QR Parlamenti Senaty Áleýmettik-mádeni damý jáne ǵylym komitetiniń keńeitilgen otyrysynda «QR Úkimeti men Eýropalyq iadrolyq zertteýler jónindegi uiym (CERN) arasyndaǵy ǵylymi-tehnikalyq yntymaqtastyqqa qatysty halyqaralyq yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratifikatsiialaý týraly» zań jobasy qaraldy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Qazaqstan-2050» strategiiasyndaǵy iadrolyq qarýdy taratpaý rejimin ilgeriletý saiasatynyń arqasynda elimiz osy salanyń kóshbasshysy bolyp tanyldy. Búgingi tańda Qazaqstan atom energiiasyn beibit maqsatta paidalanýdy belsendi damytýda.
QR Energetika vitse-ministri Suńǵat Esimhanovtyń atap ótýinshe, Qazaqstan Respýblikasynyń atom salasy tehnologiialyq áleýetti damytý turǵysynan perspektivti salalardyń biri.
«Bizdiń ǵylymi-tehnikalyq adami áleýetimiz qazirgi ýaqytta iadrolyq fizika jáne qoldanbaly zertteýler salasyndaǵy eń mańyzdy máselelerdi sheshe alady. Qazaqstan Ulttyq iadrolyq ortalyǵynyń jáne Iadrolyq fizika institýtynyń ǵylymi mekemelerinde úsh atomdyq zertteý reaktory jáne basqa da qondyrǵylar jumys istep turǵanyn jaqsy bilesizder. Iadrolyq quzyrettilikti arttyrýǵa kúsh-jiger salýdyń arqasynda Qazaqstan qazirgi ýaqytta irgeli jáne qoldanbaly iadrolyq fizika, iadrolyq jáne radiatsiialyq tehnologiialar boiynsha óz betinshe jumys atqara alatyn elder qatarynda. Bul biz úshin eń damyǵan eldermen teń jaǵdaida jumys isteýge múmkindik beredi», - dedi vitse-ministr.
Osy oraida S. Esimhanov halyqaralyq uiymdarmen yntymaqtastyq jáne jobalarǵa qatysý akademiialyq qoǵamdastyqtyń kúsh-jigerin, ǵylymi jáne bilim áleýetin biriktirýge jol ashatynyn atap ótti. Oǵan qatysýshylardyń resýrstary men múmkindikterin ońtaily paidalaný arqyly qol jetkiziledi. Bul maqsatta 2016 jyly QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen Eýropalyq iadrolyq zertteýler uiymymen yntymaqtastyqty damytý boiynsha jumys bastaldy. Eýropalyq iadrolyq zertteýler uiymy (CERN) qarapaiym bólshekter fizikasyn zertteý salasynda álemdegi jetekshi uiym bolyp sanalady.
«CERN-niń úlken kollaideri - óziniń aýqymy men kúrdeliligi boiynsha biregei injenerlik, ǵylymi keshen. Joǵary energiialar fizikasy men bólshekter fizikasy salasyndaǵy tabysty zertteýlerdi kóptegen el ǵalymdarymen birlesip qana júrgizýge bolady», - dep toqtaldy ministrlik ókili.
Aita keteiik, qazirgi ýaqytta CERN-niń keńes quramyna 23 el kiredi. Buǵan qosa, keibir elder men halyqaralyq uiymdar baqylaýshy retinde qatysady. CERN-de 2400-den astam ǵalym turaqty jumys isteidi, oǵan qosa álemniń 113 eliniń 580 ýniversiteti men institýtynan 10 myńnan astam fizikter men injenerler CERN-niń halyqaralyq eksperimentterine qatysyp, ýaqytsha jumys isteidi. CERN-men yntymaqtastyq biz úshin asa mańyzdy. Ári onyń keleshegi zor. Birinshiden, ol resýrstardy basym baǵyttarǵa shoǵyrlaýǵa, iaǵni aldymen irgeli bilim, keiin tehnologiialar boiynsha bolashaqqa serpinmen jol bastaýǵa múmkindik beredi.
Osyǵan orai, CERN-men yntymaqtastyqtyń quqyqtyq negizin qurý maqsatynda 2018 jyldyń maýsymynda Jeneva qalasynda Ǵylymi-tehnikalyq yntymaqtastyqqa qatysty Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti men Eýropalyq iadrolyq zertteýler uiymy (CERN) arasyndaǵy Kelisimge qol qoiyldy. Osy Kelisimdi ratifikatsiialaý ǵylymi bailanystardy odan ári nyǵaitýǵa jaǵdai jasaidy.
Qazaqstannyń ǵalymdary, injenerleri, stýdentteri men tehnikalyq mamandary úshin uzaq merzimdik negizde CERN ǵylymi-zertteý jobalaryna qatysýǵa jol ashady. Sonymen birge, CERN-men yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin Jol kartasy ázirlendi. Ol Energetika ministrligi men Bilim jáne ǵylym ministrliginiń birlesken buiryǵymen bekitildi.
Talqylaýdan keiin komitet músheleri zań jobasyna qoldaý bildirip, qujatty Senattyń jalpy otyrysynyń qaraýyna jiberý týraly sheshim qabyldady.
