalýy, orys tiline odan soń ǵana aýdarylýy tiis!
Qazaqstan Respýblikasyndaǵy Til týraly zańnyń 4-babynda "Memlekettik til – memlekettiń búkil aýmaǵynda qoǵamdyq qatynastardyń barlyq salasynda qoldanylatyn memlekettik basqarý, zań shyǵarý, sot isin júrgizý jáne is qaǵazdaryn júrgizý tili» ekendigi baiandalǵan. Sondai-aq Úkimettiń Qazaqstan Respýblikasynda memlekettik tildi barynsha damytýǵa, onyń halyqaralyq bedelin nyǵaitýǵa mindetti ekendigi aitylǵan.
Eger úkimet otyrysynda memlekettik til paidalanylmaityn bolsa bul da Til týraly Zańnyń úkimet tarapynan buzylǵandyǵy. Árbir ministr memlekettik tildi jetik bilýge tiisti. Úkimet otyrysynyń basynda jáne sońynda eki-úsh sóilem qazaqsha aityp, otyrys túgel orys tilinde ótetin bolsa bul memlekettik tildi qorlaý bolyp tabylady. Úkimet memlekettik uiym emes, ol - memlekettik organ.
Sondyqtan biz Baqytjan Saǵyntaev Úkimetinen QR Konstitýtsiiasyna, Til týraly zańǵa qurmetpen qaraýdy, Úkimet otyrystaryn qazaqsha ótkizýdi, úkimetten Parlamentke joldanatyn zań jobalary túpnusqasynyń qazaqsha ázirlenýin, sondai-aq úkimettik qujattardyń da túpnusqalarynyń qazaqsha jasalýyn talap etemiz! Memlekettik tilge qatysty kózboiaýshylyqtardy solai ǵana toqtatýǵa bolady!
Marat Toqashbaevtyń feisbýktegi paraqshasynan
