قازاقستان مەن ٶزبەكستان پرەزيدەنتتەرٸ باق ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن بٸرلەسكەن بريفينگ ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا ٶتكٸزٸلگەن ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەردٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكٸ ەلدٸڭ باسشىلارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن بٸرلەسكەن بريفينگ ٶتكٸزدٸ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلدىعى قارساڭىنداعى ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸنٸڭ مەملەكەتتٸك ساپارىن باۋىرلاس ٶزبەك حالقىنىڭ قازاق حالقىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتٸ دەپ باعالايتىنىن ايتتى.
– ٶزبەكستان – بٸز ٷشٸن تاتۋ كٶرشٸ ەرٸ ماڭىزدى سەرٸكتەس قانا ەمەس, تامىرلاس, تاعدىرلاس جەنە باۋىرلاس مەملەكەت. ەكٸ ەل اراسىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك تابىستى دامىپ كەلەدٸ. ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسييالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق كەڭەيە تٷستٸ. بٷگٸنگٸ كەلٸسسٶزدە قازاق-ٶزبەك قاتىناسىن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋدٸڭ تيٸمدٸ جولدارى ايقىندالدى. بٸز حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك ٶزەكتٸ مەسەلەلەر بويىنشا پٸكٸر الماستىق. كٶپجاقتى ىقپالداستىقتى ودان ەرٸ دامىتۋ جٶنٸندە ورتاق شەشٸمگە كەلدٸك. بٷگٸنگٸ ساپار ٶزارا قاتىناسقا دا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ دەپ سەنەمٸن. وسى ورايدا, ىنتىماقتاستىعىمىزدى جاڭا وداقتاستىق دەڭگەيگە كٶتەرۋ تۋرالى تاريحي شەشٸم قابىلدانعانىن ەرەكشە ريزاشىلىقپەن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. بۇل – بٸزدٸڭ باۋىرلاستىعىمىزدى بەكەمدەپ, سان قىرلى ىقپالداستىقتى نىعايتا تٷسەتٸن ماڭىزدى قادام, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاق-ٶزبەك قاتىناستارىنىڭ بٷگٸندە جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەلە جاتقانىن جەنە ونىڭ دوستىق, تاتۋ كٶرشٸلٸك, ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك رۋحىنا تولىق ساي كەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. قازاقستان مەن ٶزبەكستان – ايماقتاعى ەڭ ٸرٸ ەكونوميكالىق سەرٸكتەستەر. بيىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاۋار اينالىمى 30 پايىزعا ارتىپ, 3,2 ميلليارد دوللاردان استى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶنەركەسٸپ, ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا, كٶلٸك جەنە لوگيستيكا سالالارىنداعى بٸرلەسكەن جوبالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى وسىنداي جەتٸستٸككە قول جەتكٸزۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ دەپ سانايدى. ەنەرگەتيكا جەنە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ باعىتىنداعى ىقپالداستىق تۇراقتى دامىپ كەلەدٸ. ەكٸ ەلدٸڭ ٷكٸمەتتەرٸنە ساۋدا كٶلەمٸن 10 ميلليارد دوللارعا دەيٸن جەتكٸزۋ مٸندەتٸ جٷكتەلدٸ. مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ ازاماتتارى ٷشٸن قولايلى جاعداي جاسالۋدا. ەكٸ ەل استانالارى مەن ٸرٸ قالالارىنىڭ اراسىندا قوسىمشا ەۋە رەيستەرٸ ٸسكە قوسىلدى, اۆتوبۋس قاتىناستارى كەڭەيە تٷستٸ, جاڭا تەمٸرجول باعدارلارى پىسىقتالۋدا, قاجەتسٸز كەدەرگٸلەر الىنىپ تاستالۋدا.
– مۇنىڭ بەرٸن حالىقتارىمىز زور قۋانىشپەن قابىلداپ جاتىر جەنە بۇل باۋىرلاس حالىقتاردىڭ ودان ەرٸ جاقىنداي تٷسۋٸنە تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ. وسىعان بايلانىستى بٷگٸن قۇرمەتتٸ شاۆكات ميرومونوۆيچ ەكەۋمٸز مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى وداقتاستىق دەڭگەيٸنە كٶتەرۋگە شەشٸم قابىلدادىق. بۇل تاريحي شەشٸم سەنٸمگە, قولداۋعا نەگٸزدەلگەن ەرٸ ورتاق مٷددەنٸ ەسكەرە وتىرىپ, تىعىز ىقپالداستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋعا دەگەن ٶزارا شىنايى ۇمتىلىسىمىزدىڭ نەتيجەسٸندە جٷزەگە اسىپ وتىر. وداقتاستىق قاتىناستاردى ٷيلەستٸرۋ ٷشٸن جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس, پارلامەنتارالىق كەڭەس, سونداي-اق جۇمىس ورگانى رەتٸندە سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸ كەڭەسٸن قۇرۋعا ۋاعدالاستىق. وداقتاستىعىمىزدىڭ قاعيداتتارى جاڭا عانا قول قويىلعان وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى دەكلاراتسييادا كٶرسەتٸلگەن. وسىلايشا بٸز كٶپجاقتى قازاق-ٶزبەك بايلانىستارى جىلناماسىنىڭ جاڭا ەرٸ جارقىن پاراعى اشىلدى دەپ سەنٸمدٸ تٷردە ايتا الامىز. مۇنىڭ ورتالىق ازييا ايماعىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ٶڭٸردٸ ٶركەندەتۋگە قوسىلعان ەلەۋلٸ ٷلەس ەكەنٸ سٶزسٸز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باسا مەن بەرٸلگەنٸن جەتكٸزدٸ. جاڭا مٷمكٸندٸكتەردٸ قاراستىرۋدىڭ جەنە تاۋار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋدٸڭ قاجەتتٸگٸ ايتىلدى. قازاقستاننىڭ ٶزبەكستانعا تاسىمالداناتىن ىڭعايلى لوكوموتيۆتەردەن باستاپ جەڭٸل ٶنەركەسٸپ ٶنٸمدەرٸنە دەيٸنگٸ تاۋارلاردى كٶبەيتۋگە مٷمكٸندٸگٸ بار. شاۆكات ميرزييوەۆتٸڭ تٷركٸستانعا ساپارى قارساڭىندا قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ ٸٸٸ ٶڭٸرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. سونىمەن قاتار جۋىردا ەلوردادا ٸسكەرلٸك كەڭەستٸڭ وتىرىسى ٶتتٸ. وسى شارالاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قۇنى 6,6 ميلليارد دوللار بولاتىن كوممەرتسييالىق كەلٸسٸمدەر مەن كەلٸسٸمشارتتاردىڭ اۋقىمدى توپتاماسى بەكٸتٸلدٸ.
– بٸز مەملەكەتارالىق تاۋار ٶتكٸزۋ جٷيەسٸن ٸسكە قوسۋ ارقىلى قۋاتتى ينفراقۇرىلىمدىق بازا قالىپتاستىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادىق. بۇل بازا كٶتەرمە-تاراتۋ جەنە اگرولوگيستيكالىق ورتالىقتاردان تۇرادى. ولاردىڭ ٶزبەكستانداعى قۇرىلىسىنا قازاقستاندىق ينۆەستورلار قارجى سالۋعا دايىن. اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋى ٶزارا ساۋدا-ساتتىقتىڭ جاندانۋىنا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ. ەلدەرٸمٸز ورتالىق ازييا ايماعىن ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتٸپ قانا قويماي, بٷكٸل ەۋرازييالىق كەڭٸستٸكتەگٸ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە كەپٸل بولۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار. جالپى وسى سالاداعى ىقپالداستىق جاقسى قارقىنمەن دامىپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ ەلەۋەتٸمٸز ەلٸ بٸتكەن جوق. قازاقستان ەت, كٶكٶنٸس جەنە جەمٸس-جيدەك ٶنٸمدەرٸن تەرەڭ ٶڭدەۋ جٶنٸندەگٸ جوبالاردى بٸرلەسە جٷزەگە اسىرۋعا دايىن. ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييانى كٷشەيتۋ سەرٸكتەستٸگٸمٸزدٸڭ قوزعاۋشى كٷشتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولادى دەپ كەلٸستٸك, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
سوڭعى جىلدارى بٸرلەسكەن ٶندٸرٸستەردٸڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. «سارىارقااۆتوٶنەركەسٸبٸ» جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ بازاسىندا «Chevrolet» اۆتوكٶلٸگٸن شىعاراتىن بٸرلەسكەن كەسٸپورىن ٸسكە قوسىلدى. جەڭٸل اۆتوكٶلٸكتەردٸ ساتۋمەن اينالىساتىن «Hyundai Auto Asia» قازاق-ٶزبەك كەسٸپورنى تابىستى جۇمىس ٸستەپ جاتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جەنە جٷك كٶلٸگٸن, سونداي-اق اۆتوبۋستاردى شىعارۋ جەنە ساتۋ جٶنٸندەگٸ جوبالار ٸسكە قوسىلدى. قازاقستاندا فارماتسەۆتيكا, قۇرىلىس جەنە جەڭٸل ٶنەركەسٸپ سالالارى بويىنشا كەلەشەگٸ زور بٸرقاتار ٶندٸرٸس ورنى اشىلدى.
– بٸز بٸرقاتار ٸرگەلٸ جوبانى ٸسكە قوسۋعا ۋاعدالاستىق. اتالعان جوبالار مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا باعىتتالعان جەنە ەكٸ ەلدٸڭ دە ازاماتتارىنا ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ ٸسٸنە قوماقتى ٷلەس قوسادى. مىسالى, «قازفوسفات» كومپانيياسى تاشكەنت وبلىسىندا قۇنى شامامەن 1 ميلليارد دوللار بولاتىن فوسفورلى جەنە كەشەندٸ تىڭايتقىشتار شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا قىزىعۋشىلىق بٸلدٸردٸ. قازاقستاندىق «BI group» ٸرٸ قۇرىلىس كومپانيياسى تاشكەنتتە جەكە ىقشاماۋداننىڭ قۇرىلىسىن جٷرگٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. وسى ماقساتپەن 1,2 ميلليارد دوللار قارجى سالماق. ەلٸمٸزدٸڭ اۆتوموبيل ٶنەركەسٸبٸندەگٸ كٶشباسشى «Astana-Motors» كومپانيياسى ٶزبەكستاندا «Hyundai» اۆتوكٶلٸگٸن ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىن اشۋعا دايىن. ەكٸ مەملەكەتتٸڭ شەكاراسىندا حالىقارالىق ٶنەركەسٸپ كووپەراتسيياسى ورتالىعىنىڭ تەز ارادا ٸسكە قوسىلۋى مۋلتيپليكاتيۆتٸ تۇرعىدان تيٸمدٸلٸگٸ زور بولادى ەرٸ پايدا ەكەلەدٸ. اتالعان مەكەمە ورتالىق ازيياداعى ٸرٸ ساۋدا-ٶنەركەسٸپ حابىنا اينالماق. ول ەكٸجاقتى عانا ەمەس, سونداي-اق ايماقتىق كٶلەمدەگٸ ساۋدانى دامىتۋعا ىقپال ەتٸپ, اراداعى كٶلٸك-لوگيستيكالىق مٷمكٸندٸكتەردٸ كەڭەيتە تٷسەدٸ. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەتتەرگە اتالعان نىساندى تەز ارادا سالۋدى تاپسىردىق, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن ٶزبەكستان ەۋرازيياداعى ماڭىزدى ساۋدا-كٶلٸك دەلٸزدەرٸنٸڭ توعىسىندا ورنالاسقان. تاراپتار وسى باعىتتى ودان ەرٸ دامىتۋ ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزى بار بٸرقاتار جوبانىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىن جىلدامداتۋعا ۋاعدالاستى.
– بۇل جەردە مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸن نىعايتا تٷسەتٸن «تٷركٸستان-شىمكەنت-تاشكەنت» جوعارى جىلدامدىققا ارنالعان تەمٸرجول ماگيسترالٸ تۋرالى سٶز بولىپ وتىر. ال «داربازا-ماقتاارال-جىزاق» تەمٸرجولى اراداعى ترانزيتتٸك مٷمكٸندٸكتەردٸ كەڭەيتٸپ, «سارىاعاش» ٶتكٸزۋ بەكەتٸنٸڭ جۇمىس جٷكتەمەسٸن ازايتادى. بٸز بٷگٸن «ٷشقۇدىق-قىزىلوردا» تەمٸر جول جەلٸسٸنٸڭ قۇرىلىسى تۋرالى مەسەلەنٸ جان-جاقتى تالقىلاپ, الدىن-الا كەلٸسٸم جاسادىق. ەكٸجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق مەسەلەلەردٸ ٸلگەرٸلەتۋ ٷشٸن پرەزيدەنتتەردٸڭ ارناۋلى ٶكٸلدەرٸن تاعايىندادىق. قازاقستاننىڭ اتىنان ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ باقىت سۇلتانوۆتى تاڭدادىم, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەتتەر باسشىلارى ورتالىق ازييانىڭ ترانسشەكارالىق ٶزەندەرٸنٸڭ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٷيلەسٸمدٸ جۇمىستى جالعاستىرۋعا كەلٸستٸ. بۇل اسا ماڭىزدى مٸندەت. قازاقستان مەن ٶزبەكستان يرريگاتسييا, گيدروەنەرگەتيكا جەنە ەكولوگييا سالالارى اراسىنداعى بالانستى قامتاماسىز ەتۋدٸ دەيەكتٸ تٷردە قولدايدى.
– ايماقتاعى جەنە ەلەمدەگٸ سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى تۋرالى كٶڭٸل كٶنشٸتپەيتٸن بولجامدار جاسالىپ جاتقاندا, بٸز شاۆكات ميرومونوۆيچ ەكەۋٸمٸز جاعىمسىز ستسەنارييلەردٸ بولدىرماۋ ٷشٸن باتىل شارالار قابىلداۋ قاجەت دەگەن ورتاق پٸكٸرگە كەلدٸك. سۋ شارۋاشىلىعى مەسەلەسٸنٸڭ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن ەسكەرە وتىرىپ, بٸز كەلٸسسٶزدەر ٷدەرٸسٸن پرەمەر-مينيسترلەر دەڭگەيٸنە كٶتەرۋٸمٸز كەرەك. سونداي-اق جاڭا تەحنولوگييالار مەن تسيفرلىق شەشٸمدەردٸ قولدانۋ سالاسىنداعى ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن قاراستىردىق. قازاقستان وسى باعىتتاردا تەجٸريبە الماسۋعا جەنە كووپەراتسييانى دامىتۋعا دايىن ەكەنٸن بٸلدٸردٸ. ٶزبەك دوستارىمىزدى قازاقستاننىڭ وزىق ٶنٸمدەرٸن, سونداي-اق «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ كەڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانۋعا شاقىرامىز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
دەستٷر بويىنشا مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸندٸ. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ استاناسىندا ۇلى اقىن ەلٸشەر ناۋايعا ەسكەرتكٸش ورناتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعانىن جەتكٸزدٸ. تاراپتار ەكٸ ەلدٸڭ زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ شىعارماشىلىق فورۋمىن تۇراقتى تٷردە ٶتكٸزۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸ. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ جايىندا دا ايتتى. قازاقستاننىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارى ٶزبەكستاندا ٶز فيليالدارىن اشۋعا مٷددەلٸ. بۇل جۇمىستاردى جٷيەگە كەلتٸرۋ ٷشٸن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان كۆوتالاردى كٶبەيتۋدٸ كٶزدەيتٸن تيٸستٸ كەلٸسٸم جاساۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازاقستان احمەت ياسساۋي ستيپەنديياسى بويىنشا ٶزبەك ستۋدەنتتەرٸن تٷركٸستانداعى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلداۋعا دايىن.
– بٸز ٶزبەك ستۋدەنتتەرٸن قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا شاقىرۋىمىز كەرەك. بۇل ٷشٸن ارنايى احمەت ياسساۋي اتىنداعى ستيپەندييالار مەن گرانتتار بٶلٸنگەن. ٶزبەك ستۋدەنتتەرٸ قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتادى دەپ ويلايمىن. تيٸسٸنشە, قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردٸڭ دە ٶزبەكستانعا بارىپ بٸلٸم الۋىنا بولادى. قازاقتىڭ كٶرنەكتٸ زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ كەزٸندە تاشكەنتتە بٸلٸم العانى تاريحتان بەلگٸلٸ ەكەنٸن قۇرمەتتٸ شاۆكات ميرومونوۆيچكە جاڭا عانا ايتتىم. بەلكٸم, وسى يگٸ دەستٷردٸ قايتا جاڭعىرتۋ كەرەك شىعار, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ساپار اياسىندا ايماقتىق جەنە جاھاندىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەسەلەلەر تالقىلاندى. پرەزيدەنتتەر ايماقتاعى تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنە, ونىڭ ٸشٸندە اۋعانستانداعى جاعدايعا باسا مەن بەردٸ. تاراپتار ورتالىق ازييانىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ بارلىق باۋىرلاس حالىقتاردىڭ تٷپكٸ مٷددەسٸنە ساي كەلەتٸن ورتاق ەرٸ قولجەتٸمدٸ ماقسات دەگەن پٸكٸرگە توقتادى.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸنٸڭ سوڭىن ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆتٸڭ بۇل ساپارى ەكٸ ەل ٷشٸن دە تابىستى بولدى دەپ تٷيٸندەدٸ.
