قاجەتتٸلٸكتٸ قاراپايىم حالىقتان الۋ جاقسىلىققا اپارمايدى – دەپۋتاتتار

فوتو: inbusiness.kz

ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا مينيسترلەر مەن بٸرقاتار ۇيىم باسشىلىعى ەكونوميكا سالالارىنىڭ ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتۋ, ينۆەستورلار ٷشٸن زاڭنامالىق جاعدايلاردى جەتٸلدٸرۋ, سيرەك جەر مەتالدارى ٶندٸرٸسٸن دامىتۋ, يادرولىق كلاستەر قۇرۋ, جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىن رەفورمالاۋ, جول جەنە كٶلٸك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, "زاڭ جەنە تەرتٸپ" قاعيداتىن قامتاماسىز ەتۋ, تسيفرلىق شەشٸمدەر مەن جاساندى ينتەللەكت ەنگٸزۋ, بٸلٸم بەرۋ جەنە مەديتسينالىق قىزمەتتەر ساپاسىن تالقىلادى. پرەمەر-مينيستر الداعى كەزەڭدەگٸ جۇمىستىڭ باستى باعىتى ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ دەپۋتاتتاردان قوسىمشا سالىق, اەس سالۋ مەن تاريفتەردٸڭ باعاسىنىڭ كٶتەرۋ مەسەلەسٸنە قاتىستى پٸكٸرلەرٸن سۇراپ بٸلدٸ.

قايتارىلعان اكتيۆتەر ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا جۇمسالۋى كەرەك

دەپۋتات ەدٸل جاڭبىرشين كوممۋنالدىق تاريفتەر نارىقتىق ەكونوميكاعا جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەگٸن ايتادى. دەپۋتات سونىمەن قاتار كوممۋنالدىق تاريفتەر قايدان پايدا بولادى, نە ٷشٸن كەرەك دەگەن ساۋالدارعا دا جاۋاپ بەردٸ.

«ٶزدەرٸڭٸز جاقسى بٸلەسٸزدەر, بەرٸمٸز سۋ تۇتىنامىز, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن, جىىلۋدى تۇتىنامىز. ونىڭ بەرٸن شىعارىپ, تاسىمالداپ وتىرعان كەسٸپورىندار بار. ەندٸ ولاردىڭ جالپى شىعىندارى, ونىڭ ٸشٸندە جالاقىسى, جٶندەۋ جۇمىستارى, مودەريزاتسيياسى بار,مۇنىڭ بەرٸ قارجدىنى تالاپ ەتەدٸ. وسى قارجىنىڭ بەرٸ تاريفىكە وتىرادى. ەندٸ تاريفتٸ كٶتەرە بەرگەن دە حالىققا جٷكتەمە بولادى, ونى بٸز تٷسٸنەمٸز. سوندىقتان باسقا دا جولدارىن ٸزدەۋٸمٸز كەرەك سيياقتى. حالىقتىڭ قازٸرگٸ قالتاسىنان شىعىپ جاتقان شىعىنداردىڭ كٶبٸ تاماققا, كوممۋنالدىق تٶلەمدەرگە كەتٸپ جاتىر. ەندٸ قانداي جولدار بار? سەببەٸ بٸز كٶرٸپ وتىرمىز, كوممۋنالدىق مەكەمەلەردٸڭ جىلۋ تراسسالارى, ەلەكتر لينييالارى, ودان باسقا جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ ەلەكتر ەنەرگيياسىن شىعاراتىن كەسٸپورىندارىنىڭ جابدىقتارى دا توزعان. ال ونى جاماي بەرۋ, جٶندەي بەرۋ مەسەلەنٸ شەشپەيدٸ. ونى تٷبەگەيلٸ نە جاڭا ستانتسييا سالۋىمىز كەرەك نەمەسە بٸز ونى اۋىستىرىپ جاڭا جابدىقتار ەكەلۋٸمٸز كەرەك. ونىڭ بەرٸ قارجىنى قاجەت ەتەدٸ. ول ازعانتاي قارجى ەمەس, ول ميلليياردتاعان قارجى. ول قارجىنى قايدان الامىز? بٸر جولى – تاريفتٸ كٶتەرۋ. تاريفتٸ كٶتەرۋ مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشە المايدى», – دەيدٸ ەدٸل جاڭبىرشين.

دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە, مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ ەكٸنشٸ جولى بار, باسقا كٶزدەردٸ ٸزدەۋٸمٸز كەرەك. ناقتى ايتقاندا, زاڭسىز يەلەنگەن اكتيۆتەر مەن شەتەلگە اۋدارىلعان قارجىلاردى ەلدٸڭ ەكونوميكاسىنا جۇمساعان جٶن دەگەن پٸكٸرٸمەن دە بٶلٸستٸ.

«بٸزدٸڭ زاڭسىز يەمدەنگەن اكتيۆتەردٸ  بٸز وسى ايتىپ وتىرعان ينفراقۇرىلىمدىق ەنەرگييا رەسۋرستارىن ٶندٸرەتٸن وتاندىق كەسٸپورىندارعا جۇمساۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. قازٸر بۇل اقشانى مەكتەپ سالۋعا, بالاباقشا سالۋعا جۇمساپ جاتىر. ال نەگٸزٸندە ەكونوميكالىق جوبالارعا جۇمساۋىمىز كەرەك. نەگە? سەبەبٸ سالىپ جاتقان وبەكتٸلەردٸڭ بەرٸنە دە جىلۋ كەرەك, سۋ كەرەك, تتوق كەرەك, كاناليزاتسييا كەرەك. بٸرٸنشٸ كەزەكتە, بٸز ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا جۇمساۋىمىز كەرەك. سەبەبٸ, زاڭنىڭ ٶزٸندە ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق جوبالارعا جۇمساۋعا بولادى دەپ جازىلعان. سوندىقتان ٷكٸمەت كەيبٸر ەبدەن توزىعى جەتكەن كوممۋنالدىق مەكەمەلەرگە نەمەسە ەنەرگييا رەسۋرستاردى شىعاراتىن مەكەمەلەرگە سول قارجىنى جۇمساۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. سوندا بٸز كٸشكەنە حالىقتىڭ موينىنا تٷسەتٸن جٷكتٸ ازايتامىز دەپ ويلايمىن.
مودەرنيزاتسيياسى بار, كٶرشٸ مەملەكەتتەردەگٸ جانار جاعار مايدىڭ بٸزدەن قىمباتتىعى بار, وسىنىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ ەكونوميكاعا ەسەرٸن تيگٸزٸپ جاتىر. سوندىقتان ٶزٸمٸزدٸڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸزدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن نىساندارعا بٸزدەن ۇرلانعان قارجىلاردى, زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردەن تٷسكەن قارجىلاردى بٸرٸنشٸ كەزەكتە سوعان جۇمىس ٸستەسەك, بٸز از دا بولسا دا وسى تاريفتٸ تەجەۋگە مٷمكٸندٸك بولار ەدٸ.
ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, بٸز ەۆرازييالىق ەكونوميكالىق كەڭٸستٸكتەمٸز. بٸزدە رەسەيمەن; قىرعىزدارمەن كەدەندٸك باقىلاۋ جوق. بٸراق شەكاراشىلارىمىز بار. ەندٸ بٸزدەگٸ باعا 1,5-2 ەسەگە دەيٸن ارزان. سوندىقتان كٶپتەگەن كٶلەڭكەلٸ سحەمالارمەن بٸزدەگٸ وتىنداردى سىرتقا شىعارىپ جاتقاندار بار. سوعان باقىلاۋ دا قويا الماي وتىر. رەسەيمەن بٸز 7 مىڭ كم, ونىڭ بەرٸن باقىلاۋدا ۇستاۋ ٶتە قيىن. بٸراق ۇستاۋ كەرەك. ەكٸنشٸ بٸر جولى, جوعارىدا ايتقانداي بٸز باعامىزدى از دا بولسا سولارمەن تەڭەستٸرۋٸمٸز كەرەك. نەمەسە ٸشتەگٸ جانار جاعار ماي سولارعا كەتٸپ قالادى», – دەيدٸ جاڭبىرشين.

دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە, ەگەر باعانى كٶتەرەتٸن بولساق, بٸردەن كٶتەرۋگە بولمايدى. ونى جايلاپ, بٸرتٸندەپ كٶتەرۋ كەرەك.

«جاعدايى تٶمەن وتباسىلار بار, حالىققا ەلەۋمەتتٸك قاجەتتٸ تاۋارلار شىعارىپ وتىرعان كومپانييالارعا مەملەكەت كٶمەك جاساۋ كەرەك. كەشە بۇل جٶنٸندە دە مۇعامعالين ٶزٸ ايتتى. بٸز ەلەۋمەتتٸك وسال توپتاردى قيىن بولماس ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن بولسىن, باسقا دا كٶزدەردەن بولسىن, كٶمەك جاساۋىمىز كەرەك. بٸراق نارىقتىق ەكونوميكاعا بالانستى ساقتاۋىمىز كەرەك. ەيتپەسە قيىن بولادى. ال ندس-تٸڭ كٶتەرٸلۋٸن ٷكٸمەتپەن تالقىلاۋىمىز كەرەك», – دەدٸ ەدٸل جاڭبىرشين.

قوسىمشا قۇن سالىعى – ٷكٸمەتتٸڭ امالى جوق تٸرلٸگٸ

وسى وسى مەسەلەگە قاتىستى Ult.kz تٸلشٸسٸ بٸرنەشە دەپۋتاتتىڭ پٸكٸرٸن سۇراپ بٸلدٸ. ەزٸرگە كٶبٸسٸ قاراپايىم حالىق ٷشٸن اۋىر بولاتىنىن تٸلگە تيەك ەتٸپ وتىر. ال شىن مەنٸندە ناقتى شەشٸم قابىلداردا كٸمنٸڭ پٸكٸرٸ قالاي قۇبىلاتىنى بەلگٸسٸز.

ەرلان سايروۆ, دەپۋتات:

قازٸرگٸ نەگٸزٸ مەسەلە – ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ تاپشىلىعى. وسىدان 10 جىل بۇرىن سەتقاليەۆ وسى مەسەلەنٸ ٶزٸ تۋدىرعان, ەندٸ باس بولىپ ٶزٸ شەشپەكشٸ. بٸزدٸڭ قازاقستاندا وسىنداي پارادوكس بار.
مەنٸڭ ويىمشا, دەپۋتاتتار كورپۋسى ناقتى ۇسىنىستار جاسايدى. ياعني اەس-تٸ سالۋ ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جاڭا قادامى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان بٸز بۇل ۇسىنىستى ستراتەگييالىق جاعىنان دۇرىس دەپ سانايمىز. بٸلسەڭٸز, مينيسترلٸكتەر ٶزٸنە جاۋاپكەرشٸلٸك الۋدى ٷيرەنۋ كەرەك.

مۇرات ەرگەشباەۆ, دەپۋتات:

قوسىمشا قۇن سالىعى – ٷكٸمەتتٸڭ امالى جوق تٸرلٸگٸ. سەبەبٸ, بيۋدجەتتٸڭ تاپشىلىعى بار, سول تاپشىلۆعۆن جابۋ كەرەك بولىپ جاتىر. ەرينە, تەك قانا بيۋدجەتتٸڭ شىعىستارىمەن ول جابىلمايدى, جالپى سونداي ويلارى بار. بٸراق ونى ٷكٸمەت قانا وسىنداي شەشٸم قابىلدادى دەمەي, ونى دەلەلدەۋ كەرەك. ونى بٸزگە ەسەپتەپ بەرسٸن. بيزنەستەگٸلەر دە بٸزگە كٶتەرۋ قيىن بولىپ جاتىر دەپ بايلانىسىپ جاتىر. باعا ٶسەدٸ, ونى اشىق ايتۋ كەرەك, مىسالى. ودان بٶلەك تاريفتٸ كٶبەيتەيٸن دەپ جاتىر, جانار جاعار مايدى كٶتەرەيٸن دەپ جاتىر. ونىڭ بەرٸ تٷسٸنٸكتٸ, بٸراق ونىڭ بەرٸ حالىققا قالاي ەسەر ەتەدٸ, نەتيجەسٸ قالاي بولادى, سول جاعىن دا قاراستىرۋ كەرەك.

رينات زايىتوۆ, دەپۋتات:

قاجەتتٸلٸكتٸ قاراپايىم حالىقتان الۋ جاقسىلىققا اپارمايدى. بٸز ونى دا ايتىپ جٷرمٸز. قازٸر ندس كەلگەن جوق, كەلگەندە ول جەردە دە داۋ بولادى. بٸز كەرٸسٸنشە, تەسٸك قاپقا قول جايا بەرگەننەن ەشقانداي مەسەلە شەشٸلمەيدٸ. حالىقتىڭ ٶزٸ دە بٸرٸن ەكٸگە جەتكٸزە الماي جٷر. كەيبٸر شتارفتاردى دا قايتا قاراۋ كەرەك.