Koronavirýs indeti órship turǵan kezde aýrýhanaǵa ishemiialyq insýltpen túsken naýqastar sany artqan. Bul týraly QR Prezident is basqarmasy meditsinalyq ortalyǵynyń Neirohirýrgiia bólimi meńgerýshisi Myńjylqy Berdiqojaev aitty, dep habarlaidy QazAqparat.
- Qazirgi ýaqytta koronavirýs indetine qatysty epidemiologiialyq jaǵdaidy qalai baǵalaisyz?
- 17 tamyzdan keiingi resmi aqparattarǵa júginetin bolsaq – epidemiologiialyq jaǵdai turaqty bolyp kele jatyr. Koronavirýs belgileri bar pnevmoniianyń qatty ósip jatqany baiqalmaidy. Provizorlyq statsionarlarda jumys isteitin áriptesterimiz ázirge tósek-oryndardy kóbeitip jatqan joq ekenin aitty. Munyń bári epidemiologiialyq jaǵdaidyń turaqty ekenin bildiredi.
- Koronavirýstyń ekinshi tolqyny elimizge qalai áser etýi múmkin?
- Dúniejúzi boiynsha bul dert qaitadan órship jatyr. Negizinde virýs paida bolǵan kúnnen bastap qazirgi kúnge deiin virýstyń aǵymy esh ózgergen joq. Qatty aýyrǵan naýqastar paiyzdyq mólshermen alǵanda birqalypty saqtalyp keledi. Al ekinshi jaǵynan alyp qarasaq, naqty neshe adam koronavirýspen aýyrǵany týraly naqty aqparat joq. Bir málimette halyqtyń jartysy aýyrǵany týraly aitylsa, endi bir aqparat boiynsha halyqtyń 70%-y aýyrǵany aitylady.
- Virýstyq infektsiiaǵa qarsy turýdyń qandai tiimdi ádisteri bar?
- Eki adam áleýmettik qashyqtyqty saqtaǵan jaǵdaida virýsty juqtyryp alýdan saqtana alady. Maska kigen jaǵdaida virýstyń 90%-y maskanyń ishinde qalyp qoiyp, 10%-y ǵana syrtqa shyǵady. Jalpy, qazirgi ýaqytta adamdar meditsinalyq maska kiip júrýdi, qoldaryn sanitaizermen tazalaýdy, tártipke baǵynýdy úirendi. Bólmeni jii jeldetken jaǵdaida aýa aýysyp, virýstyń shoǵyrlanýy báseńdeidi de, juǵý qaýpi azaiady. Durys tamaqtanyp, densaýlyq jaǵdaiyna kóńil bólý de óz nátijesin kórsetedi.
- Antidene virýspen kúresýde qalai áreket etedi? Osy týraly toqtalyp ótseńiz.
- Limfotsit T-limfotsitteri jáne V-limfotsitteri dep ekige bólinedi. Virýspen birinshi kezdesetin T-limfotsitteri áreket ete bastap, olardan alynǵan aqparatty V-limfotsitteri óńdeýden ótizip, sol V-limfotsitteriniń quramynan aqýyzdar bólinedi. Aqýyzdar T-limfotsitteriniń shabýyldap jatqan virýsymen bailanysqa túsip, virýsty beitaraptandyrýǵa áreket jasaidy. Eger adam men adam bailanysqan kezde virýs júktemesi az bolǵan jaǵdaida – T-limfotsitteri virýsty jeńil beitaraptandyrady. Al adam aýrýhanadaǵy virýs juqtyrǵan naýqastarmen bailanysta bolsa, iaǵni virýs júktemesi kóp bolǵan jaǵdaida virýs aǵzaǵa ótip ketip, V-limfotsitter antidene túzedi. Antidene túzilgen-túzilmegenin qan taldaýyn jasatý arqyly anyqtaýǵa bolady. V-limfotsitteriniń este saqtaý qabileti bar. Bolashaqta atalǵan virýs aǵzaǵa qaitadan túsken jaǵdaida ol virýsty esine túsirip, antidene túze bastaidy. Vaktsina jasaýdyń negizgi ideiasy da sol: V-limfotsitterin «yntalandyryp», virýspen kezdesken kezde kúresetindei etip qoiady.
- Koronavirýsqa qarsy vaktsina daiyn emes, biraq dárigerler bul derttiń aldyn alý úshin tumaýǵa qarsy ekpe jasaýǵa keńes beredi. Onyń tiimdiligi bar ma?
- Adamnyń aǵzasy aýyrmaǵan, sharshamaǵan bolsa basqa da virýstyq infektsiiaǵa tózimdi bolady. Vaktsina adam aǵzasyndaǵy resrýsty saqtap qalýǵa múmkindik beredi. Tumaýdyń ústinen koronavirýs qosylatyn bolsa adam qatty álsirep qalýy múmkin, sol sebepti vaktsina ekken durys.
- Koronavirýs pen neirohirýrgiianyń bailanysy týraly aityp ótseńiz.
- Koronavirýstyń kesirinen josparly túrde emin alýy kerek naýqastar ýaqytyly kómek almady. Karantin aiaqtalǵannan keiin ol naýqastar aýrýy asqynǵan kúide keldi. Olardy emdeý úshin kóp resýrs kerek boldy. Tipti ota jasaý sátine jetpesten kóz jumyp ketkender boldy. Koronavirýs kezinde júrektiń ishemiialyq insýlti kóbeiip ketti. Tromb úzilip, ishemiialyq insýltpen túsken naýqastar sany artty.
- Aýrýdyń aldyn alý úshin ár adam qandai sharalardy qolǵa alýy kerektigi týraly keńes bere alasyz ba?
- Áleýmettik qashyqtyqty saqtap, qajet emes jerlerge barmaýkerek. Ekeýden artyq adam bar jerde maska taǵý kerek, sondai-aq jeke bas tazalyǵyn saqtaý qajet. Quranda aitylǵandai, jii dáret alyp, adamnyń denesi de, oiy da taza bolýy kerek. Osy sharttardy ustanǵan jaǵdaida aýrýdyń aldyn alýǵa bolady. Immýnitetti kóterý úshin taza aýada kóp júrip, quramynda D, E, A, B dárýmenderi bar keshendi qabyldap, jemis-jidek jeý kerek.
- Suhbatyńyz úshin rahmet!
