Koronavirýs saqtyq sharalaryn ustanyp, dárigerlerdiń keńesin múltiksiz oryndamasańyz, kez kelgen ýaqytta juqtyryp alýyńyz múmkin virýsqa ainalǵanyn búginde eshkim de joqqa shyǵara almaidy.
Óitkeni, kúni keshe ǵana elimizde 652 adamnyń atalǵan infektsiiany juqtyrǵany PTR zertteý arqyly dáleldenip otyr. Ne istemek kerek? Qandai saqtyq sharalaryn ustanǵan jón? Qara basyńyzdyń ǵana emes, qasyńyzdy júrgen jaqyndaryńyzdyń da deni saý bolyp, koronavirýsten aman bolǵanyn qalasańyz dáriger mamandardyń berer keńesi de qarapaiym.
Máselen, Nur-Sultan qalasyndaǵy Kópsalaly meditsinalyq ortalyqtyń infektsionist dárigeri Gúlnár Nájimova aýasy únemi almasyp turmaityn jabyq ǵimarattyń ishinde koronavirýstyń tamshy túrinde taralýy jyldam bolatyndyǵyn aita kele, jurtshylyqqa mundai oryndarǵa múmkindiginshe barmaýǵa keńes berip qana qoimai saqtyq sharalaryn da atap ótedi.
«Qoldy spirtpen súrtip, sabynmen jýý kerek. Osylaisha qolǵa mikrob juqpaidy. Múmkindiginshe kózdi, aýzyńyzdy qolmen ustamańyz. Azamattar kóbinese qolymen kez kelgen zatty ustaǵandyqtan, virýs qaldyqtarynyń aǵzaǵa ený yqtimaldyǵy joǵarylai túsedi. Qolǵa qonǵan virýs kózge nemese muryn, aýyzǵa jetip, sol arqyly aǵzaǵa jetýi yqtimal. Túshkirgende nemese jótelgende murnyńyzdy qolmen jappaýǵa tyrysyńyz. Qoldanylǵan sýlyq oramaldy birden laqtyryp otyrý kerek. Adamdar kóbirek qol tigizetin zattardyń, esiktiń tutqasyn, krandy, uialy telefonnyń ekranyn árdaiym dezinfektsiialap otyryńyz», - dedi ol.
Jalpy, búginde koronavirýs infektsiiasymen kúrestiń aldyńǵy shebinde júrgen mamandardyń deregine qaraǵanda, naýqastardyń 90 paiyzy infektsiiany otbasylyq toilarda juqtyryp otyr. Mundai málimetti Ulttyq ǵylymi kardiohirýrgiia ortalyǵy basqarma tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Mahabbat Bekbosynova alǵa tartqany este.
«Jaz ailarynda kovid ortalyǵy retinde jumys istegen kezimizde, koronovirýstyń aýyr formasyna shaldyqqan naýqastardy qabyldadyq. Em-dom alǵan naýqastardyń 90 paiyzy infektsiiany túrli is-sharalarda, iaǵni úilený toiynda, týǵan kún, qudalyq sekildi dástúrli jiyndarda juqtyrǵan. Bul - úlken problema. Sondyqtan adamdar kóp jinalatyn jerge barmaýǵa keńes beremin. Negizgi talaptardy ustanyp júrgen, indet juqtyrmaǵan jaqsy tanys adamdarmen kezdesýge bolatyn shyǵar, alaida otbasylyq jáne basqa da úlken jiyndarǵa, saýda ortalyqtaryna barǵan áli de qaýipti. Saqtyq is-sharalaryna mán berip, maska taǵyp, araqashyqty saqtaý kerek. Aýyrǵanda kóshege shyǵýdyń qajeti joq», - dedi M.Bekbosynova.
«Qaraǵandy meditsinalyq ýniversiteti» AQ klinikalyq farmakologiia kafedrasynyń meńgerýshisi, meditsina ǵylymdarynyń kandidaty, professor Sholpan Qalieva koronavirýstan qorǵanýdyń basty úsh faktoryn aitady. Olar - maska taǵý, áleýmettik qashyqtyqty saqtaý, dezinfektsiia.
«Adamdar aýyra ma, aýyrmai ma oǵan qaramastan kóp bailanysqa túspeýge tyrysý kerek. Adamdar aýyratynyn bilmeýi de múmkin. Sondyqtan, maska taǵý mindetti. Óitkeni maska virýstyń 70 paiyzyn súzedi. Adam juqtyrǵan jaǵdaida da virýstyq júkteme az bolady. Qoǵamdyq oryndarǵa barǵan soń qoldy sanitaizerlermen tazalaý kerek. Jaqynda virýs betki qabattarda uzaq turmaidy degen pikir taraldy. Biraq, oǵan qaishy ǵylymi qorytyndylar da bar. Orta eseppen virýs adam aǵzasyna jetkenshe úsh táýlik tiri bolady. Sol úshin qoldy zararsyzdandyrý mańyzdy. Virýs juqqan qolymyzben betimizdi, kózimizdi, murnymyzdy ustaǵan jaǵdaida aǵzaǵa virýs 100 paiyz kiredi», - deidi ol.
Al Sanjar Asfendiiarov atyndaǵy Qazaq ulttyq meditsina ýniversitetiniń ishki aýrýlar kafedrasynyń meńgerýshisi, meditsina ǵylymdarynyń kandidaty Ahmetjan Súgirálievtiń aitýynsha, maskany muryn men aýyzdy tolyǵymen jabatyndai etip durys kigen jón. Infektsiianyń qol arqyly muryn men kózdiń shyryshty qabattaryna taralý qaýpiniń joǵary bolýyna bailanysty, kóshede kózge jáne murynǵa qol tigizbeý kerek.
«Kósheden úige kelgesin qoldy sabynmen muqiiat jýý kerek. Eger adam aýrýdyń alǵashqy belgilerin sezse nemese ol sóilesken adam aýyryp qalǵanyn bilse, ózin-ózi oqshaýlaýy kerek. Biz ainalamyzdaǵy adamdardyń densaýlyǵyna jaýap beretinimizdi túsinýimiz kerek. Ózin-ózi emdeýmen ainalysýǵa keńes berilmeidi, ásirese antibiotikterdi, antikoagýlianttardy óz betinshe qabyldaýǵa kirisýdiń qajeti joq, óitkeni antibiotikter virýsqa áser etpeitini belgili, al antikoagýlianttar qan ketýine ákelýi múmkin. Der kezinde meditsinalyq kómek alý úshin dárigerge qaralý qajet – bul eń qaýipsiz jol. Jaǵdaiy nasharlaǵan jaǵdaida statsionarǵa emdeýge jatqyzý. Sebebi, qaitys bolǵan patsientterdiń kópshiligi – jaǵdailary qiyndaǵanǵa deiin úide bolǵan adamdar jáne ólimniń basty sebebi – aýrýhanaǵa kesh jatqyzylýynan», dedi Ahmetjan Súgiráliev.
