سوڭعى ٷش جىلدا قازاقستاننىڭ رەسەيگە ينۆەستيتسييالارى تۇراقتى ٶسٸم كٶرسەتٸپ, ٶنەركەسٸپ, قارجى, كٶلٸك جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى قامتىپ وتىر.
ٶسۋ بار, بٸراق رەسەيلٸك سالىمداردان قالىپ وتىر
قازاقستاننىڭ رەسەيگە ينۆەستيتسييالارى كٶلەم جاعىنان ەلٸ دە رەسەيدٸڭ قازاقستانعا سالعان قارجىسىنان ەدەۋٸر از. الايدا سوڭعى جىلدارى ولاردىڭ ديناميكاسى بٸرتٸندەپ ٶسٸپ, جوبالاردىڭ گەوگرافيياسى كەڭەيٸپ كەلەدٸ.
2024 جىلى قازاقستاننىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنا تٸكەلەي ينۆەستيتسييالارى شامامەن $1,1–1,3 ملرد قۇرادى, ال جيناقتالعان كاپيتال $6 ملرد-تان استى. سالىستىرۋ ٷشٸن: سول كەزەڭدە رەسەيدٸڭ قازاقستانعا تارتقان قارجىسى $4 ملرد-تان اسىپ, جالپى جيناقتالعان كٶلەم $26–27 ملرد-قا جەتتٸ, ياعني تٶرت ەسەگە جۋىق كٶپ. دەگەنمەن, قازاقستان كاپيتالىنىڭ رەسەيدەگٸ ٶسۋ قارقىنى تۇراقتى: 2022 جىلى $900 ملن بولعان كٶلەم 2023 جىلى $1 ملرد-قا جەتٸپ, 2024 جىلى وسى مەجەدەن جوعارى دەڭگەيدە ساقتالدى.
ينۆەستيتسييالاردىڭ سالالىق قۇرىلىمى
نەگٸزگٸ قارجى قۇيۋ باعىتتارى مىنالار بولدى:
• ٶنەركەسٸپ جەنە مەتاللۋرگييا - قازاقستاندىق ينۆەستيتسييالاردىڭ 50%-ىنا دەيٸن;
• قارجى قىزمەتتەرٸ مەن كٶلٸك - شامامەن 20%;
• ساۋدا جەنە جىلجىمايتىن مٷلٸك - 15%-عا دەيٸن;
• ەنەرگەتيكا, حيمييا جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى - قالعان 15%.
ەرەكشە نازار بٸرلەسكەن ٶندٸرٸستٸك جەنە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا اۋدارىلۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا قۇبىر جەنە تەمٸرجول توراپتارى, لوگيستيكالىق تەرمينالدار مەن سەرۆيستٸك الاڭدار بار.
مىسالدار مەن جوبالار
ٶنەركەسٸپتٸك جەنە شيكٸزات سەكتورلارى
قازاقستاندىق ۇلتتىق كومپانييا «قازمۇنايگاز» رەسەيدەگٸ مۇناي-گاز ٶندٸرۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن جوبالاردا ٷلەسكە يە بولىپ, ەكسپورتتىق نارىقتارعا كٶمٸرسۋتەكتەردٸ جەتكٸزەتٸن قۇبىر جەلٸلەرٸن دامىتۋعا قاتىسۋدا.
سونىمەن قاتار ٸرٸ قازاقستاندىق اگروحولدينگتەر رەسەيدٸڭ وڭتٷستٸك ايماقتارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن ساتىپ الۋ جەنە سالۋ جۇمىستارىنا بەلسەندٸ قاتىسۋدا. بۇل جوبالار استىق ساقتاۋ قويمالارىن قۇرۋدى, سونداي-اق ٷشٸنشٸ ەلدەرگە ەكسپورتتىق جەتكٸزٸلٸمدەردٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ قامتيدى. مۇنداي قادامدار ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن نىعايتىپ, ساۋدا اعىندارىن ەرتاراپتاندىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
قارجى سەكتورى
Halyk Group قارجى توبى («حالىق» بانكٸ) رەسەيدە ەنشٸلەس كومپانييالار جەلٸسٸن بەلسەندٸ تٷردە دامىتىپ كەلەدٸ. ول جەكە تۇلعالارعا دا, كورپوراتيۆتٸك كليەنتتەرگە دە بانك جەنە ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرٸن ۇسىنىپ, قازاقستاندىق كاپيتالدىڭ رەسەي قارجى نارىعىنداعى قاتىسۋىن كەڭەيتۋدە.
ينفراقۇرىلىم, لوگيستيكا جەنە كٶلٸك
قازاقستاندىق كومپانييالار رەسەيدٸڭ شەكارالاس ايماقتارىندا لوگيستيكالىق ورتالىقتار مەن قويما كەشەندەرٸنە ينۆەستيتسييا قۇيۋدا. مۇنداي جوبالار قىتاي, قازاقستان جەنە ەۋروپا اراسىنداعى ترانزيتتٸ رەسەي اۋماعى ارقىلى جەڭٸلدەتۋگە جەنە وڭتايلاندىرۋعا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. سەتتٸ كووپەراتسييا مىسالدارىنا تەمٸرجول تەرمينالدارىن بٸرلەسٸپ باسقارۋ جەنە مۋلتيمودالدى كٶلٸك باعىتتارىن دامىتۋ جاتادى. بۇل بٷكٸل ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸنٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
جوعارى تەحنولوگييالار, قارجى جەنە جىلجىمايتىن مٷلٸك
مەسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتە قازاقستاننىڭ ٸرٸ تەلەكوممۋنيكاتسييالىق جەنە IT-كومپانييالارىنىڭ ٶكٸلدٸكتەرٸ اشىلدى. ولار تسيفرلىق سەرۆيستەردٸ, سونداي-اق بٸرلەسكەن fintech جەنە insuretech شەشٸمدەرٸن ٸلگەرٸلەتۋدە.
قازاقستاندىق ينۆەستيتسييالىق قورلار كوممەرتسييالىق جىلجىمايتىن مٷلٸك جوبالارىنا دا قاتىسۋدا: بيزنەس-ورتالىقتار, تۇرعىن ٷي كەشەندەرٸ جەنە ساۋدا ويىن-ساۋىق نىساندارى سالىنۋدا. بۇل دەستٷرلٸ سالالاردان تىس ينۆەستيتسييالاردىڭ ەرتاراپتاندىرىلعانىن كٶرسەتەدٸ.
رەسەي نارىعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە دە ارتىپ كەلەدٸ: 2024 جىلى قازاقستاندىق بيزنەس-ميسسييالار مەسكەۋدە, سانكت-پەتەربۋرگتە, سٸبٸردە جەنە پوۆولجەدە جۇمىس ٸستەپ, جاڭا الاڭدار مەن سەرۆيستٸك ورتالىقتار اشتى. ەرەكشە كٶڭٸل كٶلٸك-لوگيستيكالىق جوبالارعا بٶلٸنۋدە. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسەي اۋماعىندا ورنالاسقان «قۇرعاق پورتتى» دامىتۋعا قاتىسۋدا. بۇل نىسان سولتٷستٸك ەندٸك ماگيسترالٸن جەنە ترانسسٸبٸردٸ قىتاي جەنە كاسپيي ايماعىمەن بايلانىستىرىپ, ەۋرازييالىق كٶلٸك جەلٸسٸنٸڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالاتىنى كٷتٸلۋدە.
ينتەگراتسييا جەنە سەنٸم فاكتورى
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاننىڭ رەسەيگە ينۆەستيتسييالارىنىڭ ٶسۋٸ تەك بيزنەس مٷددەسٸمەن عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ساياسي-ەكونوميكالىق احۋالمەن دە بايلانىستى. ەسٸرەسە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ دامۋى, كەدەرگٸلەردٸڭ الىنۋى جەنە بٸرلەسكەن جوبالاردىڭ ينستيتۋتسيونالدانۋى ماڭىزدى رٶل ويناۋدا.
قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸسٸ داۋرەن اباەۆ اتاپ ٶتكەندەي, «جاڭا جوبالار تەك مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىن ىنتالاندىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار حالىقارالىق بايلانىستاردى نىعايتىپ, بولاشاققا جاقسى سەرپٸن بەرەدٸ».
رەسەي تاراپى دا وڭ كٶزقاراس بٸلدٸرۋدە. رف-نىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ الەكسەي بوروداۆكيننٸڭ ايتۋىنشا, ەگەر وفشورلىق يۋريسديكتسييالار ارقىلى كٸرگەن كاپيتالدى ەسەپكە الساق, رەسەيدٸڭ قازاقستانعا قۇيعان جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ رەسمي دەرەكتەردەن ەكٸ ەسە جوعارى بولۋى مٷمكٸن. ال قازاقستاندىق بيزنەس, ديپلوماتتىڭ سٶزٸنشە, «رەسەيگە بەلسەندٸ كٸرۋدە», بۇل ينۆەستيتسييالىق ٷدەرٸستٸ «قوس باعىتتى كٶشە» تٷرٸندە قالىپتاستىرادى.
قورىتىندىلار
ينۆەستيتسييا كٶلەمٸندەگٸ ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتارعا قاراماستان, قازاقستان رەسەي نارىعىنداعى قاتىسۋىن كەڭەيتٸپ كەلەدٸ. ەلدەن كەلەتٸن سالىمدار ٶنەركەسٸپكە, كٶلٸككە, قارجىعا, IT جەنە لوگيستيكاعا شوعىرلانعان, بۇل ەكٸ مەملەكەتتٸڭ ستراتەگييالىق مٷددەلەرٸنە سەيكەس كەلەدٸ.
كٶپپوليارلى ەلەم قالىپتاستىرا وتىرىپ, ەۋرازييالىق كٶلٸك جەنە ٶندٸرٸستٸك تٸزبەكتەر كٷشەيگەن جاعدايدا, مۇنداي جوبالار تەك ەكونوميكالىق ەمەس, سونىمەن قاتار ەكٸجاقتى قاتىناستاردىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىراتىن گەوساياسي فاكتورعا اينالۋدا.
