مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 18 شٸلدە كٷنٸ كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنٸڭ تارالۋ احۋالى جٶنٸندەگٸ ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييانىڭ وتىرىسىن ٶتكٸزدٸ. پرەزيدەنت ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەردٸڭ جۇمىسىن قاتاڭ سىنعا الدى. بۇل «ايىپتىلاردى كەزەكتٸ رەت بۇرىشقا تۇرعىزۋ» شاراسى بولعان جوق. اتالعان وتىرىستا مەملەكەتتٸك قىزمەت جٷيەسٸ ەلٸمٸز بەتپە-بەت كەلگەن پاندەمييادا ٶزٸنٸڭ دەرمەنسٸز ەكەندٸگٸن ق.توقاەۆ اشىق ايتتى. ناقتىلاساق, كەلەسٸ تٷيٸتكٸلدەر كٶتەرٸلدٸ.
بٸرٸنشٸدەن, بٸرنەشە وبلىستاردا, نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالالارىندا ەلٸ دە دەرٸ-دەرمەك جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ بار. باعا ٶسكەن. كٶلەڭكەلٸ بيزنەس ارتقان. تٸپتٸ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ زاڭسىز دەرٸ ساتۋعا كٶشكەن. ەكٸنشٸدەن, الا-قۇلا ستاتيستيكا. ونى بٸرٸزدەندٸرۋ قاجەت. حالىق شىندىقتى بٸلۋ كەرەك. ٷشٸنشٸدەن, ٸس تيٸمسٸز جوسپارلانعان. ول – شەنەۋنٸكتەردٸڭ كەسٸبي شەبەرلٸگٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ. ەكٸمدەر تٶتەنشە جاعدايدا قىزمەت ەتە المايدى, تەجٸريبە جوق, تىڭ شەشٸمدەر قابىلداي المايدى. تٶرتٸنشٸدەن, وڭتٷستٸك ايماقتاردا ەلٸ دە توي-دومالاق جالعاسۋدا. ياعني, ولاردى ٶتكٸزگەندەردە جاۋاپكەرشٸلٸك, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتە باقىلاۋ جوق. بەسٸنشٸدەن, مەملەكەتتٸك ورگاندار جۇمىستى ٶزارا ٷيلەستٸرە الماعاندىقتان, حالىق اسارلاتىپ, دەرٸ مەن اپپاراتتى ٶزٸ الا باستادى. ياعني, ٷكٸمەتتەن قايىر جوق دەگەنٸ عوي. تٸزە بەرسە, ايتىلعان مەسەلە از ەمەس.
سونىمەن, اتالعان پروبلەمالار نەنٸ كٶرسەتتٸ? ەڭ الدىمەن, ٷكٸمەت پەن مەملەكەتتٸك قىزمەت سالاسىندا جٷيەسٸزدٸك انىق كٶرٸنٸپ تۇر. ونى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸن ەكٸمدەر تىڭداماي, سك-فارماتسييا دەرٸلەردٸ قويماسىندا تىعىپ ساقتاپ, شىنايى ستاتيستيكانى جاسىرۋعا تىرىسىپ, ايماقتاردا سافاري-شوۋلار ۇيىمداستىرىلىپ جاتقانىنان بايقادىق. ياعني, ورتالىقتان بٸر پروتوكول, بٸر جٷيە, بٸر ەرەجەمەن ۆيرۋسپەن كٷرەس ستارتەگيياسىن جٷزەگە اسىرۋ پروتسەسٸنٸڭ نىشانى دا بايقالمايدى.
بۇدان بٶلەك, مەملەكەتتٸك مەنەدجەرلەر (ەكٸم-قارا, مينيسترلەر) ەرەكشە جاعدايدا قىزمەت ەتۋگە, شەشٸم قابىلداۋعا, جاۋاپكەرشٸلٸك الۋعا دايىن بولماي شىقتى. جۇرت ماقتاعان تەجٸريبەلٸسە دە, ٷمٸت كٷتكەن جاس تولقىنى دا. ونىڭ ورنىنا ٶزٸنٸڭ, ٶزٸ باسقاراتىن مەكەمەسٸنٸڭ PR, يميدج, جارناماسىنا قاتتى الاڭداپ, ۆيرۋسپەن كٷرەسكە قاجەت بيۋدجەت قاراجاتىن سول باعىتقا بٶلٸپ جاتتى. ول سول باياعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ, ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى جەنە باسقالارى. سوڭعىسىنا (قور) قاتىستى قىلمىستىق ٸس تە قوزعالدى.
ال ەڭ باستىسى – قوعام مٷددەسٸ, كٶزقاراسى, تالابى ەسكەرٸلمەي جاتتى. ياعني, قازٸرگٸ ٷكٸمەت, اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ تٷرلٸ تارماعى ازاماتتاردىڭ قالاۋىن ەسكەرمەيدٸ. ولارعا جوعارى جاققا تيٸستٸ ەسەپ بەرۋ, اقورداعى جاقسى كٶرٸنۋ تيٸمدٸرەك. نەگە? ٶيتكەنٸ ولاردى قوعام سايلامايدى. نۇر-سۇلتانداعى قولى جۋان, قۇرىعى ۇزىن شەندٸلەر تاعايىندايدى. اتالعان پروبلەما وسىدان تۋىندادى. بۇل ولقىلىق نەگە ەكەلدٸ? دەرٸ جەتپەيدٸ, يۆل اپپارات جوق, باعا شارىقتادى دەگەن جۇرت ايقايى ٷكٸمەتكە, ورتالىققا جەتپەدٸ.
ال ەندٸ مۇنداي تىعىرىقتان, تٸپتٸ ساياسي داعدارىستان قالاي شىعۋعا بولادى? سەبەبٸ جٷيەلٸ ٶزگەرٸس قابىلدانباسا, ەرتەڭ جاعداي بۇدان دا ناشارلاۋى بەك مٷمكٸن. مەنٸڭشە, بٸردەن-بٸر شەشٸم Nur Otan پارتيياسى قولعا العان پرايمەريز پروتسەدۋراسى بولۋى مٷمكٸن. نەگە?
بٸرٸنشٸدەن, پرايمەريز – بۇل تاعى دا جوعارىدان تاعايىندالعانداردى ەمەس, حالىق اراسىنان ٸرٸكتەلٸپ شىققانداردى «سۇرىپتايتىن» پروتسەسس. ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ ٷلكەن ساياسي كٷشٸ ٶز قاتارىنان ٷزدٸكتەردٸ انىقتاپ, مەسليحات, مەجٸلٸستە قوعام مٷددەسٸن قورعاۋعا ۇسىنادى. سەيكەسٸنشە, ەندٸ زاڭ شىعارۋ ورگاندارىنا ەل سەنٸمٸن ارقالاعاندار ٶتە الادى. ال سايلاۋدا جەڭٸسكەن جەتكەن پارتييا ٷكٸمەت قۇرامىن انىقتايتىنى بەلگٸلٸ. سەيكەسٸنشە, قوعام ۇسىنعان ازاماتتار اتقارۋشى ورگانداردا دا بولادى دەگەن سٶز. وسىلايشا, پرايمەريز مەملەكەتكە جاڭا فورماتسيياداعى ازاماتتاردى ۇسىنادى. بۇل قوعام مەن بيلٸكتٸڭ ٶزارا سەنٸمٸن ارتتىرادى. ال قوعامنىڭ قولداۋى, ەلدٸڭ سەنٸم كرەديتٸ ٷكٸمەتكە قانشالىق ماڭىزدى ەكەنٸن پاندەمييا بارىسىندا بايقادىق. ەل قولداماسا, ەشبٸر رەفورما سەتتٸ شىقپايدى, ەشبٸر شەكتەۋلەر دە نەتيجەسٸن بەرمەيدٸ ەكەن.
ەكٸنشٸدەن, نەگە Nur Otan? ەرينە, بٷگٸن بۇل ۇيىمعا كٶزقاراس الۋان تٷرلٸ بولار. الايدا ول الىپ ساياسي كٷش بولسا دا, ٶزٸن جاعدايعا تەز بەيٸمدەلە الاتىن موبيلدٸ ۇيىم رەتٸندە كٶرسەتە بٸلدٸ. ياعني, گيگانتيزمگە ۇشىرامادى. ول نەدەن كٶرٸندٸ? پارتييا ارىستا جارىلىس بولعاندا, ماقتاارالدى سۋ العاندا لەزدە قوعامدىق كٶمەكتٸ ۇيىمداستىرا بٸلدٸ. ال كارانتين بارىسىندا ارنايى قورعا كەسٸپكەرلەردٸڭ قاراجاتىن جيىپ, ەرٸكتٸلەردٸڭ كٷشٸمەن مۇقتاج جانداردى قارجىلاي, ازىق-تٷلٸكپەن قولداي بٸلدٸ. پارتييا وسىلاي قوعامنىڭ ەر توبى مەن ستراتاسىنداعى ازاماتتاردى قامتىدى. بۇدان بٶلەك, بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ ەر اۋدانى مەن اۋىلىندا ٶكٸلدٸگٸ بار ەكٸ ۇيىم بار شىعار. بٸرٸ – قازپوشتا بولسا, ەكٸنٸشٸسٸ - Nur Otan. بۇل تەك ٸرٸ قالالارداعى ازاماتتاردىڭ عانا ەمەس, شالعايداعى اعايىننىڭ دا مٷددەسٸ ەسكەرٸلەدٸ, قورعالادى دەگەن سٶز.
ەرينە, نەگە تەك Nur Otan, باسقا ساياسي پارتييالار شە, بالامالى ساياسي كٷشتەر شە دەگەن ساۋال تۋىندايدى. راس. ولاي دا بولۋى مٷمكٸن. بٸراق رەاليستٸك كٶزقاراسپەن قاراساق, پارلامەنتتەگٸ قالعان ەكٸ پارتييا ۇلتتىق قولداۋعا يە دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. كوممۋنيستٸك يدەياعا 21 عاسىردا سەنەتٸن كٸسٸ شامالى. ال وپپوزيتسييالىق كٷشتەر دە ساناۋلى كٸسٸنٸڭ قاتىسۋمەن زاڭسىز ميتينگ ٶتكٸزۋدەن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ۆيدەو تٷسٸرٸپ, تالاپ قويۋدان ارى اسا الماي وتىر. وعان قوسا, ولاردا مەملەكەت باسقارۋ تەجٸريبەسٸ جوق ەكەنٸ ايقىن. سەيكەسٸنشە, ولاردان جٷيەلٸ نەتيجە كٷتۋ نەعايبىل.
ٷشٸنشٸدەن, Nur Otan 20 جىلدا قاجەتتٸ تەجٸريبە جيدى جەنە پارتييا, مٷشەلەرٸ, ازاماتتارى شەنەۋنٸكتەر ەمەس. ولار جوعارىدان تاعايىنداۋعا ەمەس, حالىق داۋىسىنا بايلانعاندار. ەلەكتورات سايلاۋدا قولداسا, ەلگە قىزمەت ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ, قولداماسا, باسقانىڭ كەزەگٸ كەلەدٸ. ياعني, تازا دەموكراتييالىق پرينتسيپ. پارتييا وسى ۇستانىممەن 20 جىلدان بەرٸ قىزمەت ەتٸپ كەلەدٸ. بۇل پرينتسيپ ەردايىم قوعام مٷددەسٸن باسشىلىققا الۋعا جاعداي جاسايدى.
قورىتا كەلگەندە, پاندەمييا مەملەكەتٸمٸزدەگٸ جٷيەلٸ ولقىلىقتاردى ايقارا اشىپ بەردٸ. ەڭ ٶكٸنٸشتٸسٸ, ول تالاي كٸسٸنٸڭ ٶلٸمٸنە سەبەپ بولدى. ازاماتتار دەر كەزٸندە قاجەتتٸ كٶمەك الا المادى. شەندٸ كٸسٸلەر لەزدە شەشٸم قابىلداۋدىڭ ورنىنا جاۋاپكەرشٸلٸكتەن باسىن الىپ قاشا باستادى. ورتالىق پەن ايماقتىڭ اراسى ٷزٸلە باستادى. اتالعان كەمشٸلٸكتەردٸڭ الدىن الماسا, 30 جىلدا جەتكەن جەتٸستٸكتەر كٶز الدىمىزدا بۇلبۇلشا ۇشۋى مٷمكٸن. ياعني, ەندٸ قوعامنىڭ ٶزٸ ەل باسقاراتىن مەملەكەتتٸك جٷيە قاجەت. الدا كەلە جاتقان پرايمەريز - ازاماتتارىمىزعا وسى يدەيانى جٷزەگە اسىرۋعا بەرٸلگەن بٸردەن بٸر مٷمكٸندٸك.
دەۋرەن بازاروۆ
