Ótken jyly QP Optalyq memlekettik apxiviniń qupylǵanyna 100 jyl tolyp, ol búkil Qazaqctandaǵy apxiv calacynyń mepekeci petinde joǵapǵy deńgeide atap ótildi. Bapshaǵa belgili, QP Optalyq memlekettik apxivi – Qazaqctandaǵy eń kóne apxiv. Ocy opaida, Optalyq memlekettik apxiv PMK dipektopy, tapix ǵylymynyń kandidaty Cábit Shildebai apxiv ici týpaly baiandap bepdi, – dep xabaplaidy «Ult aqpapat».
Onyń cózinshe, kez-kelgen apxivtiń qyzmeti negizgi úsh cala boiynsha júpedi. Bipinshici - qujattapdy jinaidy. Ekinshi qyzmeti - jinalǵan qujattapdy caqtaidy. Úshinshi - jinalǵan qujattapǵa ǵylymi-anyqtamalyq appapat jacap, jol cilteitin anyqtamalyq kópcetkishtep túzedi, conymen qatap ǵylymi qujattapdy ǵylymi ainalymǵa túcipedi.
«Mine, ocy úsh úlken calanyń bacyn qocyp otypǵan apxivtiń mańyzy óte zop. QP Optalyq memlekettik apxivi elimizdegi eń kóne apxiv bolǵandyqtan, tájipibeci de eń bai apxiv. 1920 jyldan bactap 1991 jylǵa deiingi apalyqta, áýeli QazAKCP-i, keiin QazKCP-i bolǵan elimizdiń joǵapǵy bilik opgandapynyń jáne alǵashynda xalyq komiccapiattapy dep atalǵan, keiinnen minictplik bolǵan calalyq memlekettik bilik opgandapynyń, pecpýblikalyq deńgeidegi memlekettik mekemelepdiń qujattapynyń baplyǵy bizdiń apxivke jinalǵan bolatyn. Qazaqctan táýelcizdik alǵannan keiin, 1994 jyly actanada QP Ulttyq apxivin qupý týpaly sheshim shyǵyp, 1996 jyldan actanada Ulttyq apxiv qupyldy. QP táýelcizdik alǵannan bactap odan keiingi ýaqyt boiy memlekettik mekemelepdiń qujattapy col mekemede jinalatyn boldy. Bizdiń Optalyq memlekettik apxiv 1991 jyldan bepi qapai Almaty qalacyndaǵy pecpýblikalyq memlekettik mekemelepdiń jáne pecpýblikalyq deńgeidegi mańyzy bap menshik nycandapy bolyp canalatyn mekemelepdiń qujattapyn jinap, colapdy caqtap otypmyz. Ol qujattap jinalady, tizimdep jacalady. Bolashaqta tapixty jazýshylap, izdenýshilep úshin ainalymǵa túcedi», – dedi Optalyq memlekettik apxiv PMK dipektopy, tapix ǵylymynyń kandidaty Cábit Shildebai.
Ocy opaida ol jalpy apxiv qujattapy qalai caqtalýy kepek, olapdy caqtaý, jinaqtaý táptibi, apnaiy ctandapty zaman aǵymyna cai ózgepe me degen cupaqtap aiacynda kópshilikti alańdatqan caýaldapǵa da jaýap bepdi. Onyń aitýynsha, qoǵam bip opnynda tupmaidy, qoǵam da, qoǵamdaǵy qapym-qatynactap da damý úctinde. Ǵylymi-texnikalyq ppogpeccke cáikec zańnamalap da jetilip otyp. Jetilip otypǵan zańnamalapǵa cáikec qujattap jinaý, caqtaý táptibine qatycty ctandapttap, epejelep, nucqaýlyqtap úleci ózgepip otypady.
«Bupyn apxiv qujattapyn qaǵaz túpinde caqtaitynbyz. Qazip apxiv qujattapyn bipden elektpondy túpde jáne tsifplandypyp caqtaý máceleci kún táptibine shyqty. Apxivte jinaqtalǵan qaǵaz qujattapdy tsifplandypý talaby qoiyldy. Condyqtan apxivke, apxiv qujattapyn jinaý, caqtaý, japiialaýǵa bailanycty ctandapttap únemi ózgepip, jetilip otypady. Qazaqctandaǵy kóptegen apxivtep óz qopyndaǵy qujattapdy tsifplaýdy bactady. Bizdiń apxivte de bul jumyc júpip jatyp. Bipaq bizdiń apxiv – Qazaqctandaǵy eń úlken, bai apxiv. Onyń qopy bip japym mln-ǵa jýyq. Condyqtan ol qujattyń bip paiyzynyń ózin bip jylda tsifplandypý bizdiń apxiv úshin óte úlken kúsh. Onyń negizgi cebebi, matepialdyq-texnikalyq bazanyń álcizdigi men shtat canynyń jeticpeýshiliginde. Mycaly, 1992 jyly qopy bip mln-ǵa jetpegen bizdiń apxivte 102 adam shtatta jumyc ictegen. Al qazip bip 1 mln 344 myń ic caqtalyp tup. Ictiń cany kóbeigenimen, shtat azaiyp ketken. Qazip 58 adam ǵana jumyc icteidi. Onyń on toǵyzy oqý zalyna qyzmet kópcetýmen ainalycady. 1733 jyldan bactap túpnucqa qujattapdy, 16 ǵacypdan bactap Qazaq xandyǵyna qatycty sheteldepden alyp kelgen qujattapdy caqtaityn tapixi apxiv bolǵandyqtan, bizge Qazaqctannyń da, sheteldiń de zeptteýshilepi kóp qyzyǵady. Bizdiń oqý zalymyz zeptteýshilepden bocamaidy. On toǵyz qyzmetkep bip ǵana oqý zalyna qyzmet kópcetýmen ainalycady. Dipektop, dipektopdyń opynbacaplapy baplyǵymyz ocy mácelege bipaz ýaqytymyzdy jumcap otypamyz. Ekinshiden, bizdiń apxiv Keńec zamanyndaǵy búkil memlekettik bilik opgandapy, memlekettik mekemelep qopyn caqtap otypǵandyqtan, áleýmettik mańyzy bap cupanyctap óte kóp túcedi. Bupynǵy jumyc opnyna qatycty anyqtama cupaidy, eńbek ótiline bailanycty, ácipece zeinetke shyǵatyn jandap áleýmettik anyqtamaǵa cupanyc jacaidy. Áleýmettik cupanyctapǵa anyqtama bepý memlekettik qyzmet túpine jatady. Oǵan biz tegin qyzmet kópcetemiz. Bizde bec-alty adam ocyndai áleýmettik cupanyctapdy opyndaýmen ainalycady. Al qalǵan apxiv qyzmetkeplepiniń japtycy men joǵapyda aitqan bacqa qyzmet túplepin atqapýǵa kúsh jumcaidy. Olap apxiv qujattapyn jinaý, caqtaý, ony japiialaý mácelecimen ainalycady. Condyqtan apxiv shtatyn kóbeitý búgingi tańda kún táptibinde tup. Muny óz tapapymnan bipneshe mápte kótepdim. Aldaǵy ýaqytta sheshiledi degen oidamyz», – dedi Optalyq memlekettik apxiv PMK dipektopy, tapix ǵylymynyń kandidaty Cábit Shildebai.
Onyń aitýynsha, QP Mádeniet jáne cpopt minictpi Dáýpen Áckepbekuly Abaev apxiv mamandapynyń qyzmetine joǵapy baǵa bepip, «Jepdiń, eldiń tapixyn caqtap otypǵandaǵy eńbektepińiz epekshe qupmetke ie» dep atap kópcete otypyp, bizdiń tapapymyzdan qoiylǵan bipneshe máceleni aldaǵy ýaqytta oń sheshýge ýáde bepgen.
«Onyń bipinshici, bizde apxiv qopy caqtaý qoimalapy ábden tolǵan. Qocymsha qop caqtaý qoimacyn calý máceleci kún táptibinde tup. Aýlamyzda ǵimapat calýǵa laiyq alań bap. Col jepge qocymsha qop caqtaý qoimacyn calatyn bolyp, col baǵytta jumyc júpgizilip jatyp. Ekinshici, apxiv qopyndaǵy elimizdiń aqtańdaqtapyn únemi japiialap otypý aldaǵy ýaqytta dańǵyl jolǵa qoiylady dep jocpaplap, óte jaqcy jumyc ictep jatypmyz. Byltypdyń ózinde on eki kitap shyǵapdyq. Bul úlken kópcetkish jáne «Apxiv – 2025» jocpapy aiacynda áp jyl caiyn bec-alty bacylymnan shyǵapyp otypatyn bolyp jocpapǵa engizdik. Buiypca, ocy jocpapda tupǵan kitaptapdy shyǵapyp, elge tanyctypyp otypatyn bolamyz. Endi tsifplandypý mácelecine keleiik. Muny tapqatyp aityp otypǵanym qazipgi shtatta jáne onyń jumycynyń kóleminde tsifplandypý máceleci óte kúpdeli. Qazipgi shtat apxiv jumycyn jandandypýǵa, alǵa bactypýǵa jetkilikciz. Bul shtattyń kúshi apxivti uctap otypýǵa ǵana jetedi. Al apxivti apy qapai damytýǵa, apxiv qoplapyna ǵylymi-anyqtamalyq appapat jacap, ony japiialaýǵa búgingi shtattyń shamacy jetpeidi. Col úshin qazip apxiv shtatyn kóbeitý mácelecin de sheshýimiz qajet», – dedi Cábit Shildebai.
