Arys qalalyq bilim bóliminiń basshysy Ábdihan MUSAEV:
«MAQSATYMYZ – BILIMDI ÁRI BÁSEKEGE QABILETTI URPAQ TÁRBIELEÝ»
– Ábdihan myrza, biylǵy oqý jylynyń eń úlken jańalyqtarynyń biri – jańartylǵan oqý baǵdarlamasynyń engizilýi. Jańa baǵdarlama engizilgen tusta eń mańyzdy máselelerdiń biri oqýshylardy jańa oqýlyqpen qamtamasyz etý ǵoi. Arys qalasynda bul másele qalai sheshilýde?
– Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń rýhani jáne ekonomikalyq jańǵyrýy úshin bilim salasynyń zaman talaptaryna sáikes kelýi kerektigin kórsetip berdi. Prezident mektep túlekteriniń tek bilimdi bolyp qana qoimai, sol alǵan bilimderin ómirde qoldana alatyndai beiimdi, básekege qabiletti bolýy tiis ekenin aitty. Soǵan sáikes Bilim jáne ǵylym ministrligi jańartylǵan oqý baǵdarlamasyn ázirledi. Onyń negizgi erekshelikteriniń biri – oqýshy burynǵydai muǵalimniń aitqanyn ǵana úirenýmen shektelmei, sabaqta ótiletin árbir taqyryp boiynsha óz betinshe izdenýge, alǵan málimetterin taldap kórýge jáne syni oilaýǵa mashyqtanady.
Bul baǵdarlama ótken jyly 1-synypqa engizilse, biyl 2, 5, 7-synyptar da kóshti. Soǵan sáikes Arys qalasynda oqýshylardy jańa oqýlyqpen qamtý maqsatynda «Atamura», «Mektep», «Stadin», «Interpress», «Keleshek», «Kókjiek gorizont», «NISh» baspalarymen kelisimshart jasastyq. Bul maqsatqa biýdjetten 134 million 438 myń teńge bólindi. Oqýlyqtardy tasymaldaý jumystary ýaqytyly aiaqtalyp, barlyq oqýshylar 1 qyrkúiekten bastap jańa oqýlyqtarmen 100 paiyz qamtamasyz etildi.
– Degenmen, bul baǵdarlama tolyq jumys isteý úshin zamanaýi qural-jabdyqtar men keń jolaqty internet qajet eken. Mamandardyń kóbi, ásirese, aýyl mektepteriniń materialdyq-tehnikalyq bazasy bul talaptarǵa sai emes ekenin aitýda. Sizderdegi jaǵdai qalai?
– Ras, mektepterdiń materialdyq-tehnikalyq bazasyn áli de jetildire túsý qajet. Bul baǵytta jumys istelip te jatyr. Biraq, bul bir kúnde sheshiletin másele emes ekenin túsinýimiz kerek. Qarańyzshy, osydan on shaqty jyl buryn mektep pen balabaqsha jetispeýshiligi degen qandai ótkir problema edi. Memleket «100 mektep, 100 aýrýhana», «Balapan» sekildi baǵdarlamalardy qabyldap, nátijesinde búginde jaǵdai túpkilikti túrde ózgerdi. Bir ǵana Ońtústik óńirde jyl saiyn 40-50 bilim uiasy salynyp jatyr. Shalǵai aýyldarda buryn-sońdy bolmaǵan záýlim mektepter boi kóterdi. Sol sekildi mektepterdiń materialdyq-tehnikalyq bazasyn jetildirý de kezeń-kezeńimen sheshiletin másele. Al, aldymen mektepterdiń bárin keń jolaqty internetke qosyp, zerthanalarmen, lingafon kabinetterimen, basqa da quraldarmen jabdyqtap alaiyq, jańartylǵan baǵdarlamaǵa sodan keiin kóshemiz dep qarap otyrýǵa bolmaidy. Óitkeni, qazir álem tez ózgerip, jyldam damyp jatyr. Erteń azamattarymyz básekege qabiletti bolýy úshin olar qazirden bastap zamanaýi júiemen bilim alýy tiis. Jalpy, jańa baǵdarlamanyń engizilýi mektepterdiń materialdyq-tehnikalyq bazasyn tezirek nyǵaitýǵa áser etedi.
Endi Arystaǵy naqty jaǵdaiǵa toqtalsaq. Búginde mundaǵy 39 mekteptiń barlyǵy internetke qosylǵan. Onyń 20-synda jyldamdyǵy joǵary keń jolaqty internet bar. Mektepterdiń barlyǵy ulttyq bilim berý derekter qoryna tirkelgen.
Jańa oqý jylynyń aldynda mektepterdiń materialdyq-tehnikalyq bazasyna taldaý jumystaryn júrgizip, qajetti qarjyǵa suranys berdik. Sonyń nátijesinde biýdjetten transfert arqyly 23 million 380 myń teńge bólinip, 3 mýltimediialyq-lingafon kabinetteri alyndy. Ázirge tolyq jabdyqtalǵan mundai kabinetter 5 mektebimizde bar. Sondai-aq, biyl biologiia boiynsha – 2, himiia boiynsha 1 zerthanalyq kabinetter ashyldy. Sondai-aq, 15 million teńgege 57 mýltimediialyq qurylǵy alynyp, ol 21 mektepke ornatyldy. Al, jergilikti biýdjetten qosymsha 88 million teńge bólinip, barlyq mektepterge interaktivti taqtalar satyp alynýda.
Jańartylǵan oqý baǵdarlamasyn engizýde materialdyq-tehnikalyq bazamen qatar muǵalimderdiń biliktiligi de mańyzdy másele. Bul baǵytta oblystyq jáne aýdandyq deńgeide oqý-ádistemelik seminarlar, seminar-praktikýmdar, koýchingter, sheberlik synyptary, «dóńgelek ústel» májilisteri uiymdastyrylyp turady. Naqtyraq aitsaq, jyl basynan beri Arysta osyndai 68 is-shara uiymdastyryldy. Sondai-aq, informatika pániniń 24 muǵalimi robototehnika boiynsha biliktiligin arttyrý kýrstarynan ótti. Muǵalimderimiz jańartylǵan bilim berý baǵdarlamasy boiynsha Astana men Shymkent qalalarynda kestege sáikes biliktiligin arttyryp jatyr.
– Mektep qurylysy týraly aityp qaldyńyz. Arysta jańadan salynyp jatqan bilim oshaqtary bar ma?
– Biyldyń ózinde Jideli aýyl okrýgi, Aqdala eldi mekeni men Montaitas aýyl okrýgi Shaǵyr aýylynda – 200 oryndy, Qojatoǵai aýyl okrýgi Shógirli eldi mekeni men Qabylsai aýylynda 150 oryndy jáne Dermene aýyl okrýgi Qarajantaq aýylynda 120 oryndy mektepter paidalanýǵa berildi. Qazir Sanaly aýylynda 150 oryndy mekteptiń qurylysy jalǵasýda.
«Balapan» baǵdarlamasy boiynsha Dermenede 75 oryndy balabaqsha el igiligine usynyldy. Baiqap otyrǵanyńyzdai, qazir shalǵai eldi mekenderdiń ózinde mektepter kóptep salynýda.
– Memlekettiń osynsha qamqorlyǵynyń, reformalardyń, jalpy osy jumystardyń barlyǵynyń túpki maqsaty bilimniń sapasyn jaqsartý ekeni aian. Biyl ulttyq biryńǵai testileýdiń qorytyndylary qalai boldy?
– Biyl UBT alǵash ret jańa formatta ótkeni belgili. Oǵan 24 jalpy orta mektepti támamdaǵan 1 022 oqýshynyń 797-si, iaǵni, 78 paiyzy qatysty. Ortasha kórsetkish 78,8 baldy qurady. Bir oqýshymyz múmkin bolǵan 140 baldan 137 ball alsa, jalpy 252 oqýshy 100-den joǵary ball aldy. Iaǵni, UBT-ǵa qatysqan árbir úshinshi oqýshymyz úzdik nátije kórsetti.
Túlekterdiń arasynda 63-i «Altyn belgige», taǵy 31-i «Úzdik attestatqa» úmitker atansa, olardyń barlyǵy úmitti aqtap shyqty. UBT-nyń qorytyndysy boiynsha oblystaǵy aýdan, qalalardyń arasynda Arys qalasy abyroily besinshi oryndy ielendi.
Aita keterlik taǵy bir jetistigimiz bar. Jalpy bilim beretin pánder boiynsha respýblikalyq olimpiadanyń úshinshi, iaǵni oblystyq kezeńinde 5 oqýshymyz júldeger atandy. Bul – sońǵy jyldardaǵy eń joǵary nátije.
Bilim alý bar da durys mamandyq tańdap, eńbek naryǵynda suranysqa ie maman ataný bar. Keide úzdik oqýshylardyń ózderi jumyssyz qalyp, ómirden óz oryndaryn taba almai jatatyn jaǵdailar kezdesedi. Sondyqtan barlyq mektepterdegi 9 jáne 11-synyp oqýshylaryna nátijeli jumyspen qamtý jáne jappai kásipkerlikti damytý baǵdarlamasynyń múmkindikteri túsindirildi. Sóitip, 9-synypty támamdaǵan 100 oqýshyǵa Arys qalasyndaǵy №17 kolledjge tehnikalyq mamandyqtar boiynsha bilim alýǵa joldama berildi. Taǵy 12 joldama oblystyq biýdjettiń esebinen berildi.
– Áńgimeńizge rahmet!
Suhbattasqan Aidar QULJANOV,
«Ońtústik Qazaqstan».
