مارات توقاشباەۆ. قىتاي كەسٸپورىندارىن قازاقستانعا كٶشٸرۋگە بولمايدى!

پايداسى مەن زييانى جەتكٸلٸكتٸ تٷردە تارازىلانباعان, جەڭٸل قابىلدانعان باعدارلاما قازاقستان حالقىنا مەڭگٸ قۇتىلمايتىن بوداندىق قامىتىن كيگٸزۋٸ ىقتيمال. قىتاي بەرەدٸ دەپ ٷمٸتتەنٸپ وتىرعان 26,5 ملرد دوللار قازاقستان تاعدىرىن تەلكەككە سالاتىن قاقپان تٸلشٸگٸندەگٸ «دەمدٸ سىرعا» ۇقسايدى. 

قىتاي ەش نەرسەنٸ جايدان جاي جاساي سالمايدى. بۇل ەرەكەتتەردٸڭ نەگٸزٸندە ٷش سەبەپ جاتىر. بٸرٸنشٸدەن, الىستى كٶزدەيتٸن ساياسي سەبەپ – بۇل قىتايدىڭ بەيبٸت ەكسپانسيياسى. جەر كٶلەمٸ وراسان قازاقستان قىتايدى بۇرىننان قىزىقتىرىپ كەلەدٸ. قىتايعا قانداي سەبەپپەن بولسا دا ٶزٸنٸڭ قازاقستانعا جاپپاي ەنۋٸن قامتاماسىز ەتەتٸن جوبالار اۋاداي قاجەت. «51 كەسٸپورىن» سونىڭ تاپتىرماس جولى. ال قىتاي بٸر كٸرگەن جەرٸنەن شىقپايدى. رەسەيدٸڭ قىتايعا جالعا بەرگەن جەرٸ سونىڭ دەلەلٸ.

ەكٸنشٸدەن, بٸزگە كٶشٸرٸلەتٸن زاۋىتتار قىتايدىڭ ەكولوگييالىق پروبلەمالارىن قازاقستانعا كٶشٸرەدٸ. ٶيتكەنٸ دەل بٷگٸندە قىتاي ەكولوگييالىق قيىندىقتاردىڭ اۋىر زارداپتارىن باستان كەشٸرۋدە. قىتاي كومپانييالارى مەن قىتاي كٶلٸكتەرٸ نەگٸزٸنەن ارزان وتىنمەن, ديزەلمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. New York Times گازەتٸ اتاپ ٶتكەنٸندەي, قىتايدىڭ مەملەكەتتٸك كەسٸپورىندارى, ەسٸرەسە قىتايدىڭ مۇناي, حيمييا كورپوراتسييالارى مەن ەنەرگەتيكالىق كومپانييالارى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنان گٶرٸ تاباتىن ەكونوميكالىق پايداسىن جوعارى قويادى. سوندىقتان شەنەۋنٸكتەر ەكولوگييالىق جاڭا نورماتيۆتەردٸڭ قابىلدانۋىنا جول بەرمەي وتىر. «ٶزٸنٸڭ بەتٸن اياماعان كٸسٸنٸڭ بەتٸن دالاداي قىلادى» دەمەكشٸ, ٶز ەلٸن اياماعان قىتاي كەسٸپورىندارى قازاقستان حالقىن اياۋى مٷمكٸن ەمەس. 51 زاۋىت قازاقستان ٷشٸن وراسان پروبلەمالار تۋعىزارى انىق. ەرتەڭ كٸرگٸزٸپ العان سوڭ ول زاۋىتتاردىڭ جۇمىسىن نە توقتاتا الماي, نە ەلدەن قايتا شىعارا الماي ٶزٸمٸزگە ٶزٸمٸز پروبلەمالار تاۋىپ الارىمىز سٶزسٸز. قازاقستاننىڭ ٶز ەكولوگيياسىنىڭ دا جاعدايى جەتٸسٸپ تۇرعان جوق.

ٷشٸنشٸدەن, قىتاي جاعى «مٸنە, سٸزدەرگە 51 زاۋىتىمىزدى بەردٸك, ەندٸ ٶزدەرٸڭٸز ٸستەي بەرٸڭٸزدەر» دەپ قاراپ وتىرمايدى. 51 زاۋىت ورتاشا ەسەپپەن ەرقايسىسى مىڭ ادامنان جۇمىسشى, مامان كٸرگٸزەتٸن بولسا 51 مىڭ قىتاي كٸرەدٸ دەگەن سٶز. ولارعا قىتاي مۇعالٸمدەرٸ, قىتاي دەرٸگەرلەرٸ, قىتاي اسپازدارى كەرەك بولادى. ارى قاراي وتباسىلارى, تۋىستارى, تٷرلٸ قىزمەت سالالارى قاپتايدى. «جەردٸ ساتپايمىز!» دەگەن ايقايىمىزدى جىلاعان بالانىڭ داۋىسى سيياقتى ەشكٸم قۇلاعىنا ٸلمەيتٸن بولادى. قىسقا مەرزٸمدە ەكونوميكا ارقىلى ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي, ەلەۋمەتتٸك احۋال قىتاي پايداسىنا قاراي بەت بۇرادى.

شىن مەنٸندە قازاقستانعا كٶشٸرٸلمەك قىتاي زاۋىتتارى تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە تٶنگەن قاۋٸپ!

سوندىقتان, ەلباسى بۇل جوباعا موراتوريي جارييالاپ, مەسەلەنٸ تولىق زەرتتەۋدەن ٶتكٸزگەن جٶن دەپ ەسەپتەيمٸن. ەيتەۋٸر بارماعىمىزدى تٸستەپ قالمايىق. قىتايمەن ويناۋعا بولمايدى!