قر پارلامەنتٸ سەناتى ەلەۋمەتتٸك-مەدەني دامۋ جەنە عىلىم كوميتەتٸنٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا «قر ٷكٸمەتٸ مەن ەۋروپالىق يادرولىق زەرتتەۋلەر جٶنٸندەگٸ ۇيىم (CERN) اراسىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىققا قاتىستى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمدٸ راتيفيكاتسييالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«قازاقستان-2050» ستراتەگيياسىنداعى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجٸمٸن ٸلگەرٸلەتۋ ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸز وسى سالانىڭ كٶشباسشىسى بولىپ تانىلدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستان اتوم ەنەرگيياسىن بەيبٸت ماقساتتا پايدالانۋدى بەلسەندٸ دامىتۋدا.
قر ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترٸ سۇڭعات ەسٸمحانوۆتىڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتوم سالاسى تەحنولوگييالىق ەلەۋەتتٸ دامىتۋ تۇرعىسىنان پەرسپەكتيۆتٸ سالالاردىڭ بٸرٸ.
«بٸزدٸڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ادامي ەلەۋەتٸمٸز قازٸرگٸ ۋاقىتتا يادرولىق فيزيكا جەنە قولدانبالى زەرتتەۋلەر سالاسىنداعى ەڭ ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ شەشە الادى. قازاقستان ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ جەنە يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي مەكەمەلەرٸندە ٷش اتومدىق زەرتتەۋ رەاكتورى جەنە باسقا دا قوندىرعىلار جۇمىس ٸستەپ تۇرعانىن جاقسى بٸلەسٸزدەر. يادرولىق قۇزىرەتتٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا كٷش-جٸگەر سالۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستان قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٸرگەلٸ جەنە قولدانبالى يادرولىق فيزيكا, يادرولىق جەنە رادياتسييالىق تەحنولوگييالار بويىنشا ٶز بەتٸنشە جۇمىس اتقارا الاتىن ەلدەر قاتارىندا. بۇل بٸز ٷشٸن ەڭ دامىعان ەلدەرمەن تەڭ جاعدايدا جۇمىس ٸستەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
وسى ورايدا س. ەسٸمحانوۆ حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق جەنە جوبالارعا قاتىسۋ اكادەمييالىق قوعامداستىقتىڭ كٷش-جٸگەرٸن, عىلىمي جەنە بٸلٸم ەلەۋەتٸن بٸرٸكتٸرۋگە جول اشاتىنىن اتاپ ٶتتٸ. وعان قاتىسۋشىلاردىڭ رەسۋرستارى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن وڭتايلى پايدالانۋ ارقىلى قول جەتكٸزٸلەدٸ. بۇل ماقساتتا 2016 جىلى قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەۋروپالىق يادرولىق زەرتتەۋلەر ۇيىمىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى. ەۋروپالىق يادرولىق زەرتتەۋلەر ۇيىمى (CERN) قاراپايىم بٶلشەكتەر فيزيكاسىن زەرتتەۋ سالاسىندا ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ ۇيىم بولىپ سانالادى.
«CERN-نٸڭ ٷلكەن كوللايدەرٸ - ٶزٸنٸڭ اۋقىمى مەن كٷردەلٸلٸگٸ بويىنشا بٸرەگەي ينجەنەرلٸك, عىلىمي كەشەن. جوعارى ەنەرگييالار فيزيكاسى مەن بٶلشەكتەر فيزيكاسى سالاسىنداعى تابىستى زەرتتەۋلەردٸ كٶپتەگەن ەل عالىمدارىمەن بٸرلەسٸپ قانا جٷرگٸزۋگە بولادى», - دەپ توقتالدى مينيسترلٸك ٶكٸلٸ.
ايتا كەتەيٸك, قازٸرگٸ ۋاقىتتا CERN-نٸڭ كەڭەس قۇرامىنا 23 ەل كٸرەدٸ. بۇعان قوسا, كەيبٸر ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار باقىلاۋشى رەتٸندە قاتىسادى. CERN-دە 2400-دەن استام عالىم تۇراقتى جۇمىس ٸستەيدٸ, وعان قوسا ەلەمنٸڭ 113 ەلٸنٸڭ 580 ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن ينستيتۋتىنان 10 مىڭنان استام فيزيكتەر مەن ينجەنەرلەر CERN-نٸڭ حالىقارالىق ەكسپەريمەنتتەرٸنە قاتىسىپ, ۋاقىتشا جۇمىس ٸستەيدٸ. CERN-مەن ىنتىماقتاستىق بٸز ٷشٸن اسا ماڭىزدى. ەرٸ ونىڭ كەلەشەگٸ زور. بٸرٸنشٸدەن, ول رەسۋرستاردى باسىم باعىتتارعا شوعىرلاۋعا, ياعني الدىمەن ٸرگەلٸ بٸلٸم, كەيٸن تەحنولوگييالار بويىنشا بولاشاققا سەرپٸنمەن جول باستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسىعان وراي, CERN-مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق نەگٸزٸن قۇرۋ ماقساتىندا 2018 جىلدىڭ ماۋسىمىندا جەنەۆا قالاسىندا عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىققا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن ەۋروپالىق يادرولىق زەرتتەۋلەر ۇيىمى (CERN) اراسىنداعى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. وسى كەلٸسٸمدٸ راتيفيكاتسييالاۋ عىلىمي بايلانىستاردى ودان ەرٸ نىعايتۋعا جاعداي جاسايدى.
قازاقستاننىڭ عالىمدارى, ينجەنەرلەرٸ, ستۋدەنتتەرٸ مەن تەحنيكالىق ماماندارى ٷشٸن ۇزاق مەرزٸمدٸك نەگٸزدە CERN عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قاتىسۋعا جول اشادى. سونىمەن بٸرگە, CERN-مەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ دامىتۋ ٷشٸن جول كارتاسى ەزٸرلەندٸ. ول ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مەن بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ بٸرلەسكەن بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلدٸ.
تالقىلاۋدان كەيٸن كوميتەت مٷشەلەرٸ زاڭ جوباسىنا قولداۋ بٸلدٸرٸپ, قۇجاتتى سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىنىڭ قاراۋىنا جٸبەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى.
