Prezidenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynyń "Jańa jaǵdaidaǵy Qazaqstan: is-qimyl kezeńi" dep atalýy onyń elimizdiń aldyndaǵy syn-qaterler men qaýipterdi eńserý jónindegi asa shuǵyl ári jan-jaqty sharalarǵa baǵyttalǵan mazmunyn pash etip otyr.
Memlekettiń tek ishki máselelerine jáne olardy sheshý jónindegi der kezinde usynystar ázirleýge arnalǵan bul qujattyń naqtylyǵy erekshe nazar aýdartady.
Memleket basshysy alǵa qoiǵan mindetterdiń ereksheligine qaramastan, ol álem damýynyń jańa jaǵdailarynda aýqymdy is-qimyl baǵdarlamasy jariialanǵan aldyńǵy Joldaýdy iske asyrýdyń zańdy jalǵasy dep aitýǵa bolady.
Eger Prezidenttiń ekonomikalyq ózgerister salasyndaǵy tapsyrmalaryn qarastyratyn bolsaq, onda álemde qalyptasqan qolaisyz jaǵdaiǵa negizdelgen shuǵyl sharalardyń qajettiligi aiqyn.
Sonymen qatar Joldaýda saiasi ózgerister, eń aldymen adam quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy mindetti sharttar bolyp tabylatyn «ádiletti memleket» qurýdy kózdeitin baǵyt-baǵdarymyzdyń buljymaityny rastaldy.
Prezidenttiń eki Joldaýynyń arasynda osy baǵytta aitarlyqtai jumystar atqaryldy: saiasi partiialar týraly; sailaý týraly; beibit jinalystar týraly; Parlamenttiń qyzmeti týraly, onyń ishinde parlamenttik oppozitsiianyń bolýyn kózdeitin zańdar qabyldandy, jeke adamnyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy zańnama jetildirilýde.
Prezident aitqandai, bul reformalardyń bastamasy ǵana.
Azamattardy memlekettik basqarý protsesine neǵurlym belsendi tartý arqyly jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýdy jedeldetý osyǵan bailanysty negizgi baǵyttardyń biri bolyp tabylady.
Bul turǵyda máslihattar erekshe mańyzdy ról atqarýy tiis, sailaýshylardyń tynys-tirshiliginiń kez kelgen máseleleri boiynsha muń-muqtajyn bildirý olardyń óz mindetine kiredi. Sonymen qatar, zańda olarǵa jergilikti resýrstardyń jumsalýyn baqylaýǵa deiin birshama quqyqtar berilgen, is júzinde máslihattar óz ókilettikterin jetkilikti dárejede iske asyra almai otyr. Memleket basshysy muny «saiasi anahronizm» dep atady. Halyq pen jergilikti bilik organdary arasyndaǵy únqatysýdyń jetkiliksizdigi saldarynan azamattar ortalyq bilikke jergilikti problemalarmen júginýge májbúr. Koronavirýstyq pandemiiamen kúres sabaqtary muny kóz aldymyzǵa ákelip kórsetip otyr.
Máslihattar jumysynyń ashyqtyǵy jáne mindetti onlain-transliatsiialardy engizýdiń arqasynda azamattyq qoǵamǵa jergilikti deńgeide sheshimder qabyldaýǵa naqty qatysýǵa múmkindik beredi.
Máslihattardyń rólin nyǵaitýǵa Parlament Senaty óz úlesin qosyp keledi, munda Jergilikti ókildi organdarmen ózara is-qimyl jónindegi keńes qurylyp, jumys isteidi. Keńes aiasynda Qazaqstandyq zańgerler odaǵynyń qoldaýymen máslihattar depýtattarynyń halyq múddelerin bildirý, jergilikti atqarýshy organdarmen ózara is-qimyl jónindegi jumysynyń tiimdiligin arttyrýǵa bailanysty jumystar júrgizilýde.
Joldaýda Memleket basshysy basymdyq retinde aiqyndaǵan adam quqyqtaryn qorǵaý jóninde jańa sharalar qabyldaý týraly tiisti tapsyrmalar bergeni asa mańyzdy dep ataldy.
Bala quqyqtary týraly Konventsiianyń úshinshi Fakýltativtik hattamasyna qosylý da jetkilikti túrde zańdy bolyp otyr, bul qazaqstandyq balalarǵa osy Konventsiiada bekitilgen quqyqtarynyń buzylýy týraly BUU-nyń Bala quqyqtary jónindegi komitetine shaǵym jasaýyna múmkindik beredi. Qazirgi ýaqytta kóptegen áskeri qaqtyǵystarǵa, májbúrli jappai kóshi-qonǵa, álemge jaiylǵan koronavirýstyq pandemiiasyna bailanysty balalar qaýipti aimaqtaǵy eń álsiz áleýmettik top bolyp tabylady.
Bul qadam elimizdiń negizgi jalpyǵa tanylǵan halyqaralyq-quqyqtyq normalar men standarttardan ainymaityndyǵyna kezekti márte dálel bolady. Qazaqstan búgingi tańda BUU-nyń tórt komitetiniń: Adam quqyqtary jónindegi komitettiń, Azaptaýdyń aldyn alý jónindegi komitettiń, Násildik kemsitýshilikti joiý jónindegi komitettiń jáne Áielderge qatysty kemsitýshilikti joiý jónindegi komitettiń jeke shaǵymdardy qaraý quzyretin moiyndady.
Quqyq qorǵaý organdaryn reformalaý aiasynda Prezident birqatar jańa tapsyrmalar berdi, olardyń ishinde quqyq qorǵaý organdarynda mindetti beinebaqylaýdy engizýdi atap ótýge bolady.
QR Bas prokýratýrasynyń derekterine sáikes, 2019 jyly "azaptaý" 146-baby boiynsha 86 qylmystyq quqyq buzýshylyq tirkelgen. 2020 jyldyń bes aiynda osy bap boiynsha 131 osyndai jaǵdai tirkeldi.
Bul usynylǵan jańalyqtar erekshe ózgeshe shara emes. Ol Azaptaýlarǵa qarsy konventsiiaǵa Fakýltativtik Hattamada kózdelgen, oǵan Qazaqstan 2008 jyly qosylyp, azaptaýlardyń aldyn alý jónindegi ulttyq aldyn alý tetigin qurdy. Osyǵan bailanysty, Joldaýdaǵy «áleýetti qurylymdar jumystyń ozyq ádisterine neǵurlym kóp súienetin bolsa, olardyń halyqaralyq tájiribege sai kelý múmkindigi soǵurlym joǵary bolady» degen sóz erekshe mánge ie bolady.
Ásirese, qazirgi ýaqytta "áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń birde-bir aspektisi zań ústemdiginsiz jáne azamattarymyzdyń qaýipsizdigine kepildik berýsiz sátti júzege asyryla almaidy" degen tujyrym da ózekti jáne ýaqtyly bolyp otyr.
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýy álemdik damýdyń teńdesi joq jaǵdailarynda eldiń odan ári damýy úshin senimdi, berik negiz bolyp tabylady.
Asqar ShÁKIROV,
QR Parlamenti Senaty Tóraǵasynyń orynbasary
