Qazaqstan Prezidenti Qytai qoǵamdyq ǵylymdar akademiiasynda lektsiia oqydy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Memleket basshysy Akademiia professorlary men sarapshylarynyń jáne qazaqstandyq stýdentterdiń aldynda sóilegen sózinde qoǵamdyq ǵylymdardyń kez kelgen memlekettiń damý baǵdaryn aiqyndaýǵa eleýli úles qosatynyn atap ótti.
– Qytai Qoǵamdyq ǵylymdar Akademiiasy – memlekettik mańyzy erekshe qurylym. Akademiianyń zertteý ortalyqtary men institýttary álemdik ǵylymi oi-pikirdi damytýǵa zor úles qosyp keledi. Qytai Qoǵamdyq ǵylymdar Akademiiasynda bizdiń elimizdi jaqsy biletin jáne qazaq tilin meńgergen sarapshylardyń bar ekenin erekshe rizashylyqpen atap ótkim keledi. Akademiia ǵalymdarynyń oi-pikirleri men usynystary ózara tiimdi yqpaldastyǵymyzdy odan ári arttyrýǵa yqpal etedi dep senemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident Qazaqstan men Qytai tarihynda ortaq dúnieler kóp ekenin aitty. Onyń sózinshe, eki halyqty órkendeý rýhy men alǵa qarai umtylys jaqyndata túsedi.
– Osydan 40 jyl buryn Qytai basshylyǵy men Qytai halqy dana sheshimder qabyldap, aýqymdy jańǵyrtýlar kezeńine qadam basty. Sol mańyzdy ózgeristerdiń arqasynda búginde Qytai memleketi álemdik damýda kósh bastap tur. 30 jyl ishinde Qazaqstan da kúrdeli ári tabysty damý kezeńinen ótti. Elimiz tamyry tereń daǵdarysty eńserip, ornyqty damý jolyna tústi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev óziniń diplomatiialyq qyzmetin dál osy Beijińde bastaǵanyn aityp, sol kezde uly memleket qairatkeri Den Siaopinniń ashyqtyq pen reformalar saiasatyna kýá bolǵanyn jetkizdi. Sondai-aq, Prezident barlyq qatysýshylardy Qytai Halyq Respýblikasynyń 70 jyldyq mereitoiymen quttyqtap, bul tarihi datanyń orta deńgeidegi «siaokan» qytai qoǵamyn qurý jolyndaǵy mańyzdy beles ekenine toqtaldy.
Sonymen qatar Memleket basshysy Qazaqstannyń jedel jańǵyrtýlardyń arqasynda tarihi turǵydan qysqa merzim ishinde álemniń damyǵan 50 eliniń qataryna qosylǵanyna nazar aýdaryp, elimizdiń damý qarqynyn toqtatpai, tek alǵa qarai júre beretinin jáne 2050 jylǵa deiingi uzaqmerzimdi damý strategiiasyn júzege asyratynyn aitty.
– Damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylý – basty maqsatymyz. Biz elimizdi damýdyń jańa deńgeiine shyǵaryp, jetistikterimizdi eseleý úshin aýqymdy jumys atqarýymyz kerek, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń táýelsizdigin, onyń ekonomikalyq áleýeti men adami kapitaldy odan ári nyǵaitý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý mańyzdy maqsat ekenin aitty. Memleket basshysynyń aitýynsha, aldymyzda Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev usynǵan memleketti jańǵyrtý baǵdarlamasyn tolyqqandy júzege asyrý mindeti tur. Qazaqstan Respýblikasy halyqaralyq arenada kórshiles memlekettermen qatar, izgi nietin qoldaityn basqa da eldermen dostyq qarym-qatynastardy keńeitýge, ózara tiimdi yntymaqtastyqty arttyrýǵa múddeli.
– Qytai – bizge eń jaqyn ári Qazaqstannyń táýelsizdigi men aýmaqtyq tutastyǵyn alǵashqylardyń biri bolyp moiyndaǵan memleketterdiń biri. Sondai-aq, iadrolyq derjava retinde Qazaqstanǵa eshqandai talap qoimastan, qaýipsizdik kepildigin bergen de Qytai eli boldy. Dini ekstremizmge, separatizm men terrorizmge, iaǵni «Úsh zulymdyq kúshine» qarsy kúrestegi ortaq ustanymdarymyz Qazaqstan-Qytai dialogynyń odan ári keńeiýine yqpal etti, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy qazaq-qytai qatynastarynyń qalyptasý tarihyna egjei-tegjeili toqtalyp, saýda-ekonomikalyq, kólik-logistikalyq is-qimyldar men investitsiialyq yntymaqtastyqtyń basym baǵyttaryn belgilep berdi. Mádeni-gýmanitarlyq yqpaldastyqty damytýǵa erekshe kóńil bólindi.
Lektsiianyń negizgi bóligi qazirgi halyqaralyq qatynastarǵa taldaý jasaýǵa arnaldy. Prezident búgingi qaýip-qater halyqaralyq quqyqtyń buzylýyna jáne jahandyq institýttar róliniń álsireýine bailanysty dep sanaidy.
– Jetekshi memleketter arasyndaǵy teketires, qaýipsizdik pen qarý-jaraqqa baqylaý jasaý júiesindegi burynǵy tetikterdiń syr berýi, qaqtyǵystardyń kóbeiýi – osynyń barlyǵy jańa geosaiasi ahýaldyń kórinisi. Ókinishke qarai, biz kúrdeli halyqaralyq dialogty ýshyqtyryp otyrǵan birqatar kúrdeli faktorlarǵa kýá bolyp otyrmyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonyń ishinde, Memleket basshysy geosaiasi básekelestik ekonomika salasyn da qamtyp, saýda soǵysynyń zamany týǵanyna, sonyń saldarynan jahandyq ekonomikadaǵy disbalans kúsheiip, memleketter arasyndaǵy teńsizdiktiń artýy múmkin ekenine nazar aýdardy.
Budan bólek, Prezident álemniń ár túkpirindegi qaqtyǵys oshaqtarynyń saqtalýy qaýipti ekenin atap ótti. Árkimniń óz múddesin qorǵaý úshin kúsh qoldanýǵa basa mán berýi áskeri qaqtyǵystar qaýpin arttyratyny sózsiz ekeni aitty.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, halyqaralyq terrorizm men jappai qyryp joiý qarýynyń keń taralýy kún tártibinen túspei otyr. Prezident óz sózinde atalǵan máselelerdi sheshý jónindegi Qazaqstannyń usynystary men naqty is-áreketterine jan-jaqty sholý jasady.
– Elimiz biregei saiasi qujat – terrorizmnen azat álemge qol jetkizý tártibiniń Kodeksin ázirledi. Qazaqstan 2013 jyly kelissózder júrgizý úshin óz alańyn usyný arqyly «Jalpyǵa birdei birlesken is-qimyl josparyn» bekitýge eleýli úles qosty. Biz qazir de ortaq sheshimge kelý úshin qoldaý kórsetýge daiynbyz. Álemdegi tórtinshi iadrolyq arsenaldan bas tartqan el retinde biz Korei Halyq Demokratiialyq Respýblikasyn iadrolyq qarýsyzdandyrý úderisine qatysýǵa jáne tájiribemizben bólisýge ázirmiz, – dedi Memleket basshysy.
Prezident qazirgi jahandyq teketires bipoliarlyq báseke kezeńindegi taitalastan kem emes, tipti odan da qatańdaý bolýy ábden múmkin degen pikir bildirdi. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, buryn bul eki saiasi júie men ideologiialyq bloktardyń tartysy bolsa, endi teketires negizgi memleketterdiń ulttyq strategiialyq múddeleri turǵysynan órship keledi.
Memleket basshysy atalǵan problemalardy sheshý úshin búkil álemdik qoǵamdastyqtyń kúsh-jigerin jumyldyrý qajettigin atap ótti. Prezident Birikken Ulttar Uiymynyń belsendi rólin jáne onyń osy úderiste dúnie júzinde teńdesi joq ámbebap uiym ekenin atap ótti.
– Qazaqstan Birikken Ulttar Uiymyn qoldaidy jáne onyń qyzmetine atsalysa beredi. Birikken Ulttar Uiymyn reformalaý úderisi onyń tiimdiligi men bedelin arttyrýy tiis. Qazaqstan Birikken Ulttar Uiymy Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde álem qaýymdastyǵyn qaýipsizdik salasyndaǵy qatynastardy jandandyrýǵa shaqyrdy. Qytai Birikken Ulttar Uiymynyń áleýetin arttyrýǵa zor yqpal ete alady dep senemin. Qytai Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty múshesi retinde Birikken Ulttar Uiymynda óte mańyzdy ról atqarady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy dárisiniń sońynda elimizdiń ustanymyn aiqyndap, Qazaqstan men Qytaidyń kórshi ári strategiialyq seriktes retinde ósip-órkendeý jolyna birge qadam basýy tiis dedi. Prezident Qazaqstan men QHR arasyndaǵy strategiialyq seriktestiktiń jańa tiimdi baǵyttaryn izdeý eki eldiń «mańyzdy sheshimder qabyldaityn ortalyqtary» arasyndaǵy is-qimyldardy odan ári nyǵaitýǵa, birlesken konferentsiialar men qoldanbaly zertteýler júrgizý tájiribesin keńeitýge septigin tigizetinine senim bildirdi.
Qasym-Jomart Toqaev qazaqstandyq belgili tarihshy-shyǵystanýshy Klara Hafizovanyń Qytaidyń qoǵamdyq ǵylymdar akademiiasymen yntymaqtastyǵyn ózara jemisti yqpaldastyqtyń aiqyn mysaly retinde keltirdi.
Dáris aiaqtalǵannan keiin Memleket basshysy Qytaida oqyp jatqan qazaqstandyq stýdenttermen áńgimelesip, olarmen birge estelik sýretke tústi.
