Foto: Polisia.kz
IIM Kóshi-qon qyzmeti komiteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Aslan Atalyqov eldegi kóshi-qon jaǵdaiy týraly aityp berdi, – dep habarlaidy Polisia.kz portaly.
Eldegi búgingi kóshi-qon jaǵdaiy qandai?
2022 jyly Qazaqstanǵa 5 600 000 sheteldik keldi. Kóbi - Resei azamattary - 2 900 000. Ózbekstan - 2 300 000, Qyrǵyzstan - 730 000, Tájikstan azamattary - 330 000.
Qazir Qazaqstanda 650 000 sheteldik ýaqytsha turady. 90 paiyzy osy elderden kelgen.
Qazaqstanǵa kelýshiler sany artty ma?
2020-2021 jyldarmen salystyrǵanda biyl Qazaqstanǵa kelýshiler sany artty. Biraq ol jyldary pandemiia kezi edi. Durys saraptama jasaý úshin 2019 jylmen salystyrý kerek. Sol jyly Qazaqstanǵa 7 millionǵa jýyq sheteldik keldi. Al biyl - 5 600 000.
Immigratsiialyq aǵyn tek 11 sáýirden bastap qaita qalpyna keldi. Karantindik shekteýler alynyp, shekaralar ashyldy.
Jazda Qazaqstanǵa 2 300 000 sheteldik kirdi. Eń kóp kelgender tamyzda boldy - 960 000. Odan soń kelýshiler sany azaia bastady. Qarashada 500 000 deiin tústi. Jeltoqsanda 20 kún ishinde 325 000 sheteldik keldi.
Qazir Resei Federatsiiasy azamattarynyń immigratsiialyq ahýaly qalai?
Bizdiń elge syrttan jii keletin qonaqtardyń eń negizgisi - kórshi Resei Federatsiiasynyń azamattary. Olardyń kóp keletin ýaqyty jazda. Jazǵy demalys kezinde Qazaqstanǵa 1 200 000 asa reseilik keldi. Eń kóp kórsetkish shildede - 485 000 adam. Qyrkúiekte Qazaqstanǵa 406 000 Resei azamaty keldi. Olardyń kóbi ishinara mobilizatsiiaǵa bailanysty qyrkúiektiń 21-i men 30-y aralyǵynda boldy.
Kelýshiler sanynyń kóptigine qaramastan, elimizdiń shekara men kóshi-qon qyzmetteri turaqty jumys istedi.
1 qazannan bastap Reseiden kelýshiler sany qaita azaidy. Qazir bir kúnde keletinderdiń ortasha sany 6-7 myń adamnan aspaidy. Tek demalys kúnderi ǵana keletinder qatary ishinara kóbeiedi, saýda-sattyq úshin dep oilaimyn.
Negizi, osy 21 qyrkúiekten bastap Qazaqstanǵa kelgen reseilikterdiń 200 000 tranzitpen basqa elge shyǵyp ketti. Ózbekstanǵa - 47 000, Qyrǵyzstanǵa - 46 000, Túrkiiaǵa - 37 000.
21 qyrkúiekten keiin kelgen qansha Resei azamaty turaqty turýǵa jáne QR azamattyǵyna ótinish berdi?
1 qyrkúiekten bastap reseilik azamattardan 3,5 myń ótinish turaqty mekenjaiǵa turýǵa tústi. 965 ótinish azamattyqty alý týraly boldy. Politsiia sheteldikterge turaqty mekenjaiǵa turý ruqsatyn bermes buryn tolyq tekserý ótkizedi.
Turaqty turý yqtiiarhatyn alý úshin mindetti túrde sheteldik óz tólem qabilettiligin rastaý qajet. Ol - shamamen 4,5 million teńge. Budan basqa sottalmaǵany týraly anyqtama, basqa shekteýleri bolmaýy qajet.
Osy qujattardan soń quqyq qorǵaý organdarynyń esebi boiynsha tekserý júzege asyrylady. Barlyq tekserýden soń ǵana tiisti ruqsattama qujattary beriledi.
Kóshi-qon máselelerine bailanysty deldaldarǵa júginý durys pa?
Qazir Qazaqstanda ruqsat qujattaryn resimdeý liberaldy tártipte iske asyrylady, barlyq qyzmet tegin kórsetiledi. Alaida bul jaǵdaidy óz múddesine paidalanǵan keibir alaiaqtar sheteldikterdi zańdastyrý úshin jalǵan qujattardy usynýǵa tyrysady. Olardyń zańsyz áreketteri Telegram, WhatsApp, Instagram internet platformalarda ornalastyrǵan.
Politsiia áleýmettik jelilerge monitoring júrgizip jatyr. Sheteldikterdiń mártebesin retteý boiynsha jalǵan qyzmetter usynatyndardyń alaiaqtyq áreketterin anyqtaidy.
Máselen, Batys Qazaqstan oblysynda Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty syiaqy úshin sheteldikke jalǵan qujat jasap, ýaqytsha turýǵa ruqsat resimdeýge tyrysty. Qazir tergeý amaldary júrgizilip jatyr.
Osyndai derekter anyqtalǵan jaǵdaida barlyq jalǵan qujat joiylady. Sheteldikterdiń Qazaqstanda bolý merzimi qysqartylady, kináli adamdar jaýapqa tartylady.
Reseilikterdiń Qazaqstanda bolý erejeleri qandai?
Resei azamattary Qazaqstanda memlekettik shekaradan ótkennen keiin 90 kúntizbelik kún bola alady. Sheteldikterdiń bolýy týraly habarlama jiberý fýnktsiialary Qazaqstan azamattaryna júktelgen.
Olar sheteldiktiń kelgeni týraly habarlamany úsh kún ishinde berýge tiis. Ony eQonaq mobildi qosymshasy nemese eGov portaly arqyly ońai jasaýǵa bolady. Eger sheteldik bizdiń elde jumys istep, oqyp, otbasyn qurý, emdelý, biznes ashý maqsatymen qalǵan bolsa, qabyldaýshy jaq Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna nemese elektron úkimet portaly arqyly ýaqytsha turýǵa ruqsat resimdeý týraly ótinish bere alady.
Eger osyndai negiz bolmaǵan jaǵdaida olar elimizden shyǵý qajet.
Sheteldikter Qazaqstanda bolý merzimin buzsa, qandai jaýapkershilikke tartylady?
Merzimderin buzǵany úshin aiyppuldan bastap Qazaqstannan shyǵarýǵa deiingi jaýapkershilik túri qarastyrylǵan. Politsiia shetel azamattarynyń kelýine qatań baqylaý júrgizedi. Jyl basynan beri kóshi-qon zańnamasyn buzǵany úshin 60 000 astam sheteldik ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Onyń ishinde 42 000 Ózbekstan azamaty, Reseidiń 4 000 jáne Tájikstannyń 3 000 azamaty bar. Elden 5 837 sheteldik shyǵaryldy. Onyń ishinde eń kóp san 4 073 - ol Ózbekstan azamattary, 491 - Tájikstan jáne Reseidiń 310 azamaty.
Olarǵa 5 jylǵa deiin Qazaqstanǵa kirýge tyiym salyndy.
Sheteldikter Qazaqstannyń qai aimaqtaryna kóbirek keledi jáne qai aýmaqta kóshi-qon zańnamasy jii buzylady?
Sheteldikterdiń basym bóligi elordada jáne iri qalalarda turady. Osyǵan bailanysty, onda quqyqbuzýshylyq ta kóp. Elden shyǵarylǵandar sany boiynsha birinshi orynda Astana qalasy tur. Elordadan 1 142 shetel azamaty shyǵaryldy. Ekinshi orynda - Almaty, úshinshi orynda - Shymkent.
Sheteldikter kóshi-qon zańnamasyn buzsa ǵana elden shyǵaryla ma?
Kóshi-qon zańnamasyn buzǵandar ǵana emes, basqa da quqyqbuzýshylyqtar jasaǵany úshin sheteldikter elimizden shyǵarylady. Jyl basynan beri zańnamanyń basqa normalaryn, onyń ishinde buzaqylyq jasap, qoǵamdyq tártipti buzǵan 295 sheteldik elden shyǵaryldy.
Mysaly, Oral qalasynda qoǵamdyq tártipti buzǵany úshin Reseidiń úsh azamaty politsiianyń ótinishi boiynsha sot arqyly elden shyǵaryldy. Olar endi elimizge 5 jylǵa deiin kire almaidy. Osyndai sharalar Almaty, Qyzylorda, Qaraǵandy qalalarynda da qabyldandy.
Shet elden kelgen azamattar jasaǵan jáne olarǵa qatysty qansha qylmys tirkeldi?
Qylmystyq-atqarý mekemelerde 1 337 sheteldik jazasyn ótep jatyr, olar jaza merzimi aiaqtalǵannan keiin elden shyǵarylyp, 5 jylǵa deiin elge kirýge tyiym salynady.