قوسىمشا قۇن سالىعى: ماماندار نە دەيدٸ?

كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجٸمباي, «EQ»

قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا ماڭىزدى ەرٸ بٷكٸل حالىقتىڭ تۇرمىسىنا ەسەر ەتەتٸن مەسەلەنٸ كٶتەردٸ. ياعني سالىق جٷيەسٸن رەفورمالاۋدى تاپسىردى. قازٸر قازاقستاندا  سالىق مٶلشەرٸ 12 پايىز بولىپ بەلگٸلەنگەن. ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعاريننٸڭ سٶزٸنشە, ەلدە جينالاتىن جالپى سالىقتىڭ 24 پايىزى وسى – قوسىلعان قۇن سالىعى. مۇنىڭ از ەكەنٸن ايتقان ٷكٸمەت باسشىسى سالىق مٶلشەرٸ 20 پايىزعا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ەسكەرتتٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ قوسىمشا قۇن سالىعى تۋرالى مامانداردان سۇراپ كٶردٸ.

كٸمدەر تٶلەيدٸ?

رەسمي دەرەك بويىنشا, قازٸر ەلدە تٸركەلگەن 2,3 ملن-نان استام سالىق تٶلەۋشٸ بار. مينيستردٸڭ سٶزٸنشە, ونىڭ 4 پايىزى عانا, ياعني 88 مىڭى قوسىلعان قۇن سالىعىن تٶلەپ جٷر. بۇعان وسى سالىقتى تٶلەۋگە مٸندەتتەيتٸن شەك تىم جوعارى ەكەنٸ سەبەپ.

«ياعني, سالىقتىڭ بۇل تٷرٸن جىلدىق تاۋار اينالىمى 78 ملن تەڭگەدەن اساتىن تۇلعالار عانا تٶلەيدٸ. بٸز وسى شەكتٸ مٶلشەردٸ 15 ملن تەڭگەگە تٷسٸرۋدٸ ۇسىنامىز. ەلدەگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ 80 پايىزى وسى شامادا تابىس تاۋىپ وتىر. قوسىمشا قۇن سالىعى مٶلشەرٸن كٶتەرەتٸن بولساق, جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك سالىعى مەن مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىن الىپ تاستاۋ ارقىلى جالاقى قورىنا تٷسەتٸن جٷكتەمەسٸن ورتاشا ەسەپپەن 10 پايىزدان 30 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتۋگە دايىنبىز. بيۋدجەت بۇل شىعىندى ٶتەي الادى», – دەدٸ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعارين.

ەگەر ٷكٸمەت ۇسىنىپ وتىرعان جوسپار ٸسكە اسسا, وندا ققس (قوسىمشا قۇن سالىعى) تٶلەيتٸندەر قاتارىنا 300 مىڭعا جۋىق سالىق تٶلەۋشٸ جاڭادان قوسىلماق. ٷكٸمەت بيۋدجەت-سالىق رەفورماسىنىڭ نەتيجەسٸندە قازىناعا قوسىمشا 6-7 ترلن. تەڭگە قارجى تٷسەدٸ دەپ ٷمٸت ارتىپ وتىر.

قوسىمشا قۇن سالىعىنا مىسال

قازٸر كەسٸپكەر ٷش جىلدان بەرٸ ٷش پودەزدٸ تۇرعىن ٷي كەشەنٸنە قىزمەت كٶرسەتٸپ, تازالىق جۇمىستارىنا اي سايىن 602 مىڭ تەڭگە الىپ وتىر.

       • كەلٸسٸمشارت سوماسى: 602 000 تەڭگە
       • جەڭٸلدەتٸلگەن سالىق (3%): 18 060 تەڭگە
       • ٷش قىزمەتكەردٸڭ جالاقىسى (سالىقپەن): 465 000 تەڭگە
       • شىعىن ماتەريالدارى: 25 000 تەڭگە
       • پايدا: 93 940 تەڭگە (رەنتابەلدٸلٸك 15,6%)

ال بۇل تسيفرلار جاڭا قوسىلعان قۇن سالىعىن 20%, اينالىم سالىعى 4% ەنگٸزٸلسە, جاعداي قالاي ٶزگەرەتٸنٸن سالىستىرىپ كٶرەيٸك:  

       • كەلٸسٸمشارت سوماسى: 602 000 تەڭگە
       • اينالىم سالىعى (4%): 24 080 تەڭگە
       • ققس (20%): 120 400 تەڭگە
       • قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى: 465 000 تەڭگە
       • شىعىن ماتەريالدارى: 25 000 تەڭگە
       • نەتيجەسٸ: شىعىن -32 480 تەڭگە

ياعني, كەسٸپكەر پايداسىنان ايىرىلىپ قانا قويمايدى – ونىڭ بيزنەسٸ پايداسىز بولادى.

ەكونوميكاداعى باستى نەرسە – ٶندٸرٸس

ەكونوميست اتامۇرات شەمەنوۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە ٶندٸرٸستٸ دامىتىپ, قازاقستاندىق ٶنٸم, وتاندىق تاۋارلار شىعارۋ كەرەك. ول, ەرينە, قوسىمشا قۇن بەرەدٸ.

فوتو: stan.kz

«بيۋدجەتكە شيكٸزاتتان گٶرٸ, ونىڭ باعاسى قىمبات بولادى دا, بيۋدجەتكە تٷسۋ ودان دا كٶپ بولادى. سوندىقتان وسى جول - بەلگٸلٸ جول. ونىڭ ورىندالۋىنا كەلگەندە بٸز شامالى توقتاپ تۇرمىز. ال ەندٸ «مۇنى كٸم ٸستەيدٸ?», «كٸم جٷرگٸزەدٸ?» دەگەن سۇراق تۋادى. قاي ەلدە بولماسىن, الپاۋىت, ٶركەنيەتتٸ ەلدەردٸڭ ٶزٸندە دە ەكونوميكانىڭ 60-70 پايىزىن بيزنەس بەرەدٸ. بٸزدٸڭ قازاقستاندا دا وسى بيزنەستٸ قولداپ جٷرگەنٸمٸزگە 5-6 جىلدىڭ تٶڭٸرەگٸ بولدى. ەشقانداي تەكسەرۋ بولماسىن, سالىقتان جەڭٸلدٸك بولسىن, باسقا بولسىن دەگەندەي. بٸراق وسى جاساپ جاتقان مەحانيزمدەرٸمٸز مەنٸڭشە, جەتكٸلٸكسٸز بولىپ تۇر. سوعان بايلانىستى قانشاما جەڭٸلدٸكتەر بەرٸلٸپ جاتىر, نەگە قازاقستاندىق تاۋارلار كٶرٸنبەيدٸ, نەگە تٸپتٸ تەحنولوگييالىق جاعىنان ٶتە كٷردەلٸ زاتتار ەمەس, جاي تاۋارلاردىڭ ٶزٸن قازاقستاندا شىعارماسقا دەپ ويلايمىن», – دەيدٸ اتامۇرات شەمەنوۆ.

ەكونوميستٸڭ ويىنشا, بيزنەستٸ قولداۋدا بٸز دە "كٷرمەك پەن كٷرٸشتٸ" اجىراتا بٸلۋ كەرەك. ياعني بيزنەس پەن الىپ-ساتۋدى شاتاستىرماعان جٶن.

«شاعىن بيزنەستٸڭ ۇمىتپاسام, جارتىسىنان كٶبٸ قىزمەت كٶرسەتۋ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. ساۋدا-ساتتىق دەگەن سيياقتى. وسىنىڭ بارلىعىنا بٸزدٸڭ كٶزقاراسىمىز بٸر سيياقتى. سوندىقتان وسى نەرسەنٸڭ ٶزٸن رەتتەيتٸن قۇرال ول - ەكونوميكانى مەملەكەتتٸك رەتتەۋ. مٸنە, سونى پايدالانۋ مەنٸڭشە, ناشار. ٶندٸرٸس شىعاراتىن, تاۋار شىعاراتىن بيزنەسكە شىنايى قولداۋ كەرەك. ال الىپ-ساتارلار, ساۋداگەرلەرگە شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە بەرٸلٸپ جاتقان جەڭٸلدٸكتەردٸ ازايتۋ قاجەت. سول ۋاقىتتا ونداي كەسٸپكەرلەر دە تاۋار شىعارۋعا بەت بۇرىس جاسايدى دەپ ويلايمىن», – دەيدٸ ەكونوميست اتامۇرات شەمەنوۆ.

سالىق قىمباتشىلىققا ەكەلەدٸ

ال سالىق جٶنٸندە كەڭەسشٸ ماماننىڭ سٶزٸنشە, قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ دۇرىس جاعى دا, بۇرىس جاعى دا بار. 

فوتو: ايشا ادىربەكتٸڭ جەكە مۇراعاتىنان

«قوسىلعان قۇن سالىعى جالپى, جاناما سالىق تٷرٸ, قوسىلعان قۇننىڭ مەملەكەتكە تٶلەنەتٸن بٶلٸگٸ. بۇرىس جاعىنا 2026 جىلى قابىلداناتىن سالىقتىق كودەكسكە سەيكەس 15 ملن تەڭگە شەگٸ بولاتىن بولسا, وندا كٶپتەگەن كەسٸپكەرلەرگە تيٸمسٸز. سەبەبٸ 3 جەنە 10 پايىز سالىقتان بٶلەك, ٷستٸنە تاعى 20 پايىز سالىق تٶلەۋ قىمباتشىلىققا الىپ كەلەدٸ. ال دۇرىس جاعى: مەملەكەتتٸك بيۋدجەت تولىقتىرىلادى جەنە كەيبٸر قارجىلىق مەسەلەلەر وسى سالىق تٷرٸنەن شەشٸلٸپ, بولاشاعىمىزعا زور پايداسىن تيگٸزەدٸ. شاعىن جەنە ورتان بيزنەسكە ەرينە, ٶزٸندٸك بٸر قارجىلاي سوققى بولار. دەگەنمەن شەشٸمٸن تاۋىپ, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت پەن تۇتىناتىن قاجەتتٸلٸكتٸڭ باعاسىن ٶسٸرٸپ, بۇل سيتۋاتسييادان دا شىعۋعا بولادى دەپ ويلايمىن. ياعني مەملەكەتكە تيٸمدٸ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە تيٸمسٸز بولۋى مٷمكٸن. ٷكٸمەتكە بيۋدجەت ەرتٷرلٸ تەسٸلدەرمەن تولىقتىرىلادى (زەينەتاقى, مەمس, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر, ايىپپۇل, سالىق, ت.ب.)», –  دەيدٸ  سالىق جٶنٸندە كەڭەسشٸ ايشا ادىربەك.

ايتا كەتەيٸك, قازٸرگٸ تاڭدا قوسىلعان قۇن سالىعى مٶلشەرٸ 12 پايىز بولىپ بەلگٸلەنگەن. ەلدە جينالاتىن جالپى سالىقتىڭ 24 پايىزى وسى سالىق تٷرٸ.

اقبوتا مۇسابەكقىزى