"Google men Facebook kompaniialarynyń biznes-modelderi adam quqyqtaryna qaýip tóndiredi", dep jazdy óziniń 60 bettik esebinde eń tanymal quqyq qorǵaýshy uiym Amnesty International.
"Google men Facebook platformalary qoǵamǵa qaýipti. Bul kompaniialardyń ańdýǵa negizdelgen biznes-modelderi adamdardy "shaitanmen kelisimge" kelýge májbúrleidi. Iaǵni, adamdar jelide óz quqyqtaryn júiege baǵyný arqyly ǵana paidalana alady", - dep esepten úzindi keltirdi RIA Novosti.
Al bul júieniń ózi adam quqyǵyn buzyp otyr. Birinshi kezekte, olar jeke ómirge qol suqpaýshylyqqa qarsy shyǵady.
Osydan basqa birqatar quqyq úshin úlken qaýip tóndiretin saldar paida bolady. Bul quqyqtar qatarynda nanym-senim men olardy bildirý bostandyǵy, oilaý erkindigi jáne kemsitpeýshilik quqyǵy da bar.
Buǵan qosa, esepte Google men Facebook óz qoldanýshylaryna "tegin kirýge" múmkindik beredi, biraq bunyń ornyna "adamdardan jeke málimetter berýdi talap etedi" delingen.
Esep sońynda memleket pen jekemenshik kompaniialarǵa keńester beriledi. Qysqasha aitqanda: qupiialyqty qurmetteý kerek, memleket óz azamattaryn qorǵaýy tiis, salanyń ózin-ózi retteýi jumys istemeidi, jekemenshik kompaniialardy qatań túrde retke keltirý qajet.
Sóz erkindigine memlekettik yqpaldyń jasalýyna árdaiym qarsy kúresetin quqyq qorǵaý uiymynyń kerisinshe internetti memlekettik retteýdi barynsha kúsheitýge shaqyrady.
Ol memlekettik sarapshylardyń kúshimen media platformalardyń algoritmderi men kodyn turaqty túrde taldaýǵa, ishki saiasattarǵa aýdit jasaýǵa jáne taǵy basqasyna úndeidi. Bul tań qalarlyq jait.
Nelikten bul kommertsiialyq emes uiymnyń esebin talqylaý kerek? Amnesty International árdaiym amerikalyq arnaiy qyzmetterdiń ideologiialyq quraly boldy.
Buǵan qosa, Greenpeace, WWF pen basqa "quqyq qorǵaýshy" jáne "ekologiialyq" uiymdar siiaqty AQSh-tyń "jumsaq kúshi" elementi bolǵan.
Eger bul uiym AQSh ishinde IT-salasynyń kóshbasshylarymen qarsylasa bastasa, Facebook pen Google-ge tikelei shabýyldasa, bul esep bergen uiym basshysynyń kózi aiaq astynan ashylǵannan emes.
Sonda ol birneshe jyl buryn Snoýden men "Vikiliks" áshkereýlerin oqymady ma? Árine, oqydy.
Olar óz esebiniń 24-shi betinde Snoýdenniń 2013 jylǵy áshkereýlerine silteme jasaidy. Biraq qazir 2019 jyldyń sońy. Olar buryn qaida boldy?
Árine, FB, Instagram, Whatsapp, YouTube búkil álemdi baqylap otyr. Olar paidalanýshylar ainalasynda "aqparattyq kópirshik" jasap, aýditoriia nazaryn qolda ustaýda.
Bul on jyl buryn da belgili bolǵan. Sondai-aq, olar AQSh memleketiniń qajettiligi úshin ańdýmen ainalysady. Qajetti aqparatty berip te otyrady.
Al bizge AQSh yqpaly joq "qoldanýshylar málimetteri" men "media platformalar mindetteri" týraly óz zańdarymyz qajet.
AQSh-tyń ideologiialyq qarama-qaishylyǵy jalǵasady dep kútýge bolady. Jáne ol 2020 jylǵy sailaýda sharyqtaý shegine jetedi, odan keiin de ol eshqaida túbegeili joǵalyp ketpeidi.
Ol memlekette eki jaqqa, búkil el boiynsha qaqqa bóliný baiqalady. Amnesty International esebinde AQSh-ta bul daý sheshilmese, bul biz úshin jaman bolady delingen.