Sońǵy úsh jylda Qazaqstannyń Reseige investitsiialary turaqty ósim kórsetip, ónerkásip, qarjy, kólik jáne tsifrlyq tehnologiialardy qamtyp otyr.
Ósý bar, biraq reseilik salymdardan qalyp otyr
Qazaqstannyń Reseige investitsiialary kólem jaǵynan áli de Reseidiń Qazaqstanǵa salǵan qarjysynan edáýir az. Alaida sońǵy jyldary olardyń dinamikasy birtindep ósip, jobalardyń geografiiasy keńeiip keledi.
2024 jyly Qazaqstannyń Resei ekonomikasyna tikelei investitsiialary shamamen $1,1–1,3 mlrd qurady, al jinaqtalǵan kapital $6 mlrd-tan asty. Salystyrý úshin: sol kezeńde Reseidiń Qazaqstanǵa tartqan qarjysy $4 mlrd-tan asyp, jalpy jinaqtalǵan kólem $26–27 mlrd-qa jetti, iaǵni tórt esege jýyq kóp. Degenmen, Qazaqstan kapitalynyń Reseidegi ósý qarqyny turaqty: 2022 jyly $900 mln bolǵan kólem 2023 jyly $1 mlrd-qa jetip, 2024 jyly osy mejeden joǵary deńgeide saqtaldy.
Investitsiialardyń salalyq qurylymy
Negizgi qarjy quiý baǵyttary mynalar boldy:
• Ónerkásip jáne metallýrgiia - qazaqstandyq investitsiialardyń 50%-yna deiin;
• Qarjy qyzmetteri men kólik - shamamen 20%;
• Saýda jáne jyljymaityn múlik - 15%-ǵa deiin;
• Energetika, himiia jáne aýyl sharýashylyǵy - qalǵan 15%.
Erekshe nazar birlesken óndiristik jáne infraqurylymdyq jobalarǵa aýdarylýda. Olardyń qatarynda qubyr jáne temirjol toraptary, logistikalyq terminaldar men servistik alańdar bar.
Mysaldar men jobalar
Ónerkásiptik jáne shikizat sektorlary
Qazaqstandyq ulttyq kompaniia «QazMunaiGaz» Reseidegi munai-gaz óndirý jónindegi birlesken jobalarda úleske ie bolyp, eksporttyq naryqtarǵa kómirsýtekterdi jetkizetin qubyr jelilerin damytýǵa qatysýda.
Sonymen qatar iri qazaqstandyq agroholdingter Reseidiń ońtústik aimaqtarynda aýyl sharýashylyǵy infraqurylymyn satyp alý jáne salý jumystaryna belsendi qatysýda. Bul jobalar astyq saqtaý qoimalaryn qurýdy, sondai-aq úshinshi elderge eksporttyq jetkizilimderdi qamtamasyz etýdi qamtidy. Mundai qadamdar azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaityp, saýda aǵyndaryn ártaraptandyrýǵa yqpal etedi.
Qarjy sektory
Halyk Group qarjy toby («Halyq» banki) Reseide enshiles kompaniialar jelisin belsendi túrde damytyp keledi. Ol jeke tulǵalarǵa da, korporativtik klientterge de bank jáne saqtandyrý qyzmetterin usynyp, qazaqstandyq kapitaldyń Resei qarjy naryǵyndaǵy qatysýyn keńeitýde.
Infraqurylym, logistika jáne kólik
Qazaqstandyq kompaniialar Reseidiń shekaralas aimaqtarynda logistikalyq ortalyqtar men qoima keshenderine investitsiia quiýda. Mundai jobalar Qytai, Qazaqstan jáne Eýropa arasyndaǵy tranzitti Resei aýmaǵy arqyly jeńildetýge jáne ońtailandyrýǵa mańyzdy ról atqarady. Sátti kooperatsiia mysaldaryna temirjol terminaldaryn birlesip basqarý jáne mýltimodaldy kólik baǵyttaryn damytý jatady. Bul búkil Eýraziia keńistiginiń tranzittik áleýetin arttyrýǵa yqpal etedi.
Joǵary tehnologiialar, qarjy jáne jyljymaityn múlik
Máskeý men Sankt-Peterbýrgte Qazaqstannyń iri telekommýnikatsiialyq jáne IT-kompaniialarynyń ókildikteri ashyldy. Olar tsifrlyq servisterdi, sondai-aq birlesken fintech jáne insuretech sheshimderin ilgeriletýde.
Qazaqstandyq investitsiialyq qorlar kommertsiialyq jyljymaityn múlik jobalaryna da qatysýda: biznes-ortalyqtar, turǵyn úi keshenderi jáne saýda oiyn-saýyq nysandary salynýda. Bul dástúrli salalardan tys investitsiialardyń ártaraptandyrylǵanyn kórsetedi.
Resei naryǵyna degen qyzyǵýshylyq óńirlik deńgeide de artyp keledi: 2024 jyly qazaqstandyq biznes-missiialar Máskeýde, Sankt-Peterbýrgte, Sibirde jáne Povoljede jumys istep, jańa alańdar men servistik ortalyqtar ashty. Erekshe kóńil kólik-logistikalyq jobalarǵa bólinýde. Atap aitqanda, Qazaqstan Resei aýmaǵynda ornalasqan «Qurǵaq portty» damytýǵa qatysýda. Bul nysan Soltústik endik magistralin jáne Transsibirdi Qytai jáne Kaspii aimaǵymen bailanystyryp, Eýraziialyq kólik jelisiniń negizgi elementteriniń birine ainalatyny kútilýde.
Integratsiia jáne senim faktory
Sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstannyń Reseige investitsiialarynyń ósýi tek biznes múddesimen ǵana emes, sonymen birge saiasi-ekonomikalyq ahýalmen de bailanysty. Ásirese Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń damýy, kedergilerdiń alynýy jáne birlesken jobalardyń institýtsionaldanýy mańyzdy ról oinaýda.
Qazaqstannyń Reseidegi elshisi Daýren Abaev atap ótkendei, «jańa jobalar tek memleketterimizdiń ekonomikasyn yntalandyryp qana qoimai, sonymen qatar halyqaralyq bailanystardy nyǵaityp, bolashaqqa jaqsy serpin beredi».
Resei tarapy da oń kózqaras bildirýde. RF-nyń Qazaqstandaǵy elshisi Aleksei Borodavkinniń aitýynsha, eger ofshorlyq iýrisdiktsiialar arqyly kirgen kapitaldy esepke alsaq, Reseidiń Qazaqstanǵa quiǵan jalpy investitsiia kólemi resmi derekterden eki ese joǵary bolýy múmkin. Al qazaqstandyq biznes, diplomattyń sózinshe, «Reseige belsendi kirýde», bul investitsiialyq úderisti «qos baǵytty kóshe» túrinde qalyptastyrady.
Qorytyndylar
Investitsiia kólemindegi aitarlyqtai aiyrmashylyqtarǵa qaramastan, Qazaqstan Resei naryǵyndaǵy qatysýyn keńeitip keledi. Elden keletin salymdar ónerkásipke, kólikke, qarjyǵa, IT jáne logistikaǵa shoǵyrlanǵan, bul eki memlekettiń strategiialyq múddelerine sáikes keledi.
Kóppoliarly álem qalyptastyra otyryp, Eýraziialyq kólik jáne óndiristik tizbekter kúsheigen jaǵdaida, mundai jobalar tek ekonomikalyq emes, sonymen qatar ekijaqty qatynastardyń turaqtylyǵyn arttyratyn geosaiasi faktorǵa ainalýda.
