QR Premer-Ministri Álihan Smaiylovtyń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń kezekti otyrysynda Bilim berýdi damytýdyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy bekitildi.
Osy taqyryp boiynsha oqý-aǵartý ministri Ashat Aimaǵambetov, ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek, tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri Baǵdat Mýsin baiandama jasady, dep habarlaidy primeminister.kz portaly.
Oqý-aǵartý ministri Ashat Aimaǵambetov Bilim berýdi damytýdyń 2026 jylǵa deiingi tujyrymdamasy strategiialyq jáne baǵdarlamalyq qujattarda belgilengen basymdyqtarǵa, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáikes daiyndalǵanyn atap ótti. Tujyrymdamany ázirlemes buryn túrli halyqaralyq zertteýler, taldaýlar júrgizilip, sarapshylar men pedagogikalyq qaýymdastyq arasyndaǵy talqylaýlar uiymdastyryldy.
Oqý-aǵartý ministriniń aitýynsha, qujatta vedomstvo quzyrettiligi boiynsha 6 baǵyt, 17 indikator jáne 109 is-shara kózdelgen.
Aimaǵambetov negizgi baǵyttarǵa toqtala kele, birinshi kezekte balalardy erte damytý týraly aityp berdi.
«Bilim salasynyń eń mańyzdy deńgeii – balabaqsha. Zertteýlerge sáikes, balanyń intellektýaldy, áleýmettik, emotsiialyq, fiziologiialyq damýyna balabaqshalardyń áseri orasan zor. Sol sebepti balalardy erte damytýdyń jańa modeli engizilýde. Baǵdarlama da, oqytý ádisteri da túbegeili ózgerýde. Bul táýelsizdik jyldarynan bastaǵanda mektepke deiingi bilim júiesindegi eń úlken ózgeristiń biri», — dedi ministr.
Onyń aitýynsha, buǵa deiin balalar 20 minýttan sabaq oqysa, endi halyqaralyq tájiribeni eskere otyryp, tárbie men oqytý balalardyń jas erekshedikterine sáikes, oiyn arqyly júrgiziledi.
Oiyn – balanyń jany men tánine sai keletin tabiǵi áreket. Bala sol arqyly qorshaǵan álemdi zerttep, ony tani otyryp, qajetti daǵdylaryn damytady. Iaǵni balanyń tutas damýy úshin barlyq jaǵdailar qarastyrylady. Balalar kommýnikativti, ózine senimdi, qiyndyqtarǵa tózimdi, denderi saý, ashyq jáne kreativti oilaityn, otansúigishtik, eńbekqorlyq pen bilimge qushtarlyq qundylyqtaryn boiyna sińirip balabaqshadan tárbielenip shyǵatyn bolady.
Sonymen qatar oqý-aǵartý ministri balabaqshalardyń qoljetimdiligi men sapasy máselesine toqtaldy.
Onyń aitýynsha, 2-den 6 jasqa deiingi balalardy mektepke deiingi bilimmen qamtamasyz etý úshin, jańa balabaqsharar ashylady, memlekettik tapsyrysty jekemenshik balabaqshalarǵa ornalastyrý jumystary jalǵasady.
«Memleket basshysynań tapsyrmasyna sáikes tárbieshilerdiń júktemesi azaiyp, jalaqysy kóbeitiledi. Tárbieshilerdiń biliktiligin arttyrý jáne attestattaý jumystary uiymdastyrylady. Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boiynsha taǵy da qosymsha keshendi sharalar qarastyryldy», — dedi Aimaǵambetov.
Orta bilim berýdegi ózekti másele – bilim mazmuny men bilim sapasy. Bul rette oqý-aǵartý ministri 2016 jyldan 2021 jylǵa deiin mektepter jańartylǵan baǵdarlamalarǵa kóshkenin atap ótti. Kriterialdy baǵalaý júiesi engizildi.
Monitoringtik zertteýlerge sáikes, jekelegen pánder boiynsha oqý baǵdarlamalary, jetildirýdi qajet etedi. Qazir jumys toby quryldy, jańa memlekettik standarttar men oqý baǵdarlamalary ázirlenýde.
Mektepterge kezeń-kezeńmen akademiialyq avtonomiia beriletin bolady.
«Bilim berý sapasyn syrttai, táýelsiz baǵalaý júiesi engiziledi, mektepterdiń attestattaý júiesi repressivti mazmunnan, diagnostikalyq baǵytqa aýysady, mekteptegi qorytyndy baǵalaýdyń nátijesin halyqaralyq deńgeide taný boiynsha jumystar júrgiziledi», — dedi Aimaǵambetov.
Memleket basshysy «Jaily mektep» ulttyq jobasyn iske asyrý jóninde tapsyrma berdi.
Ulttyq joba aiasynda 2025 jyldyń sońyna deiin 800 myńnan astam oqýshy orny beriledi, bul úsh aýysymdy jáne apatty mektepter máselesin tolyǵymen sheshedi.
«Jańa mektepter úshin qurylys pen jaraqtandyrýdyń eń joǵary, zamanaýi jáne biryńǵai standarttary qoldanylady. Kelesi jyly buryn-sońdy bolmaǵan kólemde mektepterdiń qurylysy bastalady. Mysaly, endigi jyly, Almaty qalasy boiynsha ákimdikpen birge jańa 20 mekteptiń qurylysyn bastaýdy josparlap otyrmyz, sáikesinshe 2024 jyly Almatyda 80 myń oryn salynyp problema tolyǵymen sheshiledi», — dedi Aimaǵambetov.
Onyń aitýynsha, Astana qalasy boiynsha da osyndai josparlar bar.
Bilim salasyndaǵy qyzmetterdi tsifrlandyrý
Oqý-aǵartý ministri bilim berý júiesinde tsifrlandyrýdy engizý máseleleri boiynsha birinshi kezekte mektepke deiingi bilim berý máselelerine nazar aýdardy.
Onyń aitýynsha, búgingi tańda balabaqshalarǵa kezek tsifrlyq formatqa kóshirildi. Óńirler deńgeiinde kezekke qoiý úshin 44 aqparattyq júie paidalanylady, bul kezektiń qaitalanýyna jáne balabaqshalardaǵy oryndardyń naqty qajettiligi týraly biryńǵai monitoring pen derekterdiń bolmaýyna ákeledi.
«Osy máseleni sheshý maqsatynda ortalyqtandyrylǵan balabaqshalarǵa biryńǵai kezek engiziledi. Bul balabaqshalardaǵy kezekke turýdy, berilgen joldamalardy baqylaýǵa, oryndardy bólý kezinde táýekelderdi boldyrmaýǵa múmkindik beredi», — dedi Aimaǵambetov.
Onyń aitýynsha, ár pedagogtiń tsifrlyq portfoliosy engiziledi, onda onyń attestatsiiasy, jumysqa qabyldaý rásimi, konkýrstarǵa qatysýy týraly aqparat usynylady.
Sondai-aq mektepterdegi oqýlyqtardy tańdaý men monitoringteý tsifrlyq formatqa kóshiriledi.
«Attestattar men diplomdar QR-kodpen tsifrlyq formatta beriledi, ár oqýshynyń da tsifrlyq profili engiziledi. Eń qajetti qyzmetter tolyǵymen Egov pen iri bankterdiń mobildi qosymshalarynda qoljetimdi bolady. Kolledjderde bilim berý baǵdarlamalarynyń biryńǵai elektrondyq tizilimi jasalady, sondai-aq stýdenttiń profili (akademiialyq jetistikteri, áleýmettik GPA, quzyretter kartasy) qalyptastyrylady jáne QR-kodty generatsiialai otyryp, tsifrlyq diplomdar beriledi», — dedi Aimaǵambetov.
Mańyzdy baǵyttardyń biri erekshe balalardy qoldaý bolyp tabylady.
Oqý-aǵartý ministriniń aitýynsha, zańnamaǵa engizilgen ózgeristerge sáikes elimizde taǵy 33 PMPK jáne 23 túzetý kabineti ashylady.
«Osy jyldan bastap túzetý jáne qoldaý kórsetý úshin memlekettik tapsyrys ornalastyrylady. Ol muqtaj balalarǵa teń bilim berý qyzmetterin alýǵa qoljetimdilikti keńeitýge kómektesedi. Aýtizm spektri buzylǵan balalarmen jumys isteý úshin zamanaýi ádisteri ázirlenip, mamandar qaita daiarlaýdan ótedi», — dep baiandady Aimaǵambetov.
Onyń aitýynsha, estý, kórý, sóileý qabileti buzylǵan, psihikasy buzylǵan múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan elimizde 98 arnaiy mektep-internat bar. Olarǵa qajetti jabdyq satyp alynady.
Sonymen qatar mekteptiń Úlgilik shtattaryna pedagog-assistentter qosyldy. Bunyń arqasynda myńdaǵan erekshe balaqailar mektepterde teń oqýǵa múmkindik aldy. Bul baǵyttaǵy jumys balabaqshalar deńgeiinde de uiymdastyrylady.
Oqý-aǵartý ministri Tujyrymdamada tárbieniń, adami qundylyqtardyń, otbasylyq tárbieniń mańyzdylyǵy erekshe oryn alatynyn atap ótti.
Uly oishyl Ál-Farabi aitqandai, «Tárbiesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy».
Oqytý barysynda «Qundylyqtarǵa negizdelgen bilim berý» tásili qoldanylady.
Sondai-aq bilimge qushtarlyq, eńbekqorlyq, otansúigishtik, ulttyq murany qasterleý, bir-birimen syilastyq pen yntymaqtastyq, meiirimdilik pen qamqorlyq, memlekettik múddeleni qorǵaýǵa daiyn bolý siiaqty negizgi qundylyqtar negizinde «Tolyq adam» ulttyq tárbie modeli iske asyrylady.
Oqý-aǵartý ministri úiirmelermen balalardy qamtý bilim berý salasy úshin mańyzdy ekenin atap ótti. Búgingi tańda qamtý 70% quraidy.
Oqýshylar sarailary, jas tehnikter stantsiialary, mýzyka jáne óner mektepteri, balalar tehnoparkteri ashyldy.
«Bilim berý uiymdarynda pikirtalas qozǵalysy, mektep jáne stýdenttik ózin-ózi basqarý belsendi damyp keledi. Bul balalardyń syni jáne analitikalyq oilaý daǵdylaryn qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Debat qozǵalysyn jáne mektepterdiń parlamentterin barlyq mektepterde damytamyz», — dedi Aimaǵambetov.
Onyń aitýynsha, bilim berý uiymdarynda shahmatty damytýǵa qoldaý kórsetiledi.
Ol qazir fakýltativ retinde 28 myńǵa jýyq balaǵa arnalǵan 654 mektepte engizildi. Al mektepterdegi shahmat sektsiialarda 200 myńnan astam bala qamtyldy.
Federatsiiamen osy baǵytta jumys isteý, iaǵni oqý-ádistemelik quraldardy daiyndaý, jattyqtyrýshylar men pedagogterdiń biliktiligin arttyrý boiynsha jumys júrgiziledi.
Balalardy kitap oqýǵa baýlý jumystary júieli túrle uiymdastyrylady.
«Oqýǵa qushtar mektep» jobasy iske asyrylady.
«Sońǵy eki jylda mektep kitaphanalaryna 3,6 mln. dana balalar kórkem ádebieti satyp alyndy, onyń 71%-y memlekettik tilde. Bul keremet joba», — dedi Aimaǵambetov.
Odan ári kórkem ádebiet qory jańartylady, ásirese qazaq tilindegi ǵylymi-fantastikalyq ádebietpen, tanymdyq ádebietpen qamtamasyz etý jumysy jalǵasady.
Oqý-aǵartý ministri pedagog mártebesi máselesine erekshe nazar aýdardy.
«Búgingi tańda biz «Pedagog mártebesi týraly» Zańnyń oń áserin kórip otyrmyz. Prezidenttiń qoldaýynyń arqasynda pedagogterdiń jalaqysy ulǵaityldy jáne 2023 jylǵy qańtardan bastap taǵy 25%-ǵa artady», — dedi Aimaǵambetov.
Sonymen qatar, onyń aitýynsha, muǵalimderdiń kásibi quzyrettin arttyrýǵa erekshe nazar aýdarylady.
2021 jyldan bastap pedagogikalyq jumysqa turý úshin sertifikattaý engizildi. Iaǵni diplom jumysqa turý úshin, endi jetkiliksiz, mindetti túrde óz páni jáne ádisteme boiynsha testileýden ótý qajet.
2023 jyldan bastap biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótý kezeńdiligi ózgertiledi. Endi ol 5 jylda 1 ret emes 3 jylda bir ret bolady. Kýrstardyń mazmuny da, tabiǵaty da ózgerýde.
«Direktorlardyń kadrlyq rezervi qalyptasady, bilim berý uiymdarynyń direktorlaryn rotatsiialaý tetigin iske asyrý jalǵasady. Bilikti kadrlardy daiyndaý jáne biliktiligin arttyrý úshin «Pedagog» jańa kásibi standarty engiziledi», — dedi Aimaǵambetov.
Balalardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa qatysty, oqý-aǵartý ministri jetim balalardy qoldaý úshin otbasylyq qurylymnyń balamaly nysany – kásibi otbasy institýty engiziletinin aitty.
Mekteptegi psihologiialyq qyzmetterdiń róli artady. Pedagog-psihologterdiń ádistemelik quraldarynyń biryńǵai standarttary engiziledi. Mektep pen ata-analardyń ózara qatynasy, qamqorshylyq keńesteriniń jumysy jańǵyrtylady.
Balalardyń damýy úshin sapaly tamaqtaný erekshe mańyzǵa ie.
Bul rette vedomstvo basshysy balalardy tamaqpen qamtamasyz etý normativteri, as máziri qaita qaralatynyn atap ótti.
Bastaýysh synyptarynyń oqýshylaryna bir mezgil ystyq tamaq berý boiynsha jumys jalǵasady.
Ashanalarda qolma-qol aqshasyz esep aiyrysý júieleri, taǵamdardyń sapasyn baqylaý onlain júiesi eńgiziledi, ashanalardyń materialdyq tehnikalyq bazasy jańartylady.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha jastar júmysshy mamandyqtar boiynsha 100% qamtylady. Biyl granttar sany ulǵaitylyp, rekordtyq 128 myń oryndy qurady. Endi stýdentterge bir emes úsh quzyrettilikke deiin alyp shyǵý múmkindigi berildi», — dedi Aimaǵambetov.
Biyldan bastap kolledjderge akademiialyq derbestik berildi. Bul shara kadrlardy daiarlaý sapasyn arttyrýǵa tolyǵymen múmkindik berdi.
Litsenziialaýdy quzyrettilikter emes mamandyqtar boiynsha berý josparlanýda.
Infraqurylymdy, kadrlyq áleýetti tiimdi paidalaný jáne bilim berý sapasyn arttyrý úshin kolledjderdi beiindeý jáne irilendirý kózdelgen.
Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek óz baiandamasynda búgingi kúni joǵary bilim salasynda ustanyp otyrǵan saiasat tikelei memlekettik múddemen ushtasatynyn, sondai-aq ulttyq maqsattarǵa qol jetkizýge baǵyttalǵanyn atap ótti.
Onyń aitýynsha, Tujyrymdama joǵary bilim júiesin damytýdyń jeti basym baǵytyn qamtidy.
Birinshi, joǵary bilimge qoljetimdilikti keńeitý.
«Ulttyq biryńǵai testileý (UBT) talapkerdiń oqý jetistikteri men áleýmettik jaǵdaiyn eskeretin kórsetkishter boiynsha jetildiriledi. Atalǵan tásil grant baǵasy júiesine (30%dan 100%-ǵa deiin) differentsiatsiia engizýde de qoldanylatyn bolady. Bilim alýshylarǵa 2-3%-dyq jeńildetilgen nesie alý múmkindikteri de josparlanyp otyr», — dedi Saiasat Nurbek.
Onyń sózinshe, tyǵyz qonystanǵan jáne jańadan qurylǵan (Abai, Ulytaý, Jetisý) oblystarynyń talapkerlerine grant bólý jalǵasady.
Stýdentterdi jataqhanamen qamtamasyz etý máselesin sheshý úshin ýniversitettermen jáne qurylys kompaniialarymen memlekettik-jekemenshik áriptestik tetigi jetildiriletin bolady.
Tujyrymdamanyń ekinshi baǵyty kadr daiarlaýdy aldyn ala boljaý modeline kóshý bolady
«Bul forsaittyq-boljaý negizinde óńir men ekonomika salalaryna qajetti jańa kásipterge suranys pen kadr daiarlaý júiesin tiimdi ushtastyrý bolyp tabylady. Osy rette memleket pen biznestiń, ýniversitetterdiń kúsh-jigeri biriktiriledi», — dedi S. Nurbek.
Ǵylym jáne joǵary bilim ministriniń aitýynsha, qazirgi ýaqytta «Jańa mamandyqtar atlasy» jasaldy. Osy rette óńirlik standarttar ázirlenetin bolady. Bul Halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2025 jylǵa deiingi baǵdarlamasyna engen «Mamandyǵym – bolashaǵym» jobasyn júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Osylaisha tiimdi kásibi baǵdardy júrgizý de kadrlardy daiarlaýda aldyn ala boljaý modelin damytýǵa múmkindik beredi.
Úshinshi – joǵary jáne joǵary oqý ornynan keiingi bilim berýdiń mazmunyn jańartý jáne básekege qabilettiligin arttyrý
Vedomstvo basshsynyń aitýynsha, ýniversitetterdiń akademiialyq derbestigin arttyrý boiynsha saiasat jalǵasady. Jahandyq bilim berý baǵdarlamalary ázirlenetin bolady.
«Biznes jáne indýstriia ókilderimen tyǵyz bailanysta ǵylymi jobalar ázirleý kózdelýde. Óńirlik deńgeidegi quzyret ortalyqtaryn qurý jumysy jalǵasady», — dedi S. Nurbek.
Onyń aitýynsha, qoldanbaly bakalavriatta mamandar daiarlaý aprobatsiiadan ótýde. Nátijesinde osy bastamany zańnamalyq turǵydan bekitý josparlanýda.
Sonymen qatar, biyl bekitilgen «Ómir boiy oqý (úzdiksiz bilim berý)» tujyrymdamasy aiasynda stýdentterge qosymsha mikrokvalifikatsiia nemese nanodáreje alý múmkindikteri qarastyrylǵan.
«Joǵary bilim salasyndaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri – pedagog mamandardy daiarlaýdyń sapasyn arttyrý. Osy rette pedagogikalyq joǵary oqý oryndaryn akkreditteýden ótkizý standartyn ázirleý. Zamanaýi talaptarǵa sai kásibi qundylyqtaryn anyqtaityn pedagogtyń quzirettilik sheńberi men kásibi standarty ázirlenýde», — dedi S. Nurbek.
Sondai-aq «Jaily mektep» jobasy aiasynda bolashaq mektepter úshin 100 000 muǵalimdi daiarlaý josparlanýda.
Aldymyzda pedagogikalyq bilimniń tujyrymdamasyn qaita ózektendirý, ýniversitet oqytýshylaryn «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly taǵylymdamadan ótkizý men tsifrlyq jáne jańa tehnologiialardy keńinen qoldaný mindetteri tur.
Tórtinshi – joǵary bilimdi tsifrlandyrý
«Osy baǵytta biz aýqymdy jumysty atqarýdamyz. Máselen, oqytýdyń jańa formasy – onlain oqytý engizildi. Bul stýdenttiń tsifrlyq beiinin qalyptastyrýdy, iaǵni student life track, EdTech tsifrlyq servisterin damytýdy, tsifrlandyrýdyń ozyq trendterine sáikes protsesterdi ońtailandyrý men tsifrlyq ekojúieni qalyptastyrýdy kózdeidi», — dedi S. Nurbek.
Onyń aitýynsha, qazirgi tańda Coursera, EdX taǵy da basqa onlain kýrstarynyń aýqymy keńeitildi.
Basqarýdyń jáne bilim berýdiń qyzmetiniń sapasyn arttyrý maqsatynda «Tsifrlyq ýniversitettiń etalondyq standarty» ázirlenetin bolady.
Sonymen qatar, joǵary bilimdi tsifrlyq turǵydan transformatsiialaý maqsatynda «tsifrlyq ofitser» (CDO) laýazymyn engizý tetikterin jalǵastyramyz.
Besinshi baǵyt – ýniversitetterdiń basqarý júiesin jetildirý
Bul baǵyt aiasynda Rektorlar keńesiniń jumysyn jańa turǵydan jandandyrýdy qarastyrylýda.
«Basqarýshylardyń jańa býynyn qalyptastyrý Singapýrlyq talant-menedjment (talent management) úlgisinde júzege asyrý josparlanýda. Jumys berýshilerdiń, biznes-qurylymdar, kásiptik jáne qoǵamdyq birlestikter, óńirlik ákimdikter ókilderin korporativtik basqarýǵa keńinen tartý jumysy da jalǵasyn tabady», — dedi S. Nurbek.
Ǵylym jáne joǵary bilim ministriniń aitýynsha, joǵarǵy bilim salasyndaǵy top-menedjerlerdiń biliktiligin únemi arttyrý maqsatynda forsait-sessiialar, kýrstar bastalady.
Ýniversitetter ishinen shyqqan talantty, kóshbasshylyq qasietteri bar menedjerler rezervin qurý jumysy da júrgiziledi.
Institýtsionaldyq investorlardy tartý jáne basqarý júiesin damytý úshin halyqaralyq tájiribeni eskere otyryp, «Nysanaly kapital qorlary týraly» Zań jobasynyń tujyrymdamasy pysyqtalýda.
«QR «Pedagog mártebesi týraly» Zańyna ýniversitetterdiń professorlyq-oqytýshy quramy men ǵalymdaryn áleýmettik qoldaý paketi boiynsha ózgerister engiziletin bolady», — dedi S. Nurbek.
Altynshy baǵyt – joǵary bilim berýdi internatsionaldandyrý
Saiasat Nurbektiń atap ótýinshe, qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynyń eksporttyq múmkindikterin keńeitý úshin filialdar ashý sharalary jalǵasady.
«Joǵary bilim berýdiń biryńǵai Ortalyq Aziia keńistigin qurý jónindegi jumys jalǵasady. Áriptestermen birlesip Qazaqstan platformasynda Ortalyq Aziia elderiniń ózara is-qimylyn úilestiretin Biýro qurý máselesi pysyqtalýda. Joǵary bilim berýdi internatsionaldandyrýdaǵy barlyq bastamalar Qazaqstannyń «Jibek joly» halyqaralyq jobasy aiasynda jalǵasyn tabady», — dedi S. Nurbek.
Jetinshi baǵyt – sapany qamtamasyz etý júiesin engizý
Ǵylym jáne joǵary bilim ministriniń habarlaýynsha, memlekettik baqylaýdy sapany qamtamasyz etý júiesimen úilestirý protsesi bastaldy. Bul «taza paraqtan» jańa retteý saiasatynyń tásilderine sáikestendirý.
«Qazirgi ýaqytta joǵary bilim berý salasyndaǵy retteýshi 62 aktilerdi qaita qaraý boiynsha jumystar júrgizilýde, sondai-aq táýekelderdi basqarý júiesin (Sistema ýpravleniia riskami) baǵalaý kriteriileri ázirlendi. Bul júie avtomattandyrylatyn bolady», — dedi S. Nurbek.
Sonymen qatar ol joǵary oqý oryndarynyń bilim berý baǵdarlamalarynyń tizilimin, akkreditteý organdarynyń tizilimin, akkredittelgen joǵary oqý oryndarynyń tizilimin sondai-aq olardyń reitingteri men tekserý kórsetkishterin Ulttyq bilim derekteriniń qorymen integratsiialaý josparlanyp otyrǵanyn atap ótti.
«Bul is-sharalardyń nátijesi adamdardyń aralasý faktoryn boldyrmaýǵa, tekserýlerden profilaktikalyq is-sharalarǵa kóshýge, tek keleńsiz jaǵdailar kezdesetin joǵary oqý oryndaryna ǵana nazar aýdarýǵa múmkindik beredi», — dep túiindedi S. Nurbek.
QR tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri Baǵdat Mýsinniń habarlaýynsha, búgingi kúni elimizdiń 7 myńnan astam memlekettik mektepterdiń 7 078-i Internet jelisine qosylǵan. Onyń 5 122-si aýyldyq, al 1 956-sy qalalyq mektep. Internetke qosylmaǵan 20 mekteptiń 15-i aýyldyq, al beseýi qalalyq mektep.
«Halyqaralyq elektr bailanys odaǵynyń talabyna sáikes oqýshy sany 400-den astam mektepterge internet jyldamdyǵy 20 oqýshyǵa sekýndyna kem degende 1 Mb bolýy tiis. Bizdiń taldaýymyz kórsetkendei, 6414 mektepte jyldamdyq (7078-diń 90,61%) HEBO-nyń talaptaryna sáikes kelmeidi. Qazirgi ýaqytta 664 mektepte Internet jyldamdyǵy atalǵan talaptarǵa sáikes keledi», — dedi B.Mýsin.
Al 2 810 mektep osy talapqa sáikes kelmese de, olar ornalasqan eldi mekenderde talshyqty-optikalyq bailanys jelileri bar.
Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministriniń aiýtynsha, osyǵan bailanysty ákimdikter atalǵan mektepterde Internet jyldamdyǵyn arttyrý úshin qarajat bólip, tiisti jumystardy júrgizýi qajet.
Buǵan qosa, 266 mektep ornalasqan eldi mekende talshyqty-optikalyq jeli salý qajet.
Sondai-aq 2 784 mektepte talshyqty-optikalyq nemese radio-releilik bailanys jelileriniń bolmaýy saldarynan, internet jyldamdyǵyn arttyrý múmkindigi múldem joq.
«Al shalǵai ornalasqan aýyldyq jerlerdegi 574 mektep úshin bailanys jelilerin spýtniktik tehnologiialardy paidalana otyryp uiymdastyrylatyn bolady», — dedi B. Mýsin.
Mektepterdi sapaly Internetpen qamtamasyz etý úshin Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi kelesi sharalardy qabyldaýdy usynady:
- JAO 2023 jyldyń tamyzyna deiin Halyqaralyq elektr bailanys odaǵynyń talabyna sáikes 2 810 mekteptegi Internet jyldamdyǵyn arttyrý jáne eldi meken ishindegi 266 mektepke deiin talshyqty optika jelisin qurýdy qamtamasyz etýi qajet;
- Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi bailanys operatorlarymen birlesip, 2024 jyldyń sońyna deiin 2 764 mekteptegi transmissiialardy talshyqty optika nemese radiorelelik bailanys jelilerine aýystyryp, shalǵaidaǵy 574 mektepti spýtniktik bailanyspen qamtamasyz ettetin bolady;
Sondai-aq «Jaily mektep» ulttyq joba aiasynda jańa mektepterge qoiylatyn basty talap – talshyqty-optikalyq bailanys bolýy qajet. Búgingi tańda mektepterdiń kóbisi internetke qosylǵan. Alaida, sol mektepter ishinde lokaldi nemese Wi-Fi jelisiniń bolmaýynan oqýshylar Internetke qosyla almai zardap shegýde.
Sol sebepti, Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi mektepterde bul máseleni lokaldi jeli men Wi-Fi núktelerin uiymdastyrý arqyly keshendi sheshý tásilin usynyp otyr.
«Kirý núktesi 200 qurylǵynyń jumysyn bir ýaqytta qamtamasyz etip, barlyq oqý bólmeleri men zerthanalarda jáne mektep aýlasyna deiin Wi-Fi jelisin qamtýy tiis. Baiandalǵandy eskere otyryp, Oqý-aǵartý ministrligimen birlesip 2023 jyldyń sońyna deiin mektepterge arnalǵan lokaldi jáne Wi-Fi jelilerdiń standartty talaptaryn, jumys tártibi men topologiialaryn bekitý usynylady», — dedi B. Mýsin.
Sonymen qatar Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi mektepter úshin bailanys operatorlarynyń biryńǵai bailanys ortalyǵyn qurýdy qolǵa alady. Al ákimdikter 2023 jyldyń sońyna deiin ár mektep ishinen lokaldi jeliniń bolýyn qamtamasyz etýi qajet.
«Aýyr riýkzaktar» men mektepterdegi tsifrlandyrý deńgeiin arttyrý máseleleri planshet qoldaný arqyly keshendi sheshimin tabýy múmkin.
B. Mýsin atap ótkendei, planshetter tsifrlyq oqýlyq retinde nemese úiden onlain bilim alý quraly retinde qoldanýǵa oń áserin tigizedi.
Mundai ádis birqatar damyǵan elderde, onyń ishinde Ulybritaniia, Norvegiia, Ońtústik Koreia jáne Túrkiianyń mektepterinde jaqsy nátijege ákeldi. Buǵan qosa, oqýshylar úshin shyǵarmashylyq pánder boiynsha óz kontentin jasaýǵa múmkindik beredi. Atalǵan elderde osy sheshim negizinde óńirler arasyndaǵy «Tsifrlyq» teńsizdikti tómendetýge, oqýshylardyń riýkzaktaryn jeńildetýge maqsat qoiyldy.
«Bizdiń usynys – 400 myńnan astam birinshi synyp oqýshysyn 2023 jyly servistik model arqyly planshettermen qamtamasyz etý», — dedi B. Mýsin.
Usynylyp otyrǵan tetikterdiń birqatar artyqshylyqtary bar:
Birinshiden, servistik modeldi paidalaný kezinde tikelei satyp alýǵa qaraǵanda bastaýysh synyptarda 4 jylǵa arnalǵan kelisimshart somasyn bólý esebinen biýdjetke júkteme azaiady. Bul model halyq pen biznes arasynda telefondar men planshetterdi satyp alý kezinde belsendi tapsyrysqa ie.
Ekinshiden, planshetterdi jalǵa berý qyzmetinen basqa, oqýshylar úshin arnaiy tarifpen mobildi internet, planshetterdiń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý úshin servistik qyzmet satyp alynady.
Úshinshiden, ruqsat etilgen onlain resýrstar tizimi, iaǵni «aq internet» qashyqtan jańartylyp otyrady.
Eń bastysy, sheteldik óndiristerge táýeldilikti azaitý maqsatynda, bul mehanizm tek otandyq óndirýshiler úshin ǵana qoljetimdi bolady.
Bul rette otandyq óndeýdi 3 kezeńge bólý usynylady:
1-kezeń – 2023 jyly planshetterdi qurastyrý óndirisin uiymdastyrý, ol QR aýmaǵynda negizgi komponentterdi qurastyrý jelisin ornalastyrýdy jáne odan ári mamandar daiarlaýdy qamtidy.
2-kezeńde jańa mamandardy oqytý úshin joǵary oqý oryndarymen jáne kolledjdermen sinergiia qajet.
3-kezeń – planshetterdi jasaý kezinde jańa bilim alýǵa jáne praktikalyq qoldanýǵa baǵyttalǵan R&D jumystarynyń jiyntyǵyn qamtýy kerek. Osynyń arqasynda JOO túlekteri mikroelektronika salasynda jumys isteitin bolady jáne jańa ónimderdi jasaýǵa qatysady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn sapaly oryndaý maqsatynda múddeli memlekettik organdarmen jáne mobildi bailanys operatorlarymen birlesip mynadai sharalardy qabyldaý usynylady:
1) Oqý-aǵartý ministrligimen birlesip osy jyldyń 15 qarashasyna deiin planshetterge qoiylatyn negizgi talaptardy, onyń ishinde internetke qol jetkizýge arnalǵan «aq» saittardyń tizimin bekitilýi kerek;
2) Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi Oqý-aǵartý ministrligimen birlesip, oqýshylarǵa planshetterdi satyp alý men berýdiń jyl saiynǵy mehanizmin anyqtaýy kerek;
3) Qarjy ministrligi Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligimen birlesip, osy jyldyń 1 jeltoqsanyna deiin servistik model boiynsha planshetterdi satyp alý máselesin pysyqtaýy kerek;
4) Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi jelini qamtýdy eskere otyryp, bailanys operatorlary arasynda mektepterdi internetpen qamtamasyz etý jónindegi qyzmetti bólý tetigin aiqyndaýy kerek;
5) Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi bailanys operatorlarymen birlesip, planshetter men internettiń úzdiksiz jumys isteýi úshin servistik qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etýi tiis.
