Kardiologiia jáne ishki aýrýlar ǵylymi-zertteý institýty endokrinologiia kýrsynyń jetekshisi, meditsina ǵylymdarynyń kandidaty Laýra Daniiarova koronavirýs infektsiiasynyń qant diabetimen aýyratyndarǵa qaýpi týraly aityp berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń málimetine sáikes, COVID-19 juqtyrý qaýpi ásirese qant diabeti, gipertoniia, júrek-qantamyr júiesi men sozylmaly ókpe aýrýlary jáne qaterli isik aýrýlary bar egde adamdarǵa tónýi múmkin.
«Aýrýdyń dekompensatsiiasy kezinde qant diabeti sanatyndaǵy naýqastar aǵzasynyń immýnologiialyq reaktivtiligi tómendeýi múmkin. Sozylmaly giperglikemiia (qandaǵy qanttyń kóbeiýi) kez kelgen infektsiialyq agentterdiń, sonyń ishinde virýstyń da ósýi men damýyna «qolaily» qorektik orta bolady. Qant diabetimen aýyratyn adamdarda virýstyq infektsiia qandaǵy gliýkoza deńgeiiniń aýytqýy jáne qant diabeti saldarynan asqynýy múmkin. Qant diabetimen aýyratyn adamdarǵa koronavirýs infektsiiasyn juqtyrý qaýpin azaitý úshin saqtyq sharalaryn ustaný qajet», - deidi Laýra Daniiarova.
Halyqaralyq qant diabeti federatsiiasy qant diabetimen aýyratyn adamdarda koronavirýstyń aldyn-alý boiynsha usynystar jariialaǵan bolatyn. Eń bastysy - ózin-ózi baqylaý sharalary:
- Qandaǵy gliýkoza deńgeiin baqylaýǵa erekshe nazar aýdarý kerek. Turaqty baqylaý qandaǵy joǵary nemese tómen gliýkoza deńgeiinen týyndaityn asqynýlardyń aldyn alýǵa kómektesedi.
- Tumaý belgileri bolǵan jaǵdaida (deneniń qyzýy, jótel, entigý), mindetti túrde dárigerge qaralý kerek.
- Kez kelgen infektsiia qandaǵy gliýkoza deńgeiin kóteredi jáne suiyqtyqqa qajettilikti arttyrady, sondyqtan jetkilikti mólsherde sý bar ekenine kóz jetkizińiz.
- Diabetke qarsy dári-dármekter jetkilikti bolýy tiis.
- Eger birneshe apta boiy oqshaýlaný kerek bolsa, qajetti zattardy túgendeńiz. Jalǵyz turatyn bolsańyz, sizde qant diabeti bar ekenin biletin adamdy ázirleńiz. Óitkeni aýyryp qalsańyz, sizge kómek qajet bolýy múmkin.
- Durys tamaqtaný men fizikalyq belsendilikke nazar aýdarý kerek, sol sebepti, glikemiialyq indeksi tómen taǵamdardy tańdap, qýyrylǵan taǵamdardan bas tartyńyz.
- Qant, kómirsýlar men mailarǵa bai taǵamdardy shektep, maiy az beloktardy (balyq, et, jumyrtqa, sút, burshaq) tańdańyz;
- Jasyl japyraqty kókónisterdi, jemisterdi eki nemese úsh portsiiamen jeý kerek.
Halyqtyń barlyq toptaryna keńinen taratylatyn keńester qant diabetimen aýyratyndar men olarmen tyǵyz bailanystaǵy adamdar úshin óte mańyzdy, sol sebepti:
- Qolyńyzdy muqiiat jáne únemi jýyńyz;
- Kez-kelgen zattardy tazartyp, zararsyzdandyryńyz;
- Jeke ydys-aiaq, kózildirik, súlgi jáne t.b. paidalanyńyz;
- jótelgende nemese túshkirgende aýyz ben muryndy mailyqpen nemese qolyńyzben jabyńyz;
- tynys alý aýrýy, jótel jáne tumaý belgileri bar kez-kelgen adammen bailanys jasamaýǵa tyrysyńyz.
