Mádeniet qairatkeri Maqsat Muhitdenov týraly ne bilemiz?

Mádeniet qairatkeri Maqsat Muhitdenov týraly ne bilemiz?

Ádette óner álemin halyq tek kózge túsip júrgen ónerpazdar arqyly bilse, kerisinshe shymyldyqtyń arǵy betindegi ónerdi jasaityndar, árleitinder jáne halyqqa usynatyndardy, iaǵni dybys rejisserlaryn, operatorlardy bile bermeidi. Búgin sizderge qazaq ónerinde erekshe orny bar, búkil óner áleminiń sańlaqtary baǵalai biletin, qazaq óneriniń marqasqasy, dybys rejisseri, mádeniet qairatkeri Maqsat Zailaǵiuly Muhitdenov týraly syr shertýdi jón kórip otyrmyn. 

Qazaq ónerininiń qai salasyn alyńyz, ol meili dástúrli án-kúi bolsyn, estrada, ne opera salasy bolsyn Maqsat Baily, iaǵni Maqsat Muhitdenovtyń alatyn orny erekeshe.

Maqsat Muhitdenov 1965 – 1967 jj. Almaty estrada stýdiiasyn bitirgennen keiin, 1967-1974 jyldary aldyn Oral oblystyq filarmoniiasynda, keiin QazSSR Memlekettik án-bi ansambliniń ánshisi bolyp jumys istedi. Sol kezde jazylǵan ánderi qazaq radiosynyń altyn qorynda saqtaýly.

Keńes Odaǵy dáýirlep turǵan zamanda, 1970 jyldary Qazaqstanda jalǵyz «Almaty grammofonǵa dybys jazý stýdiiasy» qurylǵan bolatyn. Oǵan deiin ónerpazdar tek Moskvadaǵy «Melodiia» firmasyna, nemese Tashkentke baryp jazylatyn. Qulaqtynyń quryshyn qandyrar erekshe ásem qońyr daýsy bola tura Maqsat aǵa ánshilik ónerdi tastap osy stýdiiaǵa 1972 jyly dybys rejisseri bolyp jumysqa kirisip, 1991 jyly – Keńes Odaǵy ydyraǵanǵa deiin jumys isteidi. Sol dáýirdegi búkil Qazaqstan Respýblikasymen qosa Altai óńiri, Qyrǵyz Respýblikasyndaǵy kásibi sheberlerdiń oryndaýyndaǵy jaýhar án-kúilerdiń bai altyn qoryn joǵary sheberlikpen, tek ózine ǵana tán mánermen magnitti taspaǵa túsirdi. Odan keiin de «Almaty telefilminiń» qabyrǵasynda júrip birneshe tvorchestvolyq portretter (A.Áshimovtyń, F.Sháripovanyń jáne t.b.) jasap, kóptegen qujattyq filmderdi dybyspen árledi. Qazirgi tańda ol jádigerler Ortalyq memlekettik kinoqujattar jáne dybys jazbalar muraǵatynda máńgi saqtaýly tur.

Maqsat Muhitdenovtyń 40-jyl boiǵy eńbek jolyndaǵy eńbekteri – Dina Nurpeiisovanyń óz oryndaýyndaǵy shyǵarmalary, Kúlásh Baiseiitovanyń oryndaǵan ánderi (olardy óńdep, taspaǵa túsirý, sonyń arqasynda biz ol kisilerdiń daýsyn estip júrmiz), Roza Baǵlanovanyń, Ahmet Jubanov pen Ǵaziza Jubanovalardyń shyǵarmalary, Ǵarifolla Qurmanǵalievtiń, Júsipbek Elebekovtyń, Qalijan Tileýovtyń, Luqpan Muhitovtyń, Qalampyr Rahimovanyń, Ábiken Qasenovtyń, aǵaiyndy Abdýllinderdiń, Qairat Baibosynov, Qapash Qulysheva, sonymen qatar Qurmanǵazy atyndaǵy, «Sazgen sazy», Atyraý halyq aspaptar orkestrleriniń jáne t.b. kúitabaqtaryna qosa – qazirgi zamanǵy jas ánshiler men oryndaýshylardyń tizimin sheksiz toltyra berýge bolady.

Jalpy Maqań dybys jazý óneriniń qyr-syryn joǵary deńgeide meńgergen, qazaq ónerine jańa zamanǵy sandyq kúitabaqqa jazý ónerin alǵash engizgen, sonymen qatar ózinen keiin kóptegen shákirtter tárbielei bilgen naǵyz qazaq óneriniń tarlany.

Ásirese, Maqsat aǵanyń qyrǵyz mádenietin damytýǵa sińirgen eńbegi ushan-teńiz. Maqań 70-shi jyldary Búkilodaqtyq gramofonǵa jazý «Melodiia» firmasymen qyrǵyz mádenietiniń ortasyna kópir sala bildi.

Maqsat aǵa qyrǵyz radiosynyń altyn qoryndaǵy aqyndar men manasshylardyń, qobyzshylar men jyrshylardyń, qiiaqshylar men túrli saladaǵy oryndaýshylardyń repertýarlaryndaǵy óner týyndylarynyń grammplastinkaǵa jazýǵa kelmeitin sapasy tómen fonogrammalaryn kún demei, tún demei tazalap (ýdalenie tehnicheskih pogreshnostei), tembrlerin túzep, qaita óńdep, olardy Moskvaǵa alyp baryp, gramplastinkaǵa kóshirip jazyp keletin.

Maqsat Muhitdenovtyń kóp jyldyq qajymas eńbeginiń, onyń qyrǵyz halqyna degen syi-qurmetiniń arqasynda qyrǵyz ónerindegi qaitalanbas óner týyndylary máńgi saqtalyp, qazirgi kezde olar árbir qyrǵyz azamatynyń júreginen oryn alǵan.  Óitkeni 500-den asa 350 saǵattyq, jalpy tirajy 1,5 millionǵa jaqyn gramplastinkalardyń toptamasy bir el úshin az olja emes.

Maqsat aǵa plastinkaǵa túsirgen óner adamdarynyń ishinde uly manasshylar Saiaqbai Moldobasandar, qobyzshylar – Qaramoldo Orozov, Ybyrai Týmanov, Shekerbek Sherkýlov, Asylbek Eshmanbetov,  Mýrataaly Kúróńkeev, Meiilkan Qozýbekova, Bolýsh Madazimov j.b., aqyndar – Osmonkýl, Alymkýl, Qalyq, Ysmaiyl, Toktonaly, Toktosýn, Ashyraly, Týýganbai, Zamirbekter, qiiaqshylar – Said Bekmýratov, Toltoi Mýratalievder, sonymen qatar SSSR-diń halyq artisteri – Bolot Mińjylkyev, Toktonaly Seitaliev, Qaiyrgúl Sartbaeva, Hýsein Mýhtarov, Samara Toktakýnova, Estebes Týrsýnalievder, Qyrǵyz halyq artisteri Túgólbai Qazaqov, Asan Kerimbaev, Ermek Moidýnov, Ýlýkmyrza Polotov j.b., Memlekettik simfoniialyq orkestri, K.Orozov atyndaǵy halyq aspaptar orkestriniń repertýarlary, halyq, estrada ánshileri bar.

2006 jyly Maqsat Muhitdenovtyń 60 jasqa tolǵan mereitoiyna Qyrǵyz Respýblikasynyń Úkimeti «Qyrǵyzstan Respýblikasyna eńbek sińirgen qairatker» ataǵyn berdi. Bul ataqty Qyrǵyz Respýblikasynyń halyq artisi Túgólbai Qazaqov tapsyrdy.  

Maqsat aǵanyń aqyndyq óneriniń ózi bir tóbe desek artyq aitpaǵan bolar edik. «Aq keme» (B.Esentaeva), «Arman-ai» (KeshYOU toby), «Taǵdyr joly» (Asha Matai), «Aq jelken» (Daýys Int.) ánderi kóptiń kóńilinen shyǵyp júr. 

 

Uqsas jazbalar:

Baiannyń əkesi qyzyn cynaǵandarǵa jaýap berdi

Maqsat Muhitdenov. Baiandy qoldasam - óz qyzym!