كوروناۆيرۋس ساقتىق شارالارىن ۇستانىپ, دەرٸگەرلەردٸڭ كەڭەسٸن مٷلتٸكسٸز ورىنداماساڭىز, كەز كەلگەن ۋاقىتتا جۇقتىرىپ الۋىڭىز مٷمكٸن ۆيرۋسقا اينالعانىن بٷگٸندە ەشكٸم دە جوققا شىعارا المايدى.
ٶيتكەنٸ, كٷنٸ كەشە عانا ەلٸمٸزدە 652 ادامنىڭ اتالعان ينفەكتسييانى جۇقتىرعانى پتر زەرتتەۋ ارقىلى دەلەلدەنٸپ وتىر. نە ٸستەمەك كەرەك? قانداي ساقتىق شارالارىن ۇستانعان جٶن? قارا باسىڭىزدىڭ عانا ەمەس, قاسىڭىزدى جٷرگەن جاقىندارىڭىزدىڭ دا دەنٸ ساۋ بولىپ, كوروناۆيرۋستەن امان بولعانىن قالاساڭىز دەرٸگەر مامانداردىڭ بەرەر كەڭەسٸ دە قاراپايىم.
مەسەلەن, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى كٶپسالالى مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ ينفەكتسيونيست دەرٸگەرٸ گٷلنەر نەجٸموۆا اۋاسى ٷنەمٸ الماسىپ تۇرمايتىن جابىق عيماراتتىڭ ٸشٸندە كوروناۆيرۋستىڭ تامشى تٷرٸندە تارالۋى جىلدام بولاتىندىعىن ايتا كەلە, جۇرتشىلىققا مۇنداي ورىندارعا مٷمكٸندٸگٸنشە بارماۋعا كەڭەس بەرٸپ قانا قويماي ساقتىق شارالارىن دا اتاپ ٶتەدٸ.
«قولدى سپيرتپەن سٷرتٸپ, سابىنمەن جۋۋ كەرەك. وسىلايشا قولعا ميكروب جۇقپايدى. مٷمكٸندٸگٸنشە كٶزدٸ, اۋزىڭىزدى قولمەن ۇستاماڭىز. ازاماتتار كٶبٸنەسە قولىمەن كەز كەلگەن زاتتى ۇستاعاندىقتان, ۆيرۋس قالدىقتارىنىڭ اعزاعا ەنۋ ىقتيمالدىعى جوعارىلاي تٷسەدٸ. قولعا قونعان ۆيرۋس كٶزگە نەمەسە مۇرىن, اۋىزعا جەتٸپ, سول ارقىلى اعزاعا جەتۋٸ ىقتيمال. تٷشكٸرگەندە نەمەسە جٶتەلگەندە مۇرنىڭىزدى قولمەن جاپپاۋعا تىرىسىڭىز. قولدانىلعان سۋلىق ورامالدى بٸردەن لاقتىرىپ وتىرۋ كەرەك. ادامدار كٶبٸرەك قول تيگٸزەتٸن زاتتاردىڭ, ەسٸكتٸڭ تۇتقاسىن, كراندى, ۇيالى تەلەفوننىڭ ەكرانىن ەردايىم دەزينفەكتسييالاپ وتىرىڭىز», - دەدٸ ول.
جالپى, بٷگٸندە كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسىمەن كٷرەستٸڭ الدىڭعى شەبٸندە جٷرگەن مامانداردىڭ دەرەگٸنە قاراعاندا, ناۋقاستاردىڭ 90 پايىزى ينفەكتسييانى وتباسىلىق تويلاردا جۇقتىرىپ وتىر. مۇنداي مەلٸمەتتٸ ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگييا ورتالىعى باسقارما تٶراعاسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى ماحاببات بەكبوسىنوۆا العا تارتقانى ەستە.
«جاز ايلارىندا كوۆيد ورتالىعى رەتٸندە جۇمىس ٸستەگەن كەزٸمٸزدە, كورونوۆيرۋستىڭ اۋىر فورماسىنا شالدىققان ناۋقاستاردى قابىلدادىق. ەم-دوم العان ناۋقاستاردىڭ 90 پايىزى ينفەكتسييانى تٷرلٸ ٸس-شارالاردا, ياعني ٷيلەنۋ تويىندا, تۋعان كٷن, قۇدالىق سەكٸلدٸ دەستٷرلٸ جيىنداردا جۇقتىرعان. بۇل - ٷلكەن پروبلەما. سوندىقتان ادامدار كٶپ جينالاتىن جەرگە بارماۋعا كەڭەس بەرەمٸن. نەگٸزگٸ تالاپتاردى ۇستانىپ جٷرگەن, ٸندەت جۇقتىرماعان جاقسى تانىس ادامدارمەن كەزدەسۋگە بولاتىن شىعار, الايدا وتباسىلىق جەنە باسقا دا ٷلكەن جيىندارعا, ساۋدا ورتالىقتارىنا بارعان ەلٸ دە قاۋٸپتٸ. ساقتىق ٸس-شارالارىنا مەن بەرٸپ, ماسكا تاعىپ, اراقاشىقتى ساقتاۋ كەرەك. اۋىرعاندا كٶشەگە شىعۋدىڭ قاجەتٸ جوق», - دەدٸ م.بەكبوسىنوۆا.
«قاراعاندى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ» اق كلينيكالىق فارماكولوگييا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور شولپان قاليەۆا كوروناۆيرۋستان قورعانۋدىڭ باستى ٷش فاكتورىن ايتادى. ولار - ماسكا تاعۋ, ەلەۋمەتتٸك قاشىقتىقتى ساقتاۋ, دەزينفەكتسييا.
«ادامدار اۋىرا ما, اۋىرماي ما وعان قاراماستان كٶپ بايلانىسقا تٷسپەۋگە تىرىسۋ كەرەك. ادامدار اۋىراتىنىن بٸلمەۋٸ دە مٷمكٸن. سوندىقتان, ماسكا تاعۋ مٸندەتتٸ. ٶيتكەنٸ ماسكا ۆيرۋستىڭ 70 پايىزىن سٷزەدٸ. ادام جۇقتىرعان جاعدايدا دا ۆيرۋستىق جٷكتەمە از بولادى. قوعامدىق ورىندارعا بارعان سوڭ قولدى سانيتايزەرلەرمەن تازالاۋ كەرەك. جاقىندا ۆيرۋس بەتكٸ قاباتتاردا ۇزاق تۇرمايدى دەگەن پٸكٸر تارالدى. بٸراق, وعان قايشى عىلىمي قورىتىندىلار دا بار. ورتا ەسەپپەن ۆيرۋس ادام اعزاسىنا جەتكەنشە ٷش تەۋلٸك تٸرٸ بولادى. سول ٷشٸن قولدى زارارسىزداندىرۋ ماڭىزدى. ۆيرۋس جۇققان قولىمىزبەن بەتٸمٸزدٸ, كٶزٸمٸزدٸ, مۇرنىمىزدى ۇستاعان جاعدايدا اعزاعا ۆيرۋس 100 پايىز كٸرەدٸ», - دەيدٸ ول.
ال سانجار اسفەنديياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ٸشكٸ اۋرۋلار كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى احمەتجان سٷگٸرەليەۆتٸڭ ايتۋىنشا, ماسكانى مۇرىن مەن اۋىزدى تولىعىمەن جاباتىنداي ەتٸپ دۇرىس كيگەن جٶن. ينفەكتسييانىڭ قول ارقىلى مۇرىن مەن كٶزدٸڭ شىرىشتى قاباتتارىنا تارالۋ قاۋپٸنٸڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى, كٶشەدە كٶزگە جەنە مۇرىنعا قول تيگٸزبەۋ كەرەك.
«كٶشەدەن ٷيگە كەلگەسٸن قولدى سابىنمەن مۇقييات جۋۋ كەرەك. ەگەر ادام اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸن سەزسە نەمەسە ول سٶيلەسكەن ادام اۋىرىپ قالعانىن بٸلسە, ٶزٸن-ٶزٸ وقشاۋلاۋى كەرەك. بٸز اينالامىزداعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا جاۋاپ بەرەتٸنٸمٸزدٸ تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك. ٶزٸن-ٶزٸ ەمدەۋمەن اينالىسۋعا كەڭەس بەرٸلمەيدٸ, ەسٸرەسە انتيبيوتيكتەردٸ, انتيكواگۋليانتتاردى ٶز بەتٸنشە قابىلداۋعا كٸرٸسۋدٸڭ قاجەتٸ جوق, ٶيتكەنٸ انتيبيوتيكتەر ۆيرۋسقا ەسەر ەتپەيتٸنٸ بەلگٸلٸ, ال انتيكواگۋليانتتار قان كەتۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن. دەر كەزٸندە مەديتسينالىق كٶمەك الۋ ٷشٸن دەرٸگەرگە قارالۋ قاجەت – بۇل ەڭ قاۋٸپسٸز جول. جاعدايى ناشارلاعان جاعدايدا ستاتسيونارعا ەمدەۋگە جاتقىزۋ. سەبەبٸ, قايتىس بولعان پاتسيەنتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ – جاعدايلارى قيىنداعانعا دەيٸن ٷيدە بولعان ادامدار جەنە ٶلٸمنٸڭ باستى سەبەبٸ – اۋرۋحاناعا كەش جاتقىزىلۋىنان», دەدٸ احمەتجان سٷگٸرەليەۆ.
