قازٸر كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. جالپى بۇل ەلەمدەگٸ ورىن الىپ جاتقان تەندەنتسييا دەسەك بولادى. ٸرگەندەي كٶرشٸمٸز قىتاي تەمٸر تۇلپاردىڭ جەتٸ اتاسىن قۇراستىرىپ, ەلەمدٸك نارىقتى جاۋالاپ جاتىر. ونىڭ جاعىمدى ەسەرٸ بٸزگە دە تيٸپ جاتىر دەسەك بولادى. قازاقستان دا وسى تەندەنتسييادان قالىپ كەتپەي ماشينا قۇراستىرۋ سالاسىنا دەن قويىپ, اتالعان سالانىڭ بويىنا قان جٷگٸرتە باستادى. وسى رەتتە كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسىن مەملەكەت يندۋسترييالدى-يننوۆاتسييالىق دامۋ ستراتەگيياسى اياسىندا قولداپ وتىعانىن ەسكەرتە كەتۋٸمٸز كەرەك.
قازاقستان بيلٸگٸ كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسىن قولداۋ ماقساتىندا ارنايى باعدارلامالار مەن جەڭٸلدٸكتەر ۇسىنىپ كەلەدٸ. ايتالىق, «قازاقستان – 2050» ستراتەگيياسى مەن يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان بولاتىن. ەڭ باستىسى قازٸر ٷكٸمەت ٸشكٸ نارىقتى قورعاۋ ٷشٸن يمپورتتى الماستىرۋ ساياساتىن بەلسەندٸ جٷرگٸزٸپ وتىر. بۇل ٶز كەزەگٸندە وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن قولايلى جاعداي تۋعىزىپ, كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسىنىڭ اياققا تۇرىپ كەتۋٸنە جول اشۋدا.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا بٸرنەشە ٸرٸ اۆتوكٶلٸك قۇراستىرۋ زاۋىتتارى پايدا بولىپ, ەكونوميكانىڭ كٷرە تامىرا قان جٷرە باستادى. بۇل رەتتە اۋىزعا بٸرٸنشٸ كەزەكتە قوستاناي قالاسىنداعى «سارىارقااۆتوپروم», ٶسكەمەندەگٸ «ازييا اۆتو» زاۋىتتارى بٸردەن ٸلٸگەتٸنٸ بەلگٸلٸ. ٶيتكەنٸ اتالعان كومپانييالار ەلەمٸزدٸڭ ماشينا قۇراستىرۋ سالاسىندا كٶشباسشىلارى بولىپ تابىلادى. اتالمىش كومپانييالار ەلەمدٸك برەندتەرمەن, اتاپ ايتقاندا, Hyundai, Kia, JAC, Chevrolet جەنە LADA سيياقتى اۆتوكٶلٸك كومپانييالارىمەن ىنتىماقتاسىپ, قازاقستاندا قۇراستىرىلعان كٶلٸكتەردٸ جۇرتشىلىققا ۇسىنىپ كەلەدٸ.
سوڭعى ۋاقىتتا بٸز سٶز ەتٸپ وتىرعان سالانىڭ دامۋىنا شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار مەن سەرٸكتەستٸك كەلٸسٸمدەرٸ دە ايرىقشا ىقپال ەتٸپ وتىرعانىن ايتۋعا تيٸسپٸز. ەڭگٸمەنٸڭ اشىعىن ايتساق, قازاقستاننىڭ كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسى رەسەي, قىتاي, وڭتٷستٸك كورەيا جەنە ەۋروپا ەلدەرٸمەن ىنتىماقتاستىق ارقىلى دامۋ ٷستٸندە. بٸزدٸڭ بۇل سٶزٸمٸزگە قوستانايداعى زاۋىتقا شەتەلدٸك قوماقتى ينۆەستيتسييانىڭ تارتىلىپ, ٶندٸرٸس قۋاتىن ارتتىرعانى ايقىن مىسال بولا الادى.
مامانداردىڭ وي-پٸكٸرٸنە قۇلاق استىن بولساق, ەلٸمٸزدە اۆتوكٶلٸكتەرگە دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. ەسٸرەسە, وتاندىق ٶندٸرٸلگەن اۆتوكٶلٸكتەرگە سۇرانىس جوعارى ەكەن. بۇدان سوڭعى جىلدارى ٷكٸمەتتٸڭ قابىلداعان شەشٸمدەرٸ سالانىڭ دامىپ, ٸشكٸ تۇتىنۋشىلىق نارىقتىڭ كەڭەيۋٸنە جول اشقانىن بايقايمىز. سونىمەن قاتار, اۆتوكٶلٸكتەردٸڭ باعاسىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن مەملەكەتتٸڭ سۋبسيدييالاۋ باعدارلامالارى دا سۇرانىستى ىنتالاندىرا تٷسكەنٸن ايتپاي كەتۋٸگە بولمايدى.
قازاقستاندا قۇراستىرىلعان اۆتوكٶلٸكتەر تەك ٸشكٸ نارىقتا عانا ساتىلىپ قويماي, كٶرشٸلەس رەسەي مەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە كەڭٸنەن ساۋدالانۋدا. بۇل ەكسپورتتىق باعىت سالانىڭ دامۋىنا قوسىمشا سەرپٸن بەرەدٸ.
سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدە ەلەكتروموبيلدەر ٶندٸرٸسٸنە دە كٶڭٸل تيٸستٸ دەڭگەيدە كٶڭٸل بٶلٸنۋدە. بولاشاقتا كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسىنداعى بۇل باعىتتىڭ قارقىندى داميتىنى انىق. قازٸر ەلەمدە جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ مەن ەكولوگييالىق تازا كٶلٸكتەرگە سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى, قازاق ەلٸ دە كٶلٸك ٶندٸرٸسٸنٸڭ ەكولوگييالىق اسپەكتٸلەرٸنە جەتە مەن بەرٸپ, بۇل باعىتتا ٶزٸنە تيەسٸلٸ نارىقتى قالىپتاستىرۋعا كٷش سالۋى كەرەك. ٶيتكەنٸ ەلەكتروموبيلدەر بولاشاقتىڭ كٶلٸگٸ ەكەنٸ بەلگٸلٸ. بۇل تەندەنتسييادان قالماۋىمىز كەرەك.
كٶلٸك سالاسىنىڭ ساراپشى مامانى ولجاس وقاستىڭ ويىنشا قازٸر قازاقستانداعى كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسى مەملەكەتتٸك قولداۋ, شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار مەن تەحنولوگييالار ەسەبٸمەن جٷزەگە اسىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا سالانىڭ بۇل باعىتتاعى مٷمكٸندٸكتەرٸمٸز كەڭەيٸپ, قۋاتتى ٶندٸرٸس ورىندارى پايدا بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸز.
سوڭعى جىلدارى كٶلٸك مەسەلەسٸن سٶز ەتكەنٸ ۋتيلالىم مەسەلەسٸ دە ەڭگٸمەگە ارقاۋ بولۋى ەدەتكە اينالعانى جاسىرىن ەمەس. ەلٸمدٸك ٸس-تەجٸريبەگە نازار اۋدارساق, ۋتيليزاتسييالىق الىم كٶلٸك قۇراستىرۋ جەنە اۆتوكٶلٸك نارىعىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلٸ ەسەر ەتەتٸنٸن بايقايمىز. بٸراق كەز كەلگەن جاڭا دٷنيەنٸ قوعام جاتىرقاپ قىبلدايتىنى جاسىرىن ەمەس. كەزٸندە كٶلٸكتٸ پەن ادام دەنساۋلىعىن ساقتاندىرۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلگەن كەزدە دە كٶپشٸلٸك ونى بٸردەن قولداي كەتپەگەنٸ ەسٸمٸزدٸ. ال قازٸر كەز كەلگەن ادام كٶلٸك السا, بٸرٸنشٸ كەزەكتە بارىپ ساقتاندىراتىنىن بٸلەمٸز. سول سيياقتى كەز كەلگەن ادامنىڭ ەڭبەكاقىسىنان از مٶلشەردە مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ سالاسىنا جارنا اۋدارىپ وتىرۋعا ەدەتتەندٸك. الداعى ۋاقىتتا ۋتيلالىم دا وسىندا قالىپتى دٷنيەگە اينالىپ, ودان تٷسكەن قوماقتى قارجات وتاندىق كٶلٸك ٶندٸرٸسٸنە ينۆەستيتسييا رەتٸندە سالىناتىن بولادى.
بٷگٸندە ەل ازاماتتارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ ۋتيلالىم اۆتوكٶلٸكتەردٸڭ ەكولوگييالىق تالاپتارعا سەيكەستٸگٸن جەنە ولاردىڭ ۋتيليزاتسيياسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەنگٸزٸلگەنٸن تٷسٸنٸپ كەلەدٸ. ۋتيلالىمنىڭ ەنگٸزٸلۋٸ ەكولوگييالىق تازا كٶلٸكتەردٸڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتكەنٸن قالا كٶشەلەرٸندە ەلەكترلٸ كٶلٸكتەردٸڭ پايدا بولۋىنان بايقايمىز. ەندٸگٸ كەزەكتە كٶلٸك ۋتيليزاتسيياسى مەسەلەلەرٸ نازارعا الىنىپ, ەسكٸ كٶلٸكتەردٸ قايتا ٶڭدەۋ مەدەنيەتٸ قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى مٸندەت بولىپ تۇر. بۇل قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماقساتىندا ماڭىزدى قادام.
بۇدان باسقا يمپورتتالعان اۆتوكٶلٸكتەرگە سالىناتىن ۋتيلالىم جەرگٸلٸكتٸ كٶلٸك قۇراستىرۋ سالاسىنا جاعىمدى ەسەر ەتەتٸن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. شەتەلدٸك كٶلٸكتەرگە قويىلعان قوسىمشا الىمدار وتاندىق ٶندٸرٸس ٷشٸن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرى سٶزسٸز. بۇل – قازاقستانداعى اۆتوكٶلٸك زاۋىتتارىنىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتتارىن ۇلعايتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
بٷگٸندە ۋتيلالىمنان تٷسكەن قاراجات مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە تٷسٸپ, ەكولوگييالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا جەنە قورشاعان ورتاعا زييان كەلتٸرمەۋ ٷشٸن جاڭا باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋعا باعىتتالىپ جاتىر. وسىلايشا ۋتيلالىمنىڭ ەلٸمٸز ٷشٸن پايدالى تۇستارى كٶپ ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
قازٸرگٸ تاڭدا ۋتيلالىمنىڭ مٶلشەرلەمەسٸ مەن ونى قولدانۋ ساياساتى قايتا قارالىپ, تۇتىنۋشىلار ٷشٸن وڭتايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان قادامدار جاسالعانىن بٸلەمٸز.
قازاقستانداعى كٶلٸك قۇراستىرۋ ٶندٸرٸسٸ سوڭعى جىلدارى تۇراقتى ٶسٸپ كەلەدٸ. 2023 جىلعى مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, ەلٸمٸزدە 100 مىڭنان استام كٶلٸك قۇراستىرىلعان. بۇل كٶرسەتكٸش سوڭعى جىلدارى بٸرتٸندەپ ارتىپ وتىر, ال ەلدەگٸ اۆتوكٶلٸك ٶندٸرٸسٸنٸڭ نەگٸزگٸ ورتالىقتارى رەتٸندە قوستاناي مەن ٶسكەمەن قالالارى تانىمال.
