Qazir kólik qurastyrý salasy qarqyndy damyp keledi. Jalpy bul álemdegi oryn alyp jatqan tendentsiia desek bolady. Irgendei kórshimiz Qytai temir tulpardyń jeti atasyn qurastyryp, álemdik naryqty jaýalap jatyr. Onyń jaǵymdy áseri bizge de tiip jatyr desek bolady. Qazaqstan da osy tendentsiiadan qalyp ketpei mashina qurastyrý salasyna den qoiyp, atalǵan salanyń boiyna qan júgirte bastady. Osy rette kólik qurastyrý salasyn memleket indýstriialdy-innovatsiialyq damý strategiiasy aiasynda qoldap otyǵanyn eskerte ketýimiz kerek.
Qazaqstan biligi kólik qurastyrý salasyn qoldaý maqsatynda arnaiy baǵdarlamalar men jeńildikter usynyp keledi. Aitalyq, «Qazaqstan – 2050» strategiiasy men Indýstriialandyrý kartasy aiasynda kólik qurastyrý salasyna erekshe nazar aýdarylǵan bolatyn. Eń bastysy qazir Úkimet ishki naryqty qorǵaý úshin importty almastyrý saiasatyn belsendi júrgizip otyr. Bul óz kezeginde otandyq óndirýshiler úshin qolaily jaǵdai týǵyzyp, kólik qurastyrý salasynyń aiaqqa turyp ketýine jol ashýda.
Sońǵy jyldary Qazaqstanda birneshe iri avtokólik qurastyrý zaýyttary paida bolyp, ekonomikanyń kúre tamyra qan júre bastady. Bul rette aýyzǵa birinshi kezekte Qostanai qalasyndaǵy «SaryarqaAvtoProm», Óskemendegi «Aziia Avto» zaýyttary birden iligetini belgili. Óitkeni atalǵan kompaniialar elemizdiń mashina qurastyrý salasynda kóshbasshylary bolyp tabylady. Atalmysh kompaniialar álemdik brendtermen, atap aitqanda, Hyundai, Kia, JAC, Chevrolet jáne LADA siiaqty avtokólik kompaniialarymen yntymaqtasyp, Qazaqstanda qurastyrylǵan kólikterdi jurtshylyqqa usynyp keledi.
Sońǵy ýaqytta biz sóz etip otyrǵan salanyń damýyna sheteldik investitsiialar men seriktestik kelisimderi de airyqsha yqpal etip otyrǵanyn aitýǵa tiispiz. Áńgimeniń ashyǵyn aitsaq, Qazaqstannyń kólik qurastyrý salasy Resei, Qytai, Ońtústik Koreia jáne Eýropa elderimen yntymaqtastyq arqyly damý ústinde. Bizdiń bul sózimizge Qostanaidaǵy zaýytqa sheteldik qomaqty investitsiianyń tartylyp, óndiris qýatyn arttyrǵany aiqyn mysal bola alady.
Mamandardyń oi-pikirine qulaq astyn bolsaq, elimizde avtokólikterge degen suranys jyl saiyn artyp keledi. Ásirese, otandyq óndirilgen avtokólikterge suranys joǵary eken. Budan sońǵy jyldary Úkimettiń qabyldaǵan sheshimderi salanyń damyp, ishki tutynýshylyq naryqtyń keńeiýine jol ashqanyn baiqaimyz. Sonymen qatar, avtokólikterdiń baǵasynyń qoljetimdiligi men memlekettiń sýbsidiialaý baǵdarlamalary da suranysty yntalandyra túskenin aitpai ketýige bolmaidy.
Qazaqstanda qurastyrylǵan avtokólikter tek ishki naryqta ǵana satylyp qoimai, kórshiles Resei men Ortalyq Aziia elderine keńinen saýdalanýda. Bul eksporttyq baǵyt salanyń damýyna qosymsha serpin beredi.
Sońǵy jyldary elimizde elektromobilder óndirisine de kóńil tiisti deńgeide kóńil bólinýde. Bolashaqta kólik qurastyrý salasyndaǵy bul baǵyttyń qarqyndy damityny anyq. Qazir álemde jańartylatyn energiia kózderi men ekologiialyq taza kólikterge suranystyń artýyna bailanysty, qazaq eli de kólik óndirisiniń ekologiialyq aspektilerine jete mán berip, bul baǵytta ózine tiesili naryqty qalyptastyrýǵa kúsh salýy kerek. Óitkeni elektromobilder bolashaqtyń kóligi ekeni belgili. Bul tendentsiiadan qalmaýymyz kerek.
Kólik salasynyń sarapshy mamany Oljas Oqastyń oiynsha qazir Qazaqstandaǵy kólik qurastyrý salasy memlekettik qoldaý, sheteldik investitsiialar men tehnologiialar esebimen júzege asyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta salanyń bul baǵyttaǵy múmkindikterimiz keńeiip, qýatty óndiris oryndary paida bolady dep úmittenemiz.
Sońǵy jyldary kólik máselesin sóz etkeni ýtilalym máselesi de áńgimege arqaý bolýy ádetke ainalǵany jasyryn emes. Álimdik is-tájiribege nazar aýdarsaq, ýtilizatsiialyq alym kólik qurastyrý jáne avtokólik naryǵynyń damýyna eleýli áser etetinin baiqaimyz. Biraq kez kelgen jańa dúnieni qoǵam jatyrqap qybldaityny jasyryn emes. Kezinde kólikti pen adam densaýlyǵyn saqtandyrý júiesi engizilgen kezde de kópshilik ony birden qoldai ketpegeni esimizdi. Al qazir kez kelgen adam kólik alsa, birinshi kezekte baryp saqtandyratynyn bilemiz. Sol siiaqty kez kelgen adamnyń eńbekaqysynan az mólsherde mindetti meditsinalyq saqtandyrý salasyna jarna aýdaryp otyrýǵa ádettendik. Aldaǵy ýaqytta ýtilalym da osynda qalypty dúniege ainalyp, odan túsken qomaqty qarjat otandyq kólik óndirisine investitsiia retinde salynatyn bolady.
Búginde el azamattarynyń basym bóligi ýtilalym avtokólikterdiń ekologiialyq talaptarǵa sáikestigin jáne olardyń ýtilizatsiiasyn qamtamasyz etý maqsatynda engizilgenin túsinip keledi. Ýtilalymnyń engizilýi ekologiialyq taza kólikterdiń úlesin arttyrýǵa yqpal etkenin qala kóshelerinde elektrli kólikterdiń paida bolýynan baiqaimyz. Endigi kezekte kólik ýtilizatsiiasy máseleleri nazarǵa alynyp, eski kólikterdi qaita óńdeý mádenieti qalyptastyrý mańyzdy mindet bolyp tur. Bul qorshaǵan ortany qorǵaý maqsatynda mańyzdy qadam.
Budan basqa importtalǵan avtokólikterge salynatyn ýtilalym jergilikti kólik qurastyrý salasyna jaǵymdy áser etetin umytpaýymyz kerek. Sheteldik kólikterge qoiylǵan qosymsha alymdar otandyq óndiris úshin básekege qabilettilikti arttyry sózsiz. Bul – Qazaqstandaǵy avtokólik zaýyttarynyń óndiristik qýattaryn ulǵaityp, jańa jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik berdi.
Búginde ýtilalymnan túsken qarajat memlekettik biýdjetke túsip, ekologiialyq jobalardy qarjylandyrýǵa jáne qorshaǵan ortaǵa ziian keltirmeý úshin jańa baǵdarlamalardy iske asyrýǵa baǵyttalyp jatyr. Osylaisha ýtilalymnyń elimiz úshin paidaly tustary kóp ekenin baiqaýǵa bolady.
Qazirgi tańda ýtilalymnyń mólsherlemesi men ony qoldaný saiasaty qaita qaralyp, tutynýshylar úshin ońtaily jaǵdai jasaýǵa baǵyttalǵan qadamdar jasalǵanyn bilemiz.
Qazaqstandaǵy kólik qurastyrý óndirisi sońǵy jyldary turaqty ósip keledi. 2023 jylǵy málimetterge sáikes, elimizde 100 myńnan astam kólik qurastyrylǵan. Bul kórsetkish sońǵy jyldary birtindep artyp otyr, al eldegi avtokólik óndirisiniń negizgi ortalyqtary retinde Qostanai men Óskemen qalalary tanymal.
