Foto: inbusiness.kz
Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda ministrler men birqatar uiym basshylyǵy ekonomika salalarynyń ósýin qamtamasyz etý, investorlar úshin zańnamalyq jaǵdailardy jetildirý, sirek jer metaldary óndirisin damytý, iadrolyq klaster qurý, jer qoinaýyn paidalaný salasyn reformalaý, jol jáne kólik-logistikalyq infraqurylymdy jańǵyrtý, "Zań jáne Tártip" qaǵidatyn qamtamasyz etý, tsifrlyq sheshimder men jasandy intellekt engizý, bilim berý jáne meditsinalyq qyzmetter sapasyn talqylady. Premer-ministr aldaǵy kezeńdegi jumystyń basty baǵyty azamattardyń turmys sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan ekonomikanyń ósýin qamtamasyz etý ekenin atap ótti. Osy oraida Ult.kz tilshisi depýtattardan qosymsha salyq, AES salý men tarifterdiń baǵasynyń kóterý máselesine qatysty pikirlerin surap bildi.
Qaitarylǵan aktivter infraqurylymdyq jobalarǵa jumsalýy kerek
Depýtat Edil Jańbyrshin kommýnaldyq tarifter naryqtyq ekonomikaǵa jumys isteýi keregin aitady. Depýtat sonymen qatar kommýnaldyq tarifter qaidan paida bolady, ne úshin kerek degen saýaldarǵa da jaýap berdi.
«Ózderińiz jaqsy bilesizder, bárimiz sý tutynamyz, elektr energetikasyn, jyylýdy tutynamyz. Onyń bárin shyǵaryp, tasymaldap otyrǵan kásiporyndar bar. Endi olardyń jalpy shyǵyndary, onyń ishinde jalaqysy, jóndeý jumystary, moderizatsiiasy bar,munyń bári qarjdyny talap etedi. Osy qarjynyń bári tarifyke otyrady. Endi tarifti kótere bergen de halyqqa júkteme bolady, ony biz túsinemiz. Sondyqtan basqa da joldaryn izdeýimiz kerek siiaqty. Halyqtyń qazirgi qaltasynan shyǵyp jatqan shyǵyndardyń kóbi tamaqqa, kommýnaldyq tólemderge ketip jatyr. Endi qandai joldar bar? Sebbei biz kórip otyrmyz, kommýnaldyq mekemelerdiń jylý trassalary, elektr liniialary, odan basqa jylý elektr ortalyqtarynyń elektr energiiasyn shyǵaratyn kásiporyndarynyń jabdyqtary da tozǵan. Al ony jamai berý, jóndei berý máseleni sheshpeidi. Ony túbegeili ne jańa stantsiia salýymyz kerek nemese biz ony aýystyryp jańa jabdyqtar ákelýimiz kerek. Onyń bári qarjyny qajet etedi. Ol azǵantai qarjy emes, ol milliiardtaǵan qarjy. Ol qarjyny qaidan alamyz? Bir joly – tarifti kóterý. Tarifti kóterý máseleni túbegeili sheshe almaidy», – deidi Edil Jańbyrshin.
Depýtattyń sózinshe, máseleni sheshýdiń ekinshi joly bar, basqa kózderdi izdeýimiz kerek. Naqty aitqanda, zańsyz ielengen aktivter men shetelge aýdarylǵan qarjylardy eldiń ekonomikasyna jumsaǵan jón degen pikirimen de bólisti.
«Bizdiń zańsyz iemdengen aktivterdi biz osy aityp otyrǵan infraqurylymdyq energiia resýrstaryn óndiretin otandyq kásiporyndarǵa jumsaýymyz kerek dep oilaimyn. Qazir bul aqshany mektep salýǵa, balabaqsha salýǵa jumsap jatyr. Al negizinde ekonomikalyq jobalarǵa jumsaýymyz kerek. Nege? Sebebi salyp jatqan obektilerdiń bárine de jylý kerek, sý kerek, ttoq kerek, kanalizatsiia kerek. Birinshi kezekte, biz infraqurylymdyq jobalarǵa jumsaýymyz kerek. Sebebi, zańnyń ózinde áleýmettik jáne ekonomikalyq jobalarǵa jumsaýǵa bolady dep jazylǵan. Sondyqtan Úkimet keibir ábden tozyǵy jetken kommýnaldyq mekemelerge nemese energiia resýrstardy shyǵaratyn mekemelerge sol qarjyny jumsaý kerek dep oilaimyn. Sonda biz kishkene halyqtyń moinyna túsetin júkti azaitamyz dep oilaimyn.
Modernizatsiiasy bar, kórshi memleketterdegi janar jaǵar maidyń bizden qymbattyǵy bar, osynyń bári bizdiń ekonomikaǵa áserin tigizip jatyr. Sondyqtan ózimizdiń energetikalyq qaýipsizdigimizdi qamtamasyz etetin nysandarǵa bizden urlanǵan qarjylardy, zańsyz shyǵarylǵan aktivterden túsken qarjylardy birinshi kezekte soǵan jumys istesek, biz az da bolsa da osy tarifti tejeýge múmkindik bolar edi.
Ózderińiz bilesizder, biz evraziialyq ekonomikalyq keńistiktemiz. Bizde Reseimen; qyrǵyzdarmen kedendik baqylaý joq. Biraq shekarashylarymyz bar. Endi bizdegi baǵa 1,5-2 esege deiin arzan. Sondyqtan kóptegen kóleńkeli shemalarmen bizdegi otyndardy syrtqa shyǵaryp jatqandar bar. Soǵan baqylaý da qoia almai otyr. Reseimen biz 7 myń km, onyń bárin baqylaýda ustaý óte qiyn. Biraq ustaý kerek. Ekinshi bir joly, joǵaryda aitqandai biz baǵamyzdy az da bolsa solarmen teńestirýimiz kerek. Nemese ishtegi janar jaǵar mai solarǵa ketip qalady», – deidi Jańbyrshin.
Depýtattyń sózinshe, eger baǵany kóteretin bolsaq, birden kóterýge bolmaidy. Ony jailap, birtindep kóterý kerek.
«Jaǵdaiy tómen otbasylar bar, halyqqa áleýmettik qajetti taýarlar shyǵaryp otyrǵan kompaniialarǵa memleket kómek jasaý kerek. Keshe bul jóninde de Muǵamǵalin ózi aitty. Biz áleýmettik osal toptardy qiyn bolmas úshin jergilikti biýdjetten bolsyn, basqa da kózderden bolsyn, kómek jasaýymyz kerek. Biraq naryqtyq ekonomikaǵa balansty saqtaýymyz kerek. Áitpese qiyn bolady. Al NDS-tiń kóterilýin Úkimetpen talqylaýymyz kerek», – dedi Edil Jańbyrshin.
Qosymsha qun salyǵy – Úkimettiń amaly joq tirligi
Osy osy máselege qatysty Ult.kz tilshisi birneshe depýtattyń pikirin surap bildi. Ázirge kóbisi qarapaiym halyq úshin aýyr bolatynyn tilge tiek etip otyr. Al shyn máninde naqty sheshim qabyldarda kimniń pikiri qalai qubylatyny belgisiz.
Erlan Sairov, depýtat:
Qazirgi negizi másele – elektr energiiasynyń tapshylyǵy. Osydan 10 jyl buryn Sátqaliev osy máseleni ózi týdyrǵan, endi bas bolyp ózi sheshpekshi. Bizdiń Qazaqstanda osyndai paradoks bar.
Meniń oiymsha, depýtattar korpýsy naqty usynystar jasaidy. Iaǵni AES-ti salý elimizdiń ekonomikalyq jańa qadamy bolyp tabylady. Sondyqtan biz bul usynysty strategiialyq jaǵynan durys dep sanaimyz. Bilseńiz, ministrlikter ózine jaýapkershilik alýdy úirený kerek.
Murat Ergeshbaev, depýtat:
Qosymsha qun salyǵy – Úkimettiń amaly joq tirligi. Sebebi, biýdjettiń tapshylyǵy bar, sol tapshylvǵvn jabý kerek bolyp jatyr. Árine, tek qana biýdjettiń shyǵystarymen ol jabylmaidy, jalpy sondai oilary bar. Biraq ony Úkimet qana osyndai sheshim qabyldady demei, ony dáleldeý kerek. Ony bizge eseptep bersin. Biznestegiler de bizge kóterý qiyn bolyp jatyr dep bailanysyp jatyr. Baǵa ósedi, ony ashyq aitý kerek, mysaly. Odan bólek tarifti kóbeiteiin dep jatyr, janar jaǵar maidy kótereiin dep jatyr. Onyń bári túsinikti, biraq onyń bári halyqqa qalai áser etedi, nátijesi qalai bolady, sol jaǵyn da qarastyrý kerek.
Rinat Zaiytov, depýtat:
Qajettilikti qarapaiym halyqtan alý jaqsylyqqa aparmaidy. Biz ony da aityp júrmiz. Qazir NDS kelgen joq, kelgende ol jerde de daý bolady. Biz kerisinshe, tesik qapqa qol jaia bergennen eshqandai másele sheshilmeidi. Halyqtyń ózi de birin ekige jetkize almai júr. Keibir shtarftardy da qaita qaraý kerek.
