Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 18 shilde kúni koronavirýs indetiniń taralý ahýaly jónindegi Vedomstvoaralyq komissiianyń otyrysyn ótkizdi. Prezident Úkimet pen ákimderdiń jumysyn qatań synǵa aldy. Bul «aiyptylardy kezekti ret buryshqa turǵyzý» sharasy bolǵan joq. Atalǵan otyrysta memlekettik qyzmet júiesi elimiz betpe-bet kelgen pandemiiada óziniń dármensiz ekendigin Q.Toqaev ashyq aitty. Naqtylasaq, kelesi túiitkilder kóterildi.
Birinshiden, birneshe oblystarda, Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda áli de dári-dármek jetispeýshiligi bar. Baǵa ósken. Kóleńkeli biznes artqan. Tipti, meditsina qyzmetkerleri zańsyz dári satýǵa kóshken. Ekinshiden, ala-qula statistika. Ony birizdendirý qajet. Halyq shyndyqty bilý kerek. Úshinshiden, is tiimsiz josparlanǵan. Ol – sheneýnikterdiń kásibi sheberliginiń tómendigi. Ákimder tótenshe jaǵdaida qyzmet ete almaidy, tájiribe joq, tyń sheshimder qabyldai almaidy. Tórtinshiden, ońtústik aimaqtarda áli de toi-domalaq jalǵasýda. Iaǵni, olardy ótkizgenderde jaýapkershilik, jergilikti bilikte baqylaý joq. Besinshiden, memlekettik organdar jumysty ózara úilestire almaǵandyqtan, halyq asarlatyp, dári men apparatty ózi ala bastady. Iaǵni, úkimetten qaiyr joq degeni ǵoi. Tize berse, aitylǵan másele az emes.
Sonymen, atalǵan problemalar neni kórsetti? Eń aldymen, úkimet pen memlekettik qyzmet salasynda júiesizdik anyq kórinip tur. Ony Densaýlyq saqtaý ministrligin ákimder tyńdamai, SK-Farmatsiia dárilerdi qoimasynda tyǵyp saqtap, shynaiy statistikany jasyrýǵa tyrysyp, aimaqtarda safari-shoýlar uiymdastyrylyp jatqanynan baiqadyq. Iaǵni, ortalyqtan bir protokol, bir júie, bir erejemen virýspen kúres startegiiasyn júzege asyrý protsesiniń nyshany da baiqalmaidy.
Budan bólek, memlekettik menedjerler (ákim-qara, ministrler) erekshe jaǵdaida qyzmet etýge, sheshim qabyldaýǵa, jaýapkershilik alýǵa daiyn bolmai shyqty. Jurt maqtaǵan tájiribelise de, úmit kútken jas tolqyny da. Onyń ornyna óziniń, ózi basqaratyn mekemesiniń PR, imidj, jarnamasyna qatty alańdap, virýspen kúreske qajet biýdjet qarajatyn sol baǵytqa bólip jatty. Ol sol baiaǵy Densaýlyq saqtaý ministrligi, Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory jáne basqalary. Sońǵysyna (qor) qatysty qylmystyq is te qozǵaldy.
Al eń bastysy – qoǵam múddesi, kózqarasy, talaby eskerilmei jatty. Iaǵni, qazirgi úkimet, atqarýshy biliktiń túrli tarmaǵy azamattardyń qalaýyn eskermeidi. Olarǵa joǵary jaqqa tiisti esep berý, Aqordaǵy jaqsy kóriný tiimdirek. Nege? Óitkeni olardy qoǵam sailamaidy. Nur-Sultandaǵy qoly jýan, quryǵy uzyn shendiler taǵaiyndaidy. Atalǵan problema osydan týyndady. Bul olqylyq nege ákeldi? Dári jetpeidi, IVL apparat joq, baǵa sharyqtady degen jurt aiqaiy úkimetke, ortalyqqa jetpedi.
Al endi mundai tyǵyryqtan, tipti saiasi daǵdarystan qalai shyǵýǵa bolady? Sebebi júieli ózgeris qabyldanbasa, erteń jaǵdai budan da nasharlaýy bek múmkin. Menińshe, birden-bir sheshim Nur Otan partiiasy qolǵa alǵan praimeriz protsedýrasy bolýy múmkin. Nege?
Birinshiden, praimeriz – bul taǵy da joǵarydan taǵaiyndalǵandardy emes, halyq arasynan iriktelip shyqqandardy «suryptaityn» protsess. Elimizdiń eń úlken saiasi kúshi óz qatarynan úzdikterdi anyqtap, máslihat, Májiliste qoǵam múddesin qorǵaýǵa usynady. Sáikesinshe, endi zań shyǵarý organdaryna el senimin arqalaǵandar óte alady. Al sailaýda jeńisken jetken partiia úkimet quramyn anyqtaityny belgili. Sáikesinshe, qoǵam usynǵan azamattar atqarýshy organdarda da bolady degen sóz. Osylaisha, praimeriz memleketke jańa formatsiiadaǵy azamattardy usynady. Bul qoǵam men biliktiń ózara senimin arttyrady. Al qoǵamnyń qoldaýy, eldiń senim krediti úkimetke qanshalyq mańyzdy ekenin pandemiia barysynda baiqadyq. El qoldamasa, eshbir reforma sátti shyqpaidy, eshbir shekteýler de nátijesin bermeidi eken.
Ekinshiden, nege Nur Otan? Árine, búgin bul uiymǵa kózqaras alýan túrli bolar. Alaida ol alyp saiasi kúsh bolsa da, ózin jaǵdaiǵa tez beiimdele alatyn mobildi uiym retinde kórsete bildi. Iaǵni, gigantizmge ushyramady. Ol neden kórindi? Partiia Arysta jarylys bolǵanda, Maqtaaraldy sý alǵanda lezde qoǵamdyq kómekti uiymdastyra bildi. Al karantin barysynda arnaiy qorǵa kásipkerlerdiń qarajatyn jiyp, eriktilerdiń kúshimen muqtaj jandardy qarjylai, azyq-túlikpen qoldai bildi. Partiia osylai qoǵamnyń ár toby men stratasyndaǵy azamattardy qamtydy. Budan bólek, búginde elimizdiń ár aýdany men aýylynda ókildigi bar eki uiym bar shyǵar. Biri – Qazposhta bolsa, ekinishisi - Nur Otan. Bul tek iri qalalardaǵy azamattardyń ǵana emes, shalǵaidaǵy aǵaiynnyń da múddesi eskeriledi, qorǵalady degen sóz.
Árine, nege tek Nur Otan, basqa saiasi partiialar she, balamaly saiasi kúshter she degen saýal týyndaidy. Ras. Olai da bolýy múmkin. Biraq realistik kózqaraspen qarasaq, Parlamenttegi qalǵan eki partiia ulttyq qoldaýǵa ie dep aitýǵa aýyz barmaidy. Kommýnistik ideiaǵa 21 ǵasyrda senetin kisi shamaly. Al oppozitsiialyq kúshter de sanaýly kisiniń qatysýmen zańsyz miting ótkizýden, áleýmettik jelide video túsirip, talap qoiýdan ary asa almai otyr. Oǵan qosa, olarda memleket basqarý tájiribesi joq ekeni aiqyn. Sáikesinshe, olardan júieli nátije kútý neǵaibyl.
Úshinshiden, Nur Otan 20 jylda qajetti tájiribe jidy jáne partiia, músheleri, azamattary sheneýnikter emes. Olar joǵarydan taǵaiyndaýǵa emes, halyq daýysyna bailanǵandar. Elektorat sailaýda qoldasa, elge qyzmet etýge múmkindik beriledi, qoldamasa, basqanyń kezegi keledi. Iaǵni, taza demokratiialyq printsip. Partiia osy ustanymmen 20 jyldan beri qyzmet etip keledi. Bul printsip árdaiym qoǵam múddesin basshylyqqa alýǵa jaǵdai jasaidy.
Qoryta kelgende, pandemiia memleketimizdegi júieli olqylyqtardy aiqara ashyp berdi. Eń ókinishtisi, ol talai kisiniń ólimine sebep boldy. Azamattar der kezinde qajetti kómek ala almady. Shendi kisiler lezde sheshim qabyldaýdyń ornyna jaýapkershilikten basyn alyp qasha bastady. Ortalyq pen aimaqtyń arasy úzile bastady. Atalǵan kemshilikterdiń aldyn almasa, 30 jylda jetken jetistikter kóz aldymyzda bulbulsha ushýy múmkin. Iaǵni, endi qoǵamnyń ózi el basqaratyn memlekettik júie qajet. Alda kele jatqan praimeriz - azamattarymyzǵa osy ideiany júzege asyrýǵa berilgen birden bir múmkindik.
Dáýren Bazarov
