Foto: unsplash.com
Qazaqta bala qursaqqa bitkennen dúniege kelgenge deiin de túrli joralǵylar jasalyp, salt-dástúrlerge súienedi. Ult.kz bala dúniege kelgenge deiin jasalatyn «Qursaq toi» nemese «qursaq shashý» jáne «jarys qazan» dep atalatyn saltqa toqtalady.
«Qursaq toi» nemese «qursaq shashý»
«Qursaq toi» nemese «qursaq shashý» dep atalatyn joralǵy qazaqtyń umyt bola bastaǵan dástúrleriniń biri. Ol kelini qursaq kótergende enesiniń qýanyshty habardy ózgelermen bólisý úshin, jas anany qurmettep, erekshe nazarǵa alý úshin jasalatyn shaǵyn toi.
Ádette qursaq toiǵa áiel adamdardan turatyn kelin men eneniń týǵan-týys, jaqyn-jýyq, qurby-qurdastary jinalady. Olar qonaqtyqqa qurqol kelmei, jas anaǵa dámdi-táttilerin ala keledi. Kelinniń jerik asyn surap, qajetin qanaǵattandyrýǵa tyrysady. Eneniń jaiǵan aq dastarhanynan barlyǵy aýyz tiip, bolashaq anaǵa tilek-lebizderin bildiredi, aqyl keńesterin aitady. Qursaq toidan keiin olar kelinniń júktiligi jeńil ótýin, jeńil bosanýyn qadaǵalap, oǵan járdemdesýge, aýyr jumys istetpeýge, janashyr bolýǵa tyrysady. Jas ananyń jaqsy kútinýin eskertip júredi.
Bul dástúr «qýanyshty bólisseń ‒ kóbeiedi» degenge sený arqyly shyqqan bolsa kerek.
«Jarys qazan»
Áiel adamnyń ai-kúni tolyp, tolǵaǵy kelip, bosanar shaǵynda «jarys qazan» degen yrym jasalatyn bolǵan. Ol joralǵyda sol otbasyna jaqyn áielder kelip et asyp, tamaq jasaǵan. Ol taǵam piskenshe tolǵatyp jatqan áiel bosanyp úlgersin degen niette jasalady. «Jarys qazan» dep atalýy da sol: qazan men balanyń dúniege kelýin jarystyrǵandai bolady.
Eger áieldiń tolǵaǵy sozylyp ketse, tamaq pisirýshi áiel pyshaqty qazanǵa janady eken. Qazaq nanymynda pyshaq – ótkirlik pen kedergini «kesip tastaý» simvoly. Pyshaqty qairaý arqyly tolǵaqtyń tejelýin, bosanýǵa kedergi bolyp turǵan «túiindi» joiýǵa bolady dep sengen.
Budan bólek bosanýshy áieldiń belin bosatady (belbeýin sheshedi). Áieldiń túiiýli shashyn tarqatady. Úidegi bailanǵan túiinderdi, túiilgen jipterdi, oralǵan zattardy sheship tastaidy. Barlyǵy da «bala joly ashylsyn» degen yrymǵa baǵynady. Bailanǵan túiin – kederginiń nyshany, sondyqtan ony sheshý bosanýdyń jeńil bolýyna yqpal etedi dep sengen.
Bala týǵannan keiin de ata-babadan kele jatqan «shildehana», «besik toi», «qyrqynan shyǵarý», «tusaý keser», «qalja malynyń moiyn omyrtqasyn ilip qoiý», «básire», «aidar taǵý» nemese «tulym qoiý» siiaqty alýan túrli yrymdar men salt-dástúrler bar.
