Kollajdy jasaǵan – Qonysbai ShEJIMBAI, «EQ»
Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev úkimettiń keńeitilgen otyrysynda mańyzdy ári búkil halyqtyń turmysyna áser etetin máseleni kóterdi. Iaǵni salyq júiesin reformalaýdy tapsyrdy. Qazir Qazaqstanda salyq mólsheri 12 paiyz bolyp belgilengen. Ekonomika ministri Serik Jumanǵarinniń sózinshe, elde jinalatyn jalpy salyqtyń 24 paiyzy osy – qosylǵan qun salyǵy. Munyń az ekenin aitqan Úkimet basshysy salyq mólsheri 20 paiyzǵa deiin ósýi múmkin ekenin eskertti. Osy oraida Ult.kz tilshisi qosymsha qun salyǵy týraly mamandardan surap kórdi.
Kimder tóleidi?
Resmi derek boiynsha, qazir elde tirkelgen 2,3 mln-nan astam salyq tóleýshi bar. Ministrdiń sózinshe, onyń 4 paiyzy ǵana, iaǵni 88 myńy qosylǵan qun salyǵyn tólep júr. Buǵan osy salyqty tóleýge mindetteitin shek tym joǵary ekeni sebep.
«Iaǵni, salyqtyń bul túrin jyldyq taýar ainalymy 78 mln teńgeden asatyn tulǵalar ǵana tóleidi. Biz osy shekti mólsherdi 15 mln teńgege túsirýdi usynamyz. Eldegi shaǵyn jáne orta biznestiń 80 paiyzy osy shamada tabys taýyp otyr. Qosymsha qun salyǵy mólsherin kóteretin bolsaq, jumys berýshiniń áleýmettik salyǵy men mindetti zeinetaqy jarnalaryn alyp tastaý arqyly jalaqy qoryna túsetin júktemesin ortasha eseppen 10 paiyzdan 30 paiyzǵa deiin tómendetýge daiynbyz. Biýdjet bul shyǵyndy ótei alady», – dedi Ulttyq ekonomika ministri Serik Jumanǵarin.
Eger úkimet usynyp otyrǵan jospar iske assa, onda QQS (qosymsha qun salyǵy) tóleitinder qataryna 300 myńǵa jýyq salyq tóleýshi jańadan qosylmaq. Úkimet biýdjet-salyq reformasynyń nátijesinde qazynaǵa qosymsha 6-7 trln. teńge qarjy túsedi dep úmit artyp otyr.
Qosymsha qun salyǵyna mysal
Qazir kásipker úsh jyldan beri úsh podezdi turǵyn úi keshenine qyzmet kórsetip, tazalyq jumystaryna ai saiyn 602 myń teńge alyp otyr.
• Kelisimshart somasy: 602 000 teńge
• Jeńildetilgen salyq (3%): 18 060 teńge
• Úsh qyzmetkerdiń jalaqysy (salyqpen): 465 000 teńge
• Shyǵyn materialdary: 25 000 teńge
• Paida: 93 940 teńge (rentabeldilik 15,6%)
Al bul tsifrlar jańa qosylǵan qun salyǵyn 20%, ainalym salyǵy 4% engizilse, jaǵdai qalai ózgeretinin salystyryp kóreiik:
• Kelisimshart somasy: 602 000 teńge
• Ainalym salyǵy (4%): 24 080 teńge
• QQS (20%): 120 400 teńge
• Qyzmetkerlerdiń jalaqysy: 465 000 teńge
• Shyǵyn materialdary: 25 000 teńge
• Nátijesi: shyǵyn -32 480 teńge
Iaǵni, kásipker paidasynan aiyrylyp qana qoimaidy – onyń biznesi paidasyz bolady.
Ekonomikadaǵy basty nárse – óndiris
Ekonomist Atamurat Shámenovtiń pikirinshe óndiristi damytyp, qazaqstandyq ónim, otandyq taýarlar shyǵarý kerek. Ol, árine, qosymsha qun beredi.
Foto: stan.kz
«Biýdjetke shikizattan góri, onyń baǵasy qymbat bolady da, biýdjetke túsý odan da kóp bolady. Sondyqtan osy jol - belgili jol. Onyń oryndalýyna kelgende biz shamaly toqtap turmyz. Al endi «Muny kim isteidi?», «Kim júrgizedi?» degen suraq týady. Qai elde bolmasyn, alpaýyt, órkenietti elderdiń ózinde de ekonomikanyń 60-70 paiyzyn biznes beredi. Bizdiń Qazaqstanda da osy biznesti qoldap júrgenimizge 5-6 jyldyń tóńiregi boldy. Eshqandai tekserý bolmasyn, salyqtan jeńildik bolsyn, basqa bolsyn degendei. Biraq osy jasap jatqan mehanizmderimiz menińshe, jetkiliksiz bolyp tur. Soǵan bailanysty qanshama jeńildikter berilip jatyr, nege qazaqstandyq taýarlar kórinbeidi, nege tipti tehnologiialyq jaǵynan óte kúrdeli zattar emes, jai taýarlardyń ózin Qazaqstanda shyǵarmasqa dep oilaimyn», – deidi Atamurat Shámenov.
Ekonomistiń oiynsha, biznesti qoldaýda biz de "kúrmek pen kúrishti" ajyrata bilý kerek. Iaǵni biznes pen alyp-satýdy shatastyrmaǵan jón.
«Shaǵyn biznestiń umytpasam, jartysynan kóbi qyzmet kórsetý bolyp esepteledi. Saýda-sattyq degen siiaqty. Osynyń barlyǵyna bizdiń kózqarasymyz bir siiaqty. Sondyqtan osy nárseniń ózin retteitin qural ol - ekonomikany memlekettik retteý. Mine, sony paidalaný menińshe, nashar. Óndiris shyǵaratyn, taýar shyǵaratyn bizneske shynaiy qoldaý kerek. Al alyp-satarlar, saýdagerlerge shaǵyn jáne orta bizneske berilip jatqan jeńildikterdi azaitý qajet. Sol ýaqytta ondai kásipkerler de taýar shyǵarýǵa bet burys jasaidy dep oilaimyn», – deidi ekonomist Atamurat Shámenov.
Salyq qymbatshylyqqa ákeledi
Al salyq jóninde keńesshi mamannyń sózinshe, qosymsha qun salyǵynyń durys jaǵy da, burys jaǵy da bar.
Foto: Aisha Adyrbektiń jeke muraǵatynan
«Qosylǵan qun salyǵy jalpy, janama salyq túri, qosylǵan qunnyń memleketke tólenetin bóligi. Burys jaǵyna 2026 jyly qabyldanatyn salyqtyq kodekske sáikes 15 mln teńge shegi bolatyn bolsa, onda kóptegen kásipkerlerge tiimsiz. Sebebi 3 jáne 10 paiyz salyqtan bólek, ústine taǵy 20 paiyz salyq tóleý qymbatshylyqqa alyp keledi. Al durys jaǵy: memlekettik biýdjet tolyqtyrylady jáne keibir qarjylyq máseleler osy salyq túrinen sheshilip, bolashaǵymyzǵa zor paidasyn tigizedi. Shaǵyn jáne ortan bizneske árine, ózindik bir qarjylai soqqy bolar. Degenmen sheshimin taýyp, kórsetiletin qyzmet pen tutynatyn qajettiliktiń baǵasyn ósirip, bul sitýatsiiadan da shyǵýǵa bolady dep oilaimyn. Iaǵni memleketke tiimdi, shaǵyn jáne orta bizneske tiimsiz bolýy múmkin. Úkimetke biýdjet ártúrli tásildermen tolyqtyrylady (zeinetaqy, MÁMS, áleýmettik tólemder, aiyppul, salyq, t.b.)», – deidi salyq jóninde keńesshi Aisha Adyrbek.
Aita keteiik, qazirgi tańda qosylǵan qun salyǵy mólsheri 12 paiyz bolyp belgilengen. Elde jinalatyn jalpy salyqtyń 24 paiyzy osy salyq túri.
Aqbota Musabekqyzy
