Qazaqstan men Ózbekstan prezidentteri BAQ ókilderi úshin birlesken brifing ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordaǵa silteme jasap.
Shaǵyn jáne keńeitilgen quramda ótkizilgen ekijaqty kelissózderdiń qorytyndysy boiynsha eki eldiń basshylary buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi úshin birlesken brifing ótkizdi.
Memleket basshysy óz sózinde Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy qarsańyndaǵy Ózbekstan Prezidentiniń memlekettik saparyn baýyrlas ózbek halqynyń qazaq halqyna degen erekshe qurmeti dep baǵalaitynyn aitty.
– Ózbekstan – biz úshin tatý kórshi ári mańyzdy seriktes qana emes, tamyrlas, taǵdyrlas jáne baýyrlas memleket. Eki el arasyndaǵy strategiialyq áriptestik tabysty damyp keledi. Saýda-ekonomikalyq, investitsiialyq jáne mádeni-gýmanitarlyq saladaǵy yntymaqtastyq keńeie tústi. Búgingi kelissózde qazaq-ózbek qatynasyn jańa deńgeige kóterýdiń tiimdi joldary aiqyndaldy. Biz halyqaralyq jáne óńirlik ózekti máseleler boiynsha pikir almastyq. Kópjaqty yqpaldastyqty odan ári damytý jóninde ortaq sheshimge keldik. Búgingi sapar ózara qatynasqa da tyń serpin beredi dep senemin. Osy oraida, yntymaqtastyǵymyzdy jańa odaqtastyq deńgeige kóterý týraly tarihi sheshim qabyldanǵanyn erekshe rizashylyqpen atap ótkim keledi. Bul – bizdiń baýyrlastyǵymyzdy bekemdep, san qyrly yqpaldastyqty nyǵaita túsetin mańyzdy qadam, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy qazaq-ózbek qatynastarynyń búginde joǵary deńgeide damyp kele jatqanyn jáne onyń dostyq, tatý kórshilik, strategiialyq seriktestik rýhyna tolyq sai keletinin atap ótti. Qazaqstan men Ózbekstan – aimaqtaǵy eń iri ekonomikalyq seriktester. Biylǵy 10 aidyń qorytyndysy boiynsha taýar ainalymy 30 paiyzǵa artyp, 3,2 milliard dollardan asty. Qasym-Jomart Toqaev ónerkásip, mashina jasaý, farmatsevtika, kólik jáne logistika salalaryndaǵy birlesken jobalardyń júzege asyrylýy osyndai jetistikke qol jetkizýge septigin tigizdi dep sanaidy. Energetika jáne agroónerkásip kesheni baǵytyndaǵy yqpaldastyq turaqty damyp keledi. Eki eldiń úkimetterine saýda kólemin 10 milliard dollarǵa deiin jetkizý mindeti júkteldi. Memleketterimizdiń azamattary úshin qolaily jaǵdai jasalýda. Eki el astanalary men iri qalalarynyń arasynda qosymsha áýe reisteri iske qosyldy, avtobýs qatynastary keńeie tústi, jańa temirjol baǵdarlary pysyqtalýda, qajetsiz kedergiler alynyp tastalýda.
– Munyń bárin halyqtarymyz zor qýanyshpen qabyldap jatyr jáne bul baýyrlas halyqtardyń odan ári jaqyndai túsýine tyń serpin beredi. Osyǵan bailanysty búgin qurmetti Shavkat Miromonovich ekeýmiz memleketaralyq qatynastardy odaqtastyq deńgeiine kóterýge sheshim qabyldadyq. Bul tarihi sheshim senimge, qoldaýǵa negizdelgen ári ortaq múddeni eskere otyryp, tyǵyz yqpaldastyqty odan ári nyǵaitýǵa degen ózara shynaiy umtylysymyzdyń nátijesinde júzege asyp otyr. Odaqtastyq qatynastardy úilestirý úshin Joǵary memleketaralyq keńes, Parlamentaralyq keńes, sondai-aq jumys organy retinde Syrtqy ister ministrleri keńesin qurýǵa ýaǵdalastyq. Odaqtastyǵymyzdyń qaǵidattary jańa ǵana qol qoiylǵan Odaqtastyq qatynastar týraly deklaratsiiada kórsetilgen. Osylaisha biz kópjaqty qazaq-ózbek bailanystary jylnamasynyń jańa ári jarqyn paraǵy ashyldy dep senimdi túrde aita alamyz. Munyń Ortalyq Aziia aimaǵyndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etýge jáne óńirdi órkendetýge qosylǵan eleýli úles ekeni sózsiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev kelissózder barysynda saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqty damytýǵa basa mán berilgenin jetkizdi. Jańa múmkindikterdi qarastyrýdyń jáne taýar nomenklatýrasyn keńeitýdiń qajettigi aityldy. Qazaqstannyń Ózbekstanǵa tasymaldanatyn yńǵaily lokomotivterden bastap jeńil ónerkásip ónimderine deiingi taýarlardy kóbeitýge múmkindigi bar. Shavkat Mirziioevtiń Túrkistanǵa sapary qarsańynda Qazaqstan men Ózbekstannyń III Óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy uiymdastyryldy. Sonymen qatar jýyrda elordada Iskerlik keńestiń otyrysy ótti. Osy sharalardyń qorytyndysy boiynsha quny 6,6 milliard dollar bolatyn kommertsiialyq kelisimder men kelisimsharttardyń aýqymdy toptamasy bekitildi.
– Biz memleketaralyq taýar ótkizý júiesin iske qosý arqyly qýatty infraqurylymdyq baza qalyptastyrýdyń perspektivalaryn talqyladyq. Bul baza kóterme-taratý jáne agrologistikalyq ortalyqtardan turady. Olardyń Ózbekstandaǵy qurylysyna Qazaqstandyq investorlar qarjy salýǵa daiyn. Agroónerkásip keshenindegi yntymaqtastyqtyń nyǵaiýy ózara saýda-sattyqtyń jandanýyna tyń serpin beredi. Elderimiz Ortalyq Aziia aimaǵyn azyq-túlikpen qamtamasyz etip qana qoimai, búkil eýraziialyq keńistiktegi azyq-túlik qaýipsizdigine kepil bolýǵa múmkindigi bar. Jalpy osy saladaǵy yqpaldastyq jaqsy qarqynmen damyp keledi. Sonymen qatar agroónerkásip keshenindegi áleýetimiz áli bitken joq. Qazaqstan et, kókónis jáne jemis-jidek ónimderin tereń óńdeý jónindegi jobalardy birlese júzege asyrýǵa daiyn. Ónerkásiptik kooperatsiiany kúsheitý seriktestigimizdiń qozǵaýshy kúshteriniń biri bolady dep kelistik, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Sońǵy jyldary birlesken óndiristerdiń qarqyndy damyp kele jatqany baiqalady. «SaryarqaAvtoÓnerkásibi» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bazasynda «Chevrolet» avtokóligin shyǵaratyn birlesken kásiporyn iske qosyldy. Jeńil avtokólikterdi satýmen ainalysatyn «Hyundai Auto Asia» qazaq-ózbek kásiporny tabysty jumys istep jatyr. Aýyl sharýashylyǵy tehnikalaryn jáne júk kóligin, sondai-aq avtobýstardy shyǵarý jáne satý jónindegi jobalar iske qosyldy. Qazaqstanda farmatsevtika, qurylys jáne jeńil ónerkásip salalary boiynsha keleshegi zor birqatar óndiris orny ashyldy.
– Biz birqatar irgeli jobany iske qosýǵa ýaǵdalastyq. Atalǵan jobalar myńdaǵan jańa jumys ornyn ashýǵa baǵyttalǵan jáne eki eldiń de azamattaryna áleýmettik qoldaý kórsetý isine qomaqty úles qosady. Mysaly, «Qazfosfat» kompaniiasy Tashkent oblysynda quny shamamen 1 milliard dollar bolatyn fosforly jáne keshendi tyńaitqyshtar shyǵaratyn zaýyttyń qurylysyna qyzyǵýshylyq bildirdi. Qazaqstandyq «BI group» iri qurylys kompaniiasy Tashkentte jeke yqshamaýdannyń qurylysyn júrgizýdi josparlap otyr. Osy maqsatpen 1,2 milliard dollar qarjy salmaq. Elimizdiń avtomobil ónerkásibindegi kóshbasshy «Astana-Motors» kompaniiasy Ózbekstanda «Hyundai» avtokóligin óndiretin kásiporyn ashýǵa daiyn. Eki memlekettiń shekarasynda Halyqaralyq ónerkásip kooperatsiiasy ortalyǵynyń tez arada iske qosylýy mýltiplikativti turǵydan tiimdiligi zor bolady ári paida ákeledi. Atalǵan mekeme Ortalyq Aziiadaǵy iri saýda-ónerkásip habyna ainalmaq. Ol ekijaqty ǵana emes, sondai-aq aimaqtyq kólemdegi saýdany damytýǵa yqpal etip, aradaǵy kólik-logistikalyq múmkindikterdi keńeite túsedi. Osyǵan bailanysty úkimetterge atalǵan nysandy tez arada salýdy tapsyrdyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń aitýynsha, Qazaqstan men Ózbekstan Eýraziiadaǵy mańyzdy saýda-kólik dálizderiniń toǵysynda ornalasqan. Taraptar osy baǵytty odan ári damytý úshin strategiialyq mańyzy bar birqatar jobanyń júzege asyrylýyn jyldamdatýǵa ýaǵdalasty.
– Bul jerde memleketterimizdiń týristik áleýetin nyǵaita túsetin «Túrkistan-Shymkent-Tashkent» joǵary jyldamdyqqa arnalǵan temirjol magistrali týraly sóz bolyp otyr. Al «Darbaza-Maqtaaral-Jyzaq» temirjoly aradaǵy tranzittik múmkindikterdi keńeitip, «Saryaǵash» ótkizý beketiniń jumys júktemesin azaitady. Biz búgin «Úshqudyq-Qyzylorda» temir jol jelisiniń qurylysy týraly máseleni jan-jaqty talqylap, aldyn-ala kelisim jasadyq. Ekijaqty saýda-ekonomikalyq máselelerdi ilgeriletý úshin prezidentterdiń arnaýly ókilderin taǵaiyndadyq. Qazaqstannyń atynan Saýda jáne integratsiia ministri Baqyt Sultanovty tańdadym, – dedi Prezident.
Memleketter basshylary Ortalyq Aziianyń transshekaralyq ózenderiniń resýrstaryn tiimdi paidalaný máseleleri boiynsha úilesimdi jumysty jalǵastyrýǵa kelisti. Bul asa mańyzdy mindet. Qazaqstan men Ózbekstan irrigatsiia, gidroenergetika jáne ekologiia salalary arasyndaǵy balansty qamtamasyz etýdi dáiekti túrde qoldaidy.
– Aimaqtaǵy jáne álemdegi sý sharýashylyǵynyń jaǵdaiy týraly kóńil kónshitpeitin boljamdar jasalyp jatqanda, biz Shavkat Miromonovich ekeýimiz jaǵymsyz stsenariilerdi boldyrmaý úshin batyl sharalar qabyldaý qajet degen ortaq pikirge keldik. Sý sharýashylyǵy máselesiniń asa mańyzdy ekenin eskere otyryp, biz kelissózder úderisin Premer-Ministrler deńgeiine kóterýimiz kerek. Sondai-aq jańa tehnologiialar men tsifrlyq sheshimderdi qoldaný salasyndaǵy ózara tiimdi yntymaqtastyqtyń múmkindikterin qarastyrdyq. Qazaqstan osy baǵyttarda tájiribe almasýǵa jáne kooperatsiiany damytýǵa daiyn ekenin bildirdi. Ózbek dostarymyzdy Qazaqstannyń ozyq ónimderin, sondai-aq «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń keń múmkindikterin paidalanýǵa shaqyramyz, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Dástúr boiynsha mádeni-gýmanitarlyq bailanystarǵa erekshe kóńil bólindi. Memleket basshysy Qazaqstannyń astanasynda uly aqyn Álisher Naýaiǵa eskertkish ornatý týraly sheshim qabyldaǵanyn jetkizdi. Taraptar eki eldiń ziialy qaýym ókilderiniń shyǵarmashylyq forýmyn turaqty túrde ótkizý týraly bastama kóterdi. Sonymen qatar ýniversitetaralyq yntymaqtastyqty jandandyrý jaiynda da aitty. Qazaqstannyń aldyńǵy qatarly oqý oryndary Ózbekstanda óz filialdaryn ashýǵa múddeli. Bul jumystardy júiege keltirý úshin stýdentterge arnalǵan kvotalardy kóbeitýdi kózdeitin tiisti kelisim jasaý josparlanyp otyr. Qazaqstan Ahmet Iassaýi stipendiiasy boiynsha ózbek stýdentterin Túrkistandaǵy halyqaralyq ýniversitetke qabyldaýǵa daiyn.
– Biz ózbek stýdentterin Qazaqstannyń joǵary oqý oryndaryna shaqyrýymyz kerek. Bul úshin arnaiy Ahmet Iassaýi atyndaǵy stipendiialar men granttar bólingen. Ózbek stýdentteri Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynda oqýǵa qyzyǵýshylyq tanytady dep oilaimyn. Tiisinshe, qazaqstandyq stýdentterdiń de Ózbekstanǵa baryp bilim alýyna bolady. Qazaqtyń kórnekti ziialy qaýym ókilderiniń kezinde Tashkentte bilim alǵany tarihtan belgili ekenin qurmetti Shavkat Miromonovichke jańa ǵana aittym. Bálkim, osy igi dástúrdi qaita jańǵyrtý kerek shyǵar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sapar aiasynda aimaqtyq jáne jahandyq kún tártibindegi máseleler talqylandy. Prezidentter aimaqtaǵy turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesine, onyń ishinde Aýǵanstandaǵy jaǵdaiǵa basa mán berdi. Taraptar Ortalyq Aziianyń ornyqty damýyn qamtamasyz etý barlyq baýyrlas halyqtardyń túpki múddesine sai keletin ortaq ári qoljetimdi maqsat degen pikirge toqtady.
Memleket basshysy sóziniń sońyn Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioevtiń bul sapary eki el úshin de tabysty boldy dep túiindedi.
