Qytaida ótken G20 sammiti qarsańynda Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Sinhýa agenttigi men basqa da aqparat quraldaryna suhbat bere otyryp, Qytaidan 51 kásiporyn Qazaqstanǵa kóshiriletinin aitqan edi. Bul Úkimettiń Elbasyǵa ázirlep bergen shalaǵai usynystarynyń saldary dep oilaimyn. Qazaqstannyń keleshegin oilaityn bolsaq, bul múlde jol berýge bolmaityn jaǵdai!
Paidasy men ziiany jetkilikti túrde tarazylanbaǵan, jeńil qabyldanǵan baǵdarlama Qazaqstan halqyna máńgi qutylmaityn bodandyq qamytyn kigizýi yqtimal. Qytai beredi dep úmittenip otyrǵan 26,5 mlrd dollar Qazaqstan taǵdyryn tálkekke salatyn qaqpan tilshigindegi «dámdi syrǵa» uqsaidy.
Qytai esh nárseni jaidan jai jasai salmaidy. Bul áreketterdiń negizinde úsh sebep jatyr. Birinshiden, alysty kózdeitin saiasi sebep – bul Qytaidyń beibit ekspansiiasy. Jer kólemi orasan Qazaqstan Qytaidy burynnan qyzyqtyryp keledi. Qytaiǵa qandai sebeppen bolsa da óziniń Qazaqstanǵa jappai enýin qamtamasyz etetin jobalar aýadai qajet. «51 kásiporyn» sonyń taptyrmas joly. Al Qytai bir kirgen jerinen shyqpaidy. Reseidiń Qytaiǵa jalǵa bergen jeri sonyń dáleli.
Ekinshiden, bizge kóshiriletin zaýyttar Qytaidyń ekologiialyq problemalaryn Qazaqstanǵa kóshiredi. Óitkeni dál búginde Qytai ekologiialyq qiyndyqtardyń aýyr zardaptaryn bastan keshirýde. Qytai kompaniialary men qytai kólikteri negizinen arzan otynmen, dizelmen jumys isteidi. New York Times gazeti atap ótkenindei, Qytaidyń memlekettik kásiporyndary, ásirese Qytaidyń munai, himiia korporatsiialary men energetikalyq kompaniialary halyqtyń densaýlyǵynan góri tabatyn ekonomikalyq paidasyn joǵary qoiady. Sondyqtan sheneýnikter ekologiialyq jańa normativterdiń qabyldanýyna jol bermei otyr. «Óziniń betin aiamaǵan kisiniń betin daladai qylady» demekshi, óz elin aiamaǵan qytai kásiporyndary Qazaqstan halqyn aiaýy múmkin emes. 51 zaýyt Qazaqstan úshin orasan problemalar týǵyzary anyq. Erteń kirgizip alǵan soń ol zaýyttardyń jumysyn ne toqtata almai, ne elden qaita shyǵara almai ózimizge ózimiz problemalar taýyp alarymyz sózsiz. Qazaqstannyń óz ekologiiasynyń da jaǵdaiy jetisip turǵan joq.
Úshinshiden, Qytai jaǵy «mine, sizderge 51 zaýytymyzdy berdik, endi ózderińiz istei berińizder» dep qarap otyrmaidy. 51 zaýyt ortasha eseppen árqaisysy myń adamnan jumysshy, maman kirgizetin bolsa 51 myń qytai kiredi degen sóz. Olarǵa qytai muǵalimderi, qytai dárigerleri, qytai aspazdary kerek bolady. Ary qarai otbasylary, týystary, túrli qyzmet salalary qaptaidy. «Jerdi satpaimyz!» degen aiqaiymyzdy jylaǵan balanyń daýysy siiaqty eshkim qulaǵyna ilmeitin bolady. Qysqa merzimde ekonomika arqyly elimizdegi saiasi, áleýmettik ahýal qytai paidasyna qarai bet burady.
Shyn máninde Qazaqstanǵa kóshirilmek Qytai zaýyttary táýelsizdigimizge tóngen qaýip!
Sondyqtan, Elbasy bul jobaǵa moratorii jariialap, máseleni tolyq zertteýden ótkizgen jón dep esepteimin. Áiteýir barmaǵymyzdy tistep qalmaiyq. Qytaimen oinaýǵa bolmaidy!
