QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken kezekti Úkimet otyrysynda kóktemgi egis jumystaryna daiyndyq barysy qaraldy, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Aýyl sharýashylyǵy ministri S. Omarov baiandaǵandai, 2020 jyly aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn 22,5 mln gektar alańǵa egý josparlanýda, bul 2019 jylǵy deńgeiden 238 myń gektarǵa kóp.
Bul rette dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar alańy 15,2 mln gektardy, onyń ishinde bidai alańy 11,4 mln gektardy quraidy.
«Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda egis alańdaryn ártaraptandyrý men rentabeldiligi joǵary daqyldar óndirýge kóshý jumystary jalǵasýda, máselen, maily daqyldardyń boljamdy alańy 3 mln gektardy quraidy, bul ótken jylǵydan 122 myń gektarǵa kóp. Kókónis-baqsha daqyldary men kartop alańy 19,3 myń gektarǵa, azyqtyq daqyldar alańy 309 myń gektarǵa ulǵaiady. Tehnikalyq daqyldar (qant qyzylshasy, maqta, temeki) alańy 132 myń gektardy (18,6 myń gektarǵa kem) quraidy», — dedi aýyl sharýashylyǵy ministri.
S. Omarovtyń aitýynsha, qazirgi kezde ońtústik óńirler egis naýqanyna kirisip ketti, máselen, Jambyl oblysynda 71,7 myń ga alańǵa nemese jalpy egis kóleminiń 10,2%-yna, Túrkistan oblysynda 33,5 myń ga (4,0%), Almaty oblysynda 3,4 myń ga (0,4%), Qyzylorda oblysynda 2 myń ga (1,1%) alańǵa egis egildi.
Bul rette ministr tuqym daiyndaý máselesi men olardyń sapalyq kórsetkishteri asa mańyzdy ekenin atap aitty.
Oblystardyń ákimdikteriniń jedel aqparaty boiynsha aǵymdaǵy jyldyń 16 naýryzyndaǵy jaǵdai boiynsha 2,5 mln tonna tuqym quiyldy, bul jospardyń 100,4%-yn quraidy, onyń ishinde 1,9 mln tonna (jospardyń 101%-y) dándi daqyldar tuqymy, 89,4 myń tonna (jospardyń 99%-y) maily daqyldar tuqymy, 15,4 myń tonna (jospardyń 96%-y) azyqtyq daqyldar tuqymy, 426,4 myń tonna (jospardyń 99%-y) kartop tuqymy quiyldy.
Dándi daqyldar tuqymy boiynsha Aqtóbe oblysynda, maily daqyldar tuqymy boiynsha Shyǵys Qazaqstan oblysynda, Qyzylorda oblysynda jáne Pavlodar oblysynda (89%) tuqym tolyq kólemde quiylmaǵan.
«Fermerlerdiń otandyq jáne importtyq selektsiianyń sapaly tuqymdaryna teń qol jetkizýin qamtamasyz etý maqsatynda sýbsidiialaý tetigin ózgertý josparlanýda. Sýbsidiiany tuqymdy Qazaqstannan alǵandar da, sheteldik óndirýshilerden tikelei satyp alǵandar da ala alady. Eski tetikte bul kózdelmegen edi. Elitalyq tuqym ósirý sharýashylyqtaryna biregei tuqym satyp alǵan jaǵdaida qoldaý kórsetiledi», — dep naqtylady aýyl sharýashylyǵy ministri.
Aǵymdaǵy sátte quiylǵan tuqymnyń jalpy kóleminiń 77,4%-y ǵana tekserildi, egis standartynyń talaptaryna olardyń 56%-y, onyń ishinde 1-synypqa 38%-y, 2-synypqa 10%-y, 3-synypqa 8%-y sáikes keledi.
2019 jyldyń qorytyndysy boiynsha respýblikanyń aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleri 470 myń tonna mineraldy tyńaitqysh qoldandy. Osy maqsattarǵa 19 mlrd teńge somasynda sýbsidiia tólendi. Ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha tyńaitqyshtardy qoldaný kórsetkishi ǵylymi qajettiliktiń 18%-yn qurady. Oblystardyń jergilikti biýdjetterinde 2020 jylǵa 23,3 mlrd teńge kózdelgen, bul shamamen 480 myń tonna mineraldy tyńaitqysh satyp alýǵa múmkindik beredi.
Ósimdikterdi qorǵaý quraldaryn qoldanýǵa keler bolsaq, ótken jyly barlyq egis alańy gerbitsidtermen óńdelgenin atap ótý kerek, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler 27,4 mlrd teńge sýbsidiia somasyna 13,3 mln litr gerbitsid qoldandy.
«Osy jyldan bastap gerbitsidter ǵana emes, pestitsidterdiń basqa túrleri de sýbsidiialanatyn bolady. Oblystardyń jergilikti biýdjetterinde 2020 jylǵa pestitsidterdi sýbsidiialaýǵa 30,8 mlrd teńge kózdelgen», — dedi S. Omarov.
2020 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdai boiynsha respýblikanyń agroónerkásiptik kesheninde 143 myń traktor, 4 myń ónimdiligi joǵary egis kesheni, 78 myń tuqymsepkish jáne 243 myń topyraq óńdeý quraly bar.
«Oblystar ákimdikteriniń derekterine sáikes 15 naýryzdaǵy jaǵdai boiynsha aǵymdaǵy jylǵy kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge traktorlardyń daiyndyǵy 94%-dy, egis keshenderiniń daiyndyǵy 100%-dy, tuqymsepkishterdiń daiyndyǵy 93%-dy, topyraq óńdeý quraldarynyń daiyndyǵy 95%-dy quraidy. Jumystardy bastaýǵa tehnika daiyndyǵy 100%-dy quraidy», — dedi S. Omarov.
Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń jumysynda uzaq kidiristerdi boldyrmaý maqsatynda jóndeý brigadalary qalyptastyrylady. Servistik kompaniialarmen olardyń kóshpeli servisin kúsheitý, sondai-aq qoimalardy qajetti qosalqy bólshektermen toltyrý boiynsha tiisti jumystar júrgizildi.
Aǵymdaǵy jyly Energetika ministrligimen kelisim boiynsha aqpan-maýsym ailary aralyǵynda kóktemgi dala jumystaryn júrgizýge 387 myń tonna dizel otyny bólindi.
«Qolaisyz aýa raiy jaǵdailaryn eskere otyryp, bizdiń qosymsha 10 myń tonna dizel otynyn bólý týraly ótinishimizdi Energetika ministrligi qoldady, bul barlyq óńirlerdiń dizel otynyna degen qajettiligin tolyq kólemde óteýge múmkindik berdi. Qazirgi ýaqytta óńirlerdiń operatorlary shart jasasý jáne naýryz aiyna bólingen dizel otynyúshin tólem jasaý rásimderin júrgizýde», — dedi aýyl sharýashylyǵy ministri.
«Agrarlyq nesie korporatsiiasy» aktsionerlik qoǵamyna agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qoldaý jónindegi is-sharalardy júrgizý úshin respýblikalyq biýdjetten 70 mlrd teńge biýdjettik kredit bólindi, bul ádettegiden 10 mlrd teńgege kóp. Túpkilikti qaryz alýshylar úshin jyldyq syiaqy mólsherlemesi 5%-dan aspaidy.
Agroónerkásiptik keshen sýbektilerine kredit berýdi ekinshi deńgeidegi bankterdiń kepildigimen tikelei Korporatsiia arqyly júrgizý josparlanýda. Sondai-aq kredit berýdi odan ári agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qarjylandyrý úshin óńirlik investitsiialyq ortalyqtardyń kepildigimen ekinshi deńgeidegi bankterdi, kredittik seriktestikterdi, óńirlik investitsiialyq ortalyqtardy jáne mikroqarjy uiymdaryn qorlandyrý arqyly da júzege asyrý kózdelip otyr.
3 mln ga egis alańyn qarjylandyrýmen qamtý, 2 400 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshige kredit berý josparlanýda.
«Qazirgi ýaqytta 56 mlrd teńge somasyna 1 516 ótinim qabyldandy, 22,9 mlrd teńge somasyna 1,4 mln ga alańdy qamtityn 258 ótinim qarjylandyryldy. Jalpy daiyndyq josparly rejimde júrgizilýde jáne kóktemgi dala jumystaryn jappai júrgizý kezindegi barlyq baǵyttar boiynsha daiyndyq 100%-dy quraidy», — dedi S. Omarov.
Gidromet qyzmetiniń derekteri boiynsha topyraqtyń joǵarǵy qabatyndaǵy kúzgi ylǵaldyń naqty qory 2019 jylǵy deńgeiden joǵary. Eldiń soltústiginde qar jamylǵysynyń biiktigi 4-60 sm, soltústik-batysynda – 4-36 sm, batysynda – 5-12 sm, ortalyǵynda – 6-47 sm, shyǵysynda – 4-126 sm, ońtústik-shyǵystaǵy taýly aýdandarynda – 1-59 sm.
Aǵymdaǵy jyly topyraqtyń 1 metr qabatyndaǵy kóktemgi ónimdi ylǵal qory 105 mm jáne odan joǵary deńgeide bolady dep kútilip otyr, bul aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ósýi men damýyna ońtaily áser etedi.
Óz kezeginde janar-jaǵaramaimen qamtamasyz etilý týraly energetika ministri N. Noǵaev aityp berdi. Onyń aitýynsha, 2020 jyly kóktemgi egin jumystaryn júrgizý maqsatynda Energetika ministrligi Aýyl sharýashylyǵy ministrligimen birlesip 2020 jyly júrgiziletin egin jumystaryna dizel otynyn jetkizý boiynsha oblystardy munai óńdeý zaýyttaryna bekitý Kestesin bekitti. Osy Keste sheńberinde AShTÓ qajettiligi 387 myń tonna kóleminde bekitildi.
AShTÓ úshin MÓZ-derden dizel otynyn tiep-jóneltý birinshi kezekte turǵanyn atap ótý qajet. Bul rette tiep-jóneltý táýlik saiyn baqylanady jáne oǵan monitoring júrgiziledi.
AShTÓ úshin dizel otynynyń baǵasyna keletin bolsaq 2020 jyly júrgiziletin egin jumystary úshin dizel otynyna usynylatyn baǵa tonnasyna 194 myń teńgeni qurady. Jetkizý men saqtaýdy esepke alǵanda AShTÓ úshin boljamdy baǵa litrine shamamen 180 teńgeni quraýy tiis, ol janar-jaǵarmai stantsiialaryndaǵy baǵalardan 13 teńgege arzan.
«Energiia kózderine álemdik baǵa belgilenimderiniń tómendeýi aiasynda kóktemgi egin jumystaryn júrgizý úshin dizel otynynyń baǵasy tonnasyna 194 myń teńgeden tonnasyna 184 000 myń teńgege deiin tómendetildi. Jetkizý men saqtaýdy esepke ala otyryp AShTÓ úshin boljamdy baǵa litrine shamamen 172 teńgeni quraýy tiis, iaǵni bul janar-jaǵarmai stantsiialarynyń baǵalarynan 21 teńgege arzan. Bul baǵa tek naýryz aiyna ǵana usynyldy, keiinnen AShTÓ úshin dizel otynnyń baǵasy sol kezeńde naryqta qalyptasqan koniýnktýrany eskere otyryp esepteletin bolady»,— dedi N. Noǵaev.
Kúni buryn shart jasasyp jáne tólenip qoiylǵan, biraq tiep-jóneltilmegen kólemderge qaita esepteýler júrgiziletinin atap ótken jón. Bul rette, osy norma tiep-jóneltilip qoiǵan kólemderge qoldanylmaidy.
Eger aimaqta aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerinde usynylǵannan tómen baǵa boiynsha usynystary bolsa, onda operatorlar dizel otynyn kesteden tys satyp alýǵa tolyq quqyly.
