قر پرەمەر-مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن قر ٷكٸمەتٸنٸڭ كەزەكتٸ وتىرىسىندا بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى بەكٸتٸلدٸ.
وسى تاقىرىپ بويىنشا وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ, عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ باعدات مۋسين بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz پورتالى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ 2026 جىلعا دەيٸنگٸ تۇجىرىمداماسى ستراتەگييالىق جەنە باعدارلامالىق قۇجاتتاردا بەلگٸلەنگەن باسىمدىقتارعا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سەيكەس دايىندالعانىن اتاپ ٶتتٸ. تۇجىرىمدامانى ەزٸرلەمەس بۇرىن تٷرلٸ حالىقارالىق زەرتتەۋلەر, تالداۋلار جٷرگٸزٸلٸپ, ساراپشىلار مەن پەداگوگيكالىق قاۋىمداستىق اراسىنداعى تالقىلاۋلار ۇيىمداستىرىلدى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا ۆەدومستۆو قۇزىرەتتٸلٸگٸ بويىنشا 6 باعىت, 17 ينديكاتور جەنە 109 ٸس-شارا كٶزدەلگەن.
ايماعامبەتوۆ نەگٸزگٸ باعىتتارعا توقتالا كەلە, بٸرٸنشٸ كەزەكتە بالالاردى ەرتە دامىتۋ تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
«بٸلٸم سالاسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى دەڭگەيٸ – بالاباقشا. زەرتتەۋلەرگە سەيكەس, بالانىڭ ينتەللەكتۋالدى, ەلەۋمەتتٸك, ەموتسييالىق, فيزيولوگييالىق دامۋىنا بالاباقشالاردىڭ ەسەرٸ وراسان زور. سول سەبەپتٸ بالالاردى ەرتە دامىتۋدىڭ جاڭا مودەلٸ ەنگٸزٸلۋدە. باعدارلاما دا, وقىتۋ ەدٸستەرٸ دا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرۋدە. بۇل تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنان باستاعاندا مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم جٷيەسٸندەگٸ ەڭ ٷلكەن ٶزگەرٸستٸڭ بٸرٸ», — دەدٸ مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعا دەيٸن بالالار 20 مينۋتتان ساباق وقىسا, ەندٸ حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ ەسكەرە وتىرىپ, تەربيە مەن وقىتۋ بالالاردىڭ جاس ەرەكشەدٸكتەرٸنە سەيكەس, ويىن ارقىلى جٷرگٸزٸلەدٸ.
ويىن – بالانىڭ جانى مەن تەنٸنە ساي كەلەتٸن تابيعي ەرەكەت. بالا سول ارقىلى قورشاعان ەلەمدٸ زەرتتەپ, ونى تاني وتىرىپ, قاجەتتٸ داعدىلارىن دامىتادى. ياعني بالانىڭ تۇتاس دامۋى ٷشٸن بارلىق جاعدايلار قاراستىرىلادى. بالالار كوممۋنيكاتيۆتٸ, ٶزٸنە سەنٸمدٸ, قيىندىقتارعا تٶزٸمدٸ, دەندەرٸ ساۋ, اشىق جەنە كرەاتيۆتٸ ويلايتىن, وتانسٷيگٸشتٸك, ەڭبەكقورلىق پەن بٸلٸمگە قۇشتارلىق قۇندىلىقتارىن بويىنا سٸڭٸرٸپ بالاباقشادان تەربيەلەنٸپ شىعاتىن بولادى.
سونىمەن قاتار وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ بالاباقشالاردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسى مەسەلەسٸنە توقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2-دەن 6 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردى مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸممەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن, جاڭا بالاباقشارار اشىلادى, مەملەكەتتٸك تاپسىرىستى جەكەمەنشٸك بالاباقشالارعا ورنالاستىرۋ جۇمىستارى جالعاسادى.
«مەملەكەت باسشىسىناڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس تەربيەشٸلەردٸڭ جٷكتەمەسٸ ازايىپ, جالاقىسى كٶبەيتٸلەدٸ. تەربيەشٸلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە اتتەستاتتاۋ جۇمىستارى ۇيىمداستىرىلادى. بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تاعى دا قوسىمشا كەشەندٸ شارالار قاراستىرىلدى», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
ورتا بٸلٸم بەرۋدەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلە – بٸلٸم مازمۇنى مەن بٸلٸم ساپاسى. بۇل رەتتە وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ 2016 جىلدان 2021 جىلعا دەيٸن مەكتەپتەر جاڭارتىلعان باعدارلامالارعا كٶشكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. كريتەريالدى باعالاۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلدٸ.
مونيتورينگتٸك زەرتتەۋلەرگە سەيكەس, جەكەلەگەن پەندەر بويىنشا وقۋ باعدارلامالارى, جەتٸلدٸرۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. قازٸر جۇمىس توبى قۇرىلدى, جاڭا مەملەكەتتٸك ستاندارتتار مەن وقۋ باعدارلامالارى ەزٸرلەنۋدە.
مەكتەپتەرگە كەزەڭ-كەزەڭمەن اكادەمييالىق اۆتونومييا بەرٸلەتٸن بولادى.
«بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن سىرتتاي, تەۋەلسٸز باعالاۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ, مەكتەپتەردٸڭ اتتەستاتتاۋ جٷيەسٸ رەپرەسسيۆتٸ مازمۇننان, دياگنوستيكالىق باعىتقا اۋىسادى, مەكتەپتەگٸ قورىتىندى باعالاۋدىڭ نەتيجەسٸن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلەدٸ», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
مەملەكەت باسشىسى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەردٸ.
ۇلتتىق جوبا اياسىندا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 800 مىڭنان استام وقۋشى ورنى بەرٸلەدٸ, بۇل ٷش اۋىسىمدى جەنە اپاتتى مەكتەپتەر مەسەلەسٸن تولىعىمەن شەشەدٸ.
«جاڭا مەكتەپتەر ٷشٸن قۇرىلىس پەن جاراقتاندىرۋدىڭ ەڭ جوعارى, زاماناۋي جەنە بٸرىڭعاي ستاندارتتارى قولدانىلادى. كەلەسٸ جىلى بۇرىن-سوڭدى بولماعان كٶلەمدە مەكتەپتەردٸڭ قۇرىلىسى باستالادى. مىسالى, ەندٸگٸ جىلى, الماتى قالاسى بويىنشا ەكٸمدٸكپەن بٸرگە جاڭا 20 مەكتەپتٸڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, سەيكەسٸنشە 2024 جىلى الماتىدا 80 مىڭ ورىن سالىنىپ پروبلەما تولىعىمەن شەشٸلەدٸ», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, استانا قالاسى بويىنشا دا وسىنداي جوسپارلار بار.
بٸلٸم سالاسىنداعى قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ
وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە تسيفرلاندىرۋدى ەنگٸزۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا بٸرٸنشٸ كەزەكتە مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ مەسەلەلەرٸنە نازار اۋداردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸنگٸ تاڭدا بالاباقشالارعا كەزەك تسيفرلىق فورماتقا كٶشٸرٸلدٸ. ٶڭٸرلەر دەڭگەيٸندە كەزەككە قويۋ ٷشٸن 44 اقپاراتتىق جٷيە پايدالانىلادى, بۇل كەزەكتٸڭ قايتالانۋىنا جەنە بالاباقشالارداعى ورىنداردىڭ ناقتى قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى بٸرىڭعاي مونيتورينگ پەن دەرەكتەردٸڭ بولماۋىنا ەكەلەدٸ.
«وسى مەسەلەنٸ شەشۋ ماقساتىندا ورتالىقتاندىرىلعان بالاباقشالارعا بٸرىڭعاي كەزەك ەنگٸزٸلەدٸ. بۇل بالاباقشالارداعى كەزەككە تۇرۋدى, بەرٸلگەن جولدامالاردى باقىلاۋعا, ورىنداردى بٶلۋ كەزٸندە تەۋەكەلدەردٸ بولدىرماۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەر پەداگوگتٸڭ تسيفرلىق پورتفوليوسى ەنگٸزٸلەدٸ, وندا ونىڭ اتتەستاتسيياسى, جۇمىسقا قابىلداۋ رەسٸمٸ, كونكۋرستارعا قاتىسۋى تۋرالى اقپارات ۇسىنىلادى.
سونداي-اق مەكتەپتەردەگٸ وقۋلىقتاردى تاڭداۋ مەن مونيتورينگتەۋ تسيفرلىق فورماتقا كٶشٸرٸلەدٸ.
«اتتەستاتتار مەن ديپلومدار QR-كودپەن تسيفرلىق فورماتتا بەرٸلەدٸ, ەر وقۋشىنىڭ دا تسيفرلىق پروفيلٸ ەنگٸزٸلەدٸ. ەڭ قاجەتتٸ قىزمەتتەر تولىعىمەن Egov پەن ٸرٸ بانكتەردٸڭ موبيلدٸ قوسىمشالارىندا قولجەتٸمدٸ بولادى. كوللەدجدەردە بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ بٸرىڭعاي ەلەكتروندىق تٸزٸلٸمٸ جاسالادى, سونداي-اق ستۋدەنتتٸڭ پروفيلٸ (اكادەمييالىق جەتٸستٸكتەرٸ, ەلەۋمەتتٸك GPA, قۇزىرەتتەر كارتاسى) قالىپتاستىرىلادى جەنە QR-كودتى گەنەراتسييالاي وتىرىپ, تسيفرلىق ديپلومدار بەرٸلەدٸ», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ ەرەكشە بالالاردى قولداۋ بولىپ تابىلادى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, زاڭناماعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس ەلٸمٸزدە تاعى 33 پمپك جەنە 23 تٷزەتۋ كابينەتٸ اشىلادى.
«وسى جىلدان باستاپ تٷزەتۋ جەنە قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك تاپسىرىس ورنالاستىرىلادى. ول مۇقتاج بالالارعا تەڭ بٸلٸم بەرۋ قىزمەتتەرٸن الۋعا قولجەتٸمدٸلٸكتٸ كەڭەيتۋگە كٶمەكتەسەدٸ. اۋتيزم سپەكترٸ بۇزىلعان بالالارمەن جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن زاماناۋي ەدٸستەرٸ ەزٸرلەنٸپ, ماماندار قايتا دايارلاۋدان ٶتەدٸ», — دەپ باياندادى ايماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەستۋ, كٶرۋ, سٶيلەۋ قابٸلەتٸ بۇزىلعان, پسيحيكاسى بۇزىلعان مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالارعا ارنالعان ەلٸمٸزدە 98 ارنايى مەكتەپ-ينتەرنات بار. ولارعا قاجەتتٸ جابدىق ساتىپ الىنادى.
سونىمەن قاتار مەكتەپتٸڭ ٷلگٸلٸك شتاتتارىنا پەداگوگ-اسسيستەنتتەر قوسىلدى. بۇنىڭ ارقاسىندا مىڭداعان ەرەكشە بالاقايلار مەكتەپتەردە تەڭ وقۋعا مٷمكٸندٸك الدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس بالاباقشالار دەڭگەيٸندە دە ۇيىمداستىرىلادى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ تۇجىرىمدامادا تەربيەنٸڭ, ادامي قۇندىلىقتاردىڭ, وتباسىلىق تەربيەنٸڭ ماڭىزدىلىعى ەرەكشە ورىن الاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
ۇلى ويشىل ەل-فارابي ايتقانداي, «تەربيەسٸز بەرٸلگەن بٸلٸم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى».
وقىتۋ بارىسىندا «قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن بٸلٸم بەرۋ» تەسٸلٸ قولدانىلادى.
سونداي-اق بٸلٸمگە قۇشتارلىق, ەڭبەكقورلىق, وتانسٷيگٸشتٸك, ۇلتتىق مۇرانى قاستەرلەۋ, بٸر-بٸرٸمەن سىيلاستىق پەن ىنتىماقتاستىق, مەيٸرٸمدٸلٸك پەن قامقورلىق, مەملەكەتتٸك مٷددەلەنٸ قورعاۋعا دايىن بولۋ سيياقتى نەگٸزگٸ قۇندىلىقتار نەگٸزٸندە «تولىق ادام» ۇلتتىق تەربيە مودەلٸ ٸسكە اسىرىلادى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ ٷيٸرمەلەرمەن بالالاردى قامتۋ بٸلٸم بەرۋ سالاسى ٷشٸن ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا قامتۋ 70% قۇرايدى.
وقۋشىلار سارايلارى, جاس تەحنيكتەر ستانتسييالارى, مۋزىكا جەنە ٶنەر مەكتەپتەرٸ, بالالار تەحنوپاركتەرٸ اشىلدى.
«بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا پٸكٸرتالاس قوزعالىسى, مەكتەپ جەنە ستۋدەنتتٸك ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ. بۇل بالالاردىڭ سىني جەنە اناليتيكالىق ويلاۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. دەبات قوزعالىسىن جەنە مەكتەپتەردٸڭ پارلامەنتتەرٸن بارلىق مەكتەپتەردە دامىتامىز», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا شاحماتتى دامىتۋعا قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ.
ول قازٸر فاكۋلتاتيۆ رەتٸندە 28 مىڭعا جۋىق بالاعا ارنالعان 654 مەكتەپتە ەنگٸزٸلدٸ. ال مەكتەپتەردەگٸ شاحمات سەكتسييالاردا 200 مىڭنان استام بالا قامتىلدى.
فەدەراتسييامەن وسى باعىتتا جۇمىس ٸستەۋ, ياعني وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرالداردى دايىنداۋ, جاتتىقتىرۋشىلار مەن پەداگوگتەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلەدٸ.
بالالاردى كٸتاپ وقۋعا باۋلۋ جۇمىستارى جٷيەلٸ تٷرلە ۇيىمداستىرىلادى.
«وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسى ٸسكە اسىرىلادى.
«سوڭعى ەكٸ جىلدا مەكتەپ كٸتاپحانالارىنا 3,6 ملن. دانا بالالار كٶركەم ەدەبيەتٸ ساتىپ الىندى, ونىڭ 71%-ى مەملەكەتتٸك تٸلدە. بۇل كەرەمەت جوبا», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
ودان ەرٸ كٶركەم ەدەبيەت قورى جاڭارتىلادى, ەسٸرەسە قازاق تٸلٸندەگٸ عىلىمي-فانتاستيكالىق ەدەبيەتپەن, تانىمدىق ەدەبيەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسى جالعاسادى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ پەداگوگ مەرتەبەسٸ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋداردى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا بٸز «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭنىڭ وڭ ەسەرٸن كٶرٸپ وتىرمىز. پرەزيدەنتتٸڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا پەداگوگتەردٸڭ جالاقىسى ۇلعايتىلدى جەنە 2023 جىلعى قاڭتاردان باستاپ تاعى 25%-عا ارتادى», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار, ونىڭ ايتۋىنشا, مۇعالٸمدەردٸڭ كەسٸبي قۇزىرەتتٸن ارتتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
2021 جىلدان باستاپ پەداگوگيكالىق جۇمىسقا تۇرۋ ٷشٸن سەرتيفيكاتتاۋ ەنگٸزٸلدٸ. ياعني ديپلوم جۇمىسقا تۇرۋ ٷشٸن, ەندٸ جەتكٸلٸكسٸز, مٸندەتتٸ تٷردە ٶز پەنٸ جەنە ەدٸستەمە بويىنشا تەستٸلەۋدەن ٶتۋ قاجەت.
2023 جىلدان باستاپ بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارىنان ٶتۋ كەزەڭدٸلٸگٸ ٶزگەرتٸلەدٸ. ەندٸ ول 5 جىلدا 1 رەت ەمەس 3 جىلدا بٸر رەت بولادى. كۋرستاردىڭ مازمۇنى دا, تابيعاتى دا ٶزگەرۋدە.
«ديرەكتورلاردىڭ كادرلىق رەزەرۆٸ قالىپتاسادى, بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ديرەكتورلارىن روتاتسييالاۋ تەتٸگٸن ٸسكە اسىرۋ جالعاسادى. بٸلٸكتٸ كادرلاردى دايىنداۋ جەنە بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن «پەداگوگ» جاڭا كەسٸبي ستاندارتى ەنگٸزٸلەدٸ», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى, وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ جەتٸم بالالاردى قولداۋ ٷشٸن وتباسىلىق قۇرىلىمنىڭ بالامالى نىسانى – كەسٸبي وتباسى ينستيتۋتى ەنگٸزٸلەتٸنٸن ايتتى.
مەكتەپتەگٸ پسيحولوگييالىق قىزمەتتەردٸڭ رٶلٸ ارتادى. پەداگوگ-پسيحولوگتەردٸڭ ەدٸستەمەلٸك قۇرالدارىنىڭ بٸرىڭعاي ستاندارتتارى ەنگٸزٸلەدٸ. مەكتەپ پەن اتا-انالاردىڭ ٶزارا قاتىناسى, قامقورشىلىق كەڭەستەرٸنٸڭ جۇمىسى جاڭعىرتىلادى.
بالالاردىڭ دامۋى ٷشٸن ساپالى تاماقتانۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە.
بۇل رەتتە ۆەدومستۆو باسشىسى بالالاردى تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ نورماتيۆتەرٸ, اس مەزٸرٸ قايتا قارالاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
باستاۋىش سىنىپتارىنىڭ وقۋشىلارىنا بٸر مەزگٸل ىستىق تاماق بەرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى.
اسحانالاردا قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋ جٷيەلەرٸ, تاعامداردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ ونلاين جٷيەسٸ ەڭگٸزٸلەدٸ, اسحانالاردىڭ ماتەريالدىق تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلادى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جاستار جٷمىسشى ماماندىقتار بويىنشا 100% قامتىلادى. بيىل گرانتتار سانى ۇلعايتىلىپ, رەكوردتىق 128 مىڭ ورىندى قۇرادى. ەندٸ ستۋدەنتتەرگە بٸر ەمەس ٷش قۇزىرەتتٸلٸككە دەيٸن الىپ شىعۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلدٸ», — دەدٸ ايماعامبەتوۆ.
بيىلدان باستاپ كوللەدجدەرگە اكادەمييالىق دەربەستٸك بەرٸلدٸ. بۇل شارا كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا تولىعىمەن مٷمكٸندٸك بەردٸ.
ليتسەنزييالاۋدى قۇزىرەتتٸلٸكتەر ەمەس ماماندىقتار بويىنشا بەرۋ جوسپارلانۋدا.
ينفراقۇرىلىمدى, كادرلىق ەلەۋەتتٸ تيٸمدٸ پايدالانۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن كوللەدجدەردٸ بەيٸندەۋ جەنە ٸرٸلەندٸرۋ كٶزدەلگەن.
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك ٶز بايانداماسىندا بٷگٸنگٸ كٷنٸ جوعارى بٸلٸم سالاسىندا ۇستانىپ وتىرعان ساياسات تٸكەلەي مەملەكەتتٸك مٷددەمەن ۇشتاساتىنىن, سونداي-اق ۇلتتىق ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋگە باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تۇجىرىمداما جوعارى بٸلٸم جٷيەسٸن دامىتۋدىڭ جەتٸ باسىم باعىتىن قامتيدى.
بٸرٸنشٸ, جوعارى بٸلٸمگە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ كەڭەيتۋ.
«ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋ (ۇبت) تالاپكەردٸڭ وقۋ جەتٸستٸكتەرٸ مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن ەسكەرەتٸن كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا جەتٸلدٸرٸلەدٸ. اتالعان تەسٸل گرانت باعاسى جٷيەسٸنە (30%دان 100%-عا دەيٸن) ديففەرەنتسياتسييا ەنگٸزۋدە دە قولدانىلاتىن بولادى. بٸلٸم الۋشىلارعا 2-3%-دىق جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە الۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ دە جوسپارلانىپ وتىر», — دەدٸ ساياسات نۇربەك.
ونىڭ سٶزٸنشە, تىعىز قونىستانعان جەنە جاڭادان قۇرىلعان (اباي, ۇلىتاۋ, جەتٸسۋ) وبلىستارىنىڭ تالاپكەرلەرٸنە گرانت بٶلۋ جالعاسادى.
ستۋدەنتتەردٸ جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن شەشۋ ٷشٸن ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن جەنە قۇرىلىس كومپانييالارىمەن مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تەتٸگٸ جەتٸلدٸرٸلەتٸن بولادى.
تۇجىرىمدامانىڭ ەكٸنشٸ باعىتى كادر دايارلاۋدى الدىن الا بولجاۋ مودەلٸنە كٶشۋ بولادى
«بۇل فورسايتتىق-بولجاۋ نەگٸزٸندە ٶڭٸر مەن ەكونوميكا سالالارىنا قاجەتتٸ جاڭا كەسٸپتەرگە سۇرانىس پەن كادر دايارلاۋ جٷيەسٸن تيٸمدٸ ۇشتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى رەتتە مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ, ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ كٷش-جٸگەرٸ بٸرٸكتٸرٸلەدٸ», — دەدٸ س. نۇربەك.
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا «جاڭا ماماندىقتار اتلاسى» جاسالدى. وسى رەتتە ٶڭٸرلٸك ستاندارتتار ەزٸرلەنەتٸن بولادى. بۇل حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ باعدارلاماسىنا ەنگەن «ماماندىعىم – بولاشاعىم» جوباسىن جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسىلايشا تيٸمدٸ كەسٸبي باعداردى جٷرگٸزۋ دە كادرلاردى دايارلاۋدا الدىن الا بولجاۋ مودەلٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٷشٸنشٸ – جوعارى جەنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ مازمۇنىن جاڭارتۋ جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ
ۆەدومستۆو باسشسىنىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ اكادەمييالىق دەربەستٸگٸن ارتتىرۋ بويىنشا ساياسات جالعاسادى. جاھاندىق بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى ەزٸرلەنەتٸن بولادى.
«بيزنەس جەنە يندۋسترييا ٶكٸلدەرٸمەن تىعىز بايلانىستا عىلىمي جوبالار ەزٸرلەۋ كٶزدەلۋدە. ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدەگٸ قۇزىرەت ورتالىقتارىن قۇرۋ جۇمىسى جالعاسادى», — دەدٸ س. نۇربەك.
ونىڭ ايتۋىنشا, قولدانبالى باكالاۆرياتتا ماماندار دايارلاۋ اپروباتسييادان ٶتۋدە. نەتيجەسٸندە وسى باستامانى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكٸتۋ جوسپارلانۋدا.
سونىمەن قاتار, بيىل بەكٸتٸلگەن «ٶمٸر بويى وقۋ (ٷزدٸكسٸز بٸلٸم بەرۋ)» تۇجىرىمداماسى اياسىندا ستۋدەنتتەرگە قوسىمشا ميكروكۆاليفيكاتسييا نەمەسە نانودەرەجە الۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ قاراستىرىلعان.
«جوعارى بٸلٸم سالاسىنداعى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ – پەداگوگ مامانداردى دايارلاۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. وسى رەتتە پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىن اككرەديتتەۋدەن ٶتكٸزۋ ستاندارتىن ەزٸرلەۋ. زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەسٸبي قۇندىلىقتارىن انىقتايتىن پەداگوگتىڭ قۇزٸرەتتٸلٸك شەڭبەرٸ مەن كەسٸبي ستاندارتى ەزٸرلەنۋدە», — دەدٸ س. نۇربەك.
سونداي-اق «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا بولاشاق مەكتەپتەر ٷشٸن 100 000 مۇعالٸمدٸ دايارلاۋ جوسپارلانۋدا.
الدىمىزدا پەداگوگيكالىق بٸلٸمنٸڭ تۇجىرىمداماسىن قايتا ٶزەكتەندٸرۋ, ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىن «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى تاعىلىمدامادان ٶتكٸزۋ مەن تسيفرلىق جەنە جاڭا تەحنولوگييالاردى كەڭٸنەن قولدانۋ مٸندەتتەرٸ تۇر.
تٶرتٸنشٸ – جوعارى بٸلٸمدٸ تسيفرلاندىرۋ
«وسى باعىتتا بٸز اۋقىمدى جۇمىستى اتقارۋدامىز. مەسەلەن, وقىتۋدىڭ جاڭا فورماسى – ونلاين وقىتۋ ەنگٸزٸلدٸ. بۇل ستۋدەنتتٸڭ تسيفرلىق بەيٸنٸن قالىپتاستىرۋدى, ياعني student life track, EdTech تسيفرلىق سەرۆيستەرٸن دامىتۋدى, تسيفرلاندىرۋدىڭ وزىق ترەندتەرٸنە سەيكەس پروتسەستەردٸ وڭتايلاندىرۋ مەن تسيفرلىق ەكوجٷيەنٸ قالىپتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ», — دەدٸ س. نۇربەك.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا Coursera, EdX تاعى دا باسقا ونلاين كۋرستارىنىڭ اۋقىمى كەڭەيتٸلدٸ.
باسقارۋدىڭ جەنە بٸلٸم بەرۋدٸڭ قىزمەتٸنٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «تسيفرلىق ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ەتالوندىق ستاندارتى» ەزٸرلەنەتٸن بولادى.
سونىمەن قاتار, جوعارى بٸلٸمدٸ تسيفرلىق تۇرعىدان ترانسفورماتسييالاۋ ماقساتىندا «تسيفرلىق وفيتسەر» (CDو) لاۋازىمىن ەنگٸزۋ تەتٸكتەرٸن جالعاستىرامىز.
بەسٸنشٸ باعىت – ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ
بۇل باعىت اياسىندا رەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىن جاڭا تۇرعىدان جانداندىرۋدى قاراستىرىلۋدا.
«باسقارۋشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ سينگاپۋرلىق تالانت-مەنەدجمەنت (talent management) ٷلگٸسٸندە جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ, بيزنەس-قۇرىلىمدار, كەسٸپتٸك جەنە قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر, ٶڭٸرلٸك ەكٸمدٸكتەر ٶكٸلدەرٸن كورپوراتيۆتٸك باسقارۋعا كەڭٸنەن تارتۋ جۇمىسى دا جالعاسىن تابادى», — دەدٸ س. نۇربەك.
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, جوعارعى بٸلٸم سالاسىنداعى توپ-مەنەدجەرلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ٷنەمٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا فورسايت-سەسسييالار, كۋرستار باستالادى.
ۋنيۆەرسيتەتتەر ٸشٸنەن شىققان تالانتتى, كٶشباسشىلىق قاسيەتتەرٸ بار مەنەدجەرلەر رەزەرۆٸن قۇرۋ جۇمىسى دا جٷرگٸزٸلەدٸ.
ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستورلاردى تارتۋ جەنە باسقارۋ جٷيەسٸن دامىتۋ ٷشٸن حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ ەسكەرە وتىرىپ, «نىسانالى كاپيتال قورلارى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى پىسىقتالۋدا.
«قر «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭىنا ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشى قۇرامى مەن عالىمدارىن ەلەۋمەتتٸك قولداۋ پاكەتٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلەتٸن بولادى», — دەدٸ س. نۇربەك.
التىنشى باعىت – جوعارى بٸلٸم بەرۋدٸ ينتەرناتسيونالداندىرۋ
ساياسات نۇربەكتٸڭ اتاپ ٶتۋٸنشە, قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەكسپورتتىق مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋ ٷشٸن فيليالدار اشۋ شارالارى جالعاسادى.
«جوعارى بٸلٸم بەرۋدٸڭ بٸرىڭعاي ورتالىق ازييا كەڭٸستٸگٸن قۇرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس جالعاسادى. ەرٸپتەستەرمەن بٸرلەسٸپ قازاقستان پلاتفورماسىندا ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىن ٷيلەستٸرەتٸن بيۋرو قۇرۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالۋدا. جوعارى بٸلٸم بەرۋدٸ ينتەرناتسيونالداندىرۋداعى بارلىق باستامالار قازاقستاننىڭ «جٸبەك جولى» حالىقارالىق جوباسى اياسىندا جالعاسىن تابادى», — دەدٸ س. نۇربەك.
جەتٸنشٸ باعىت – ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸنٸڭ حابارلاۋىنشا, مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸمەن ٷيلەستٸرۋ پروتسەسٸ باستالدى. بۇل «تازا پاراقتان» جاڭا رەتتەۋ ساياساتىنىڭ تەسٸلدەرٸنە سەيكەستەندٸرۋ.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا جوعارى بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى رەتتەۋشٸ 62 اكتٸلەردٸ قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە, سونداي-اق تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ جٷيەسٸن (سيستەما ۋپراۆلەنييا ريسكامي) باعالاۋ كريتەرييلەرٸ ەزٸرلەندٸ. بۇل جٷيە اۆتوماتتاندىرىلاتىن بولادى», — دەدٸ س. نۇربەك.
سونىمەن قاتار ول جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ تٸزٸلٸمٸن, اككرەديتتەۋ ورگاندارىنىڭ تٸزٸلٸمٸن, اككرەديتتەلگەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تٸزٸلٸمٸن سونداي-اق ولاردىڭ رەيتينگتەرٸ مەن تەكسەرۋ كٶرسەتكٸشتەرٸن ۇلتتىق بٸلٸم دەرەكتەرٸنٸڭ قورىمەن ينتەگراتسييالاۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«بۇل ٸس-شارالاردىڭ نەتيجەسٸ ادامداردىڭ ارالاسۋ فاكتورىن بولدىرماۋعا, تەكسەرۋلەردەن پروفيلاكتيكالىق ٸس-شارالارعا كٶشۋگە, تەك كەلەڭسٸز جاعدايلار كەزدەسەتٸن جوعارى وقۋ ورىندارىنا عانا نازار اۋدارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەپ تٷيٸندەدٸ س. نۇربەك.
قر تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ باعدات مۋسيننٸڭ حابارلاۋىنشا, بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەلٸمٸزدٸڭ 7 مىڭنان استام مەملەكەتتٸك مەكتەپتەردٸڭ 7 078-ٸ ينتەرنەت جەلٸسٸنە قوسىلعان. ونىڭ 5 122-سٸ اۋىلدىق, ال 1 956-سى قالالىق مەكتەپ. ينتەرنەتكە قوسىلماعان 20 مەكتەپتٸڭ 15-ٸ اۋىلدىق, ال بەسەۋٸ قالالىق مەكتەپ.
«حالىقارالىق ەلەكتر بايلانىس وداعىنىڭ تالابىنا سەيكەس وقۋشى سانى 400-دەن استام مەكتەپتەرگە ينتەرنەت جىلدامدىعى 20 وقۋشىعا سەكۋندىنا كەم دەگەندە 1 مب بولۋى تيٸس. بٸزدٸڭ تالداۋىمىز كٶرسەتكەندەي, 6414 مەكتەپتە جىلدامدىق (7078-دٸڭ 90,61%) حەبو-نىڭ تالاپتارىنا سەيكەس كەلمەيدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 664 مەكتەپتە ينتەرنەت جىلدامدىعى اتالعان تالاپتارعا سەيكەس كەلەدٸ», — دەدٸ ب.مۋسين.
ال 2 810 مەكتەپ وسى تالاپقا سەيكەس كەلمەسە دە, ولار ورنالاسقان ەلدٸ مەكەندەردە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلٸلەرٸ بار.
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸنٸڭ ايۋتىنشا, وسىعان بايلانىستى ەكٸمدٸكتەر اتالعان مەكتەپتەردە ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن قاراجات بٶلٸپ, تيٸستٸ جۇمىستاردى جٷرگٸزۋٸ قاجەت.
بۇعان قوسا, 266 مەكتەپ ورنالاسقان ەلدٸ مەكەندە تالشىقتى-وپتيكالىق جەلٸ سالۋ قاجەت.
سونداي-اق 2 784 مەكتەپتە تالشىقتى-وپتيكالىق نەمەسە راديو-رەلەيلٸك بايلانىس جەلٸلەرٸنٸڭ بولماۋى سالدارىنان, ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋ مٷمكٸندٸگٸ مٷلدەم جوق.
«ال شالعاي ورنالاسقان اۋىلدىق جەرلەردەگٸ 574 مەكتەپ ٷشٸن بايلانىس جەلٸلەرٸن سپۋتنيكتٸك تەحنولوگييالاردى پايدالانا وتىرىپ ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى», — دەدٸ ب. مۋسين.
مەكتەپتەردٸ ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ كەلەسٸ شارالاردى قابىلداۋدى ۇسىنادى:
- جاو 2023 جىلدىڭ تامىزىنا دەيٸن حالىقارالىق ەلەكتر بايلانىس وداعىنىڭ تالابىنا سەيكەس 2 810 مەكتەپتەگٸ ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋ جەنە ەلدٸ مەكەن ٸشٸندەگٸ 266 مەكتەپكە دەيٸن تالشىقتى وپتيكا جەلٸسٸن قۇرۋدى قامتاماسىز ەتۋٸ قاجەت;
- تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ بايلانىس وپەراتورلارىمەن بٸرلەسٸپ, 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 2 764 مەكتەپتەگٸ ترانسميسسييالاردى تالشىقتى وپتيكا نەمەسە راديورەلەلٸك بايلانىس جەلٸلەرٸنە اۋىستىرىپ, شالعايداعى 574 مەكتەپتٸ سپۋتنيكتٸك بايلانىسپەن قامتاماسىز ەتتەتٸن بولادى;
سونداي-اق «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوبا اياسىندا جاڭا مەكتەپتەرگە قويىلاتىن باستى تالاپ – تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس بولۋى قاجەت. بٷگٸنگٸ تاڭدا مەكتەپتەردٸڭ كٶبٸسٸ ينتەرنەتكە قوسىلعان. الايدا, سول مەكتەپتەر ٸشٸندە لوكالدٸ نەمەسە Wi-Fi جەلٸسٸنٸڭ بولماۋىنان وقۋشىلار ينتەرنەتكە قوسىلا الماي زارداپ شەگۋدە.
سول سەبەپتٸ, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ مەكتەپتەردە بۇل مەسەلەنٸ لوكالدٸ جەلٸ مەن Wi-Fi نٷكتەلەرٸن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى كەشەندٸ شەشۋ تەسٸلٸن ۇسىنىپ وتىر.
«كٸرۋ نٷكتەسٸ 200 قۇرىلعىنىڭ جۇمىسىن بٸر ۋاقىتتا قامتاماسىز ەتٸپ, بارلىق وقۋ بٶلمەلەرٸ مەن زەرتحانالاردا جەنە مەكتەپ اۋلاسىنا دەيٸن Wi-Fi جەلٸسٸن قامتۋى تيٸس. باياندالعاندى ەسكەرە وتىرىپ, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن مەكتەپتەرگە ارنالعان لوكالدٸ جەنە Wi-Fi جەلٸلەردٸڭ ستاندارتتى تالاپتارىن, جۇمىس تەرتٸبٸ مەن توپولوگييالارىن بەكٸتۋ ۇسىنىلادى», — دەدٸ ب. مۋسين.
سونىمەن قاتار تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ مەكتەپتەر ٷشٸن بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ بٸرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىن قۇرۋدى قولعا الادى. ال ەكٸمدٸكتەر 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەر مەكتەپ ٸشٸنەن لوكالدٸ جەلٸنٸڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ قاجەت.
«اۋىر ريۋكزاكتار» مەن مەكتەپتەردەگٸ تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ پلانشەت قولدانۋ ارقىلى كەشەندٸ شەشٸمٸن تابۋى مٷمكٸن.
ب. مۋسين اتاپ ٶتكەندەي, پلانشەتتەر تسيفرلىق وقۋلىق رەتٸندە نەمەسە ٷيدەن ونلاين بٸلٸم الۋ قۇرالى رەتٸندە قولدانۋعا وڭ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
مۇنداي ەدٸس بٸرقاتار دامىعان ەلدەردە, ونىڭ ٸشٸندە ۇلىبريتانييا, نورۆەگييا, وڭتٷستٸك كورەيا جەنە تٷركييانىڭ مەكتەپتەرٸندە جاقسى نەتيجەگە ەكەلدٸ. بۇعان قوسا, وقۋشىلار ٷشٸن شىعارماشىلىق پەندەر بويىنشا ٶز كونتەنتٸن جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. اتالعان ەلدەردە وسى شەشٸم نەگٸزٸندە ٶڭٸرلەر اراسىنداعى «تسيفرلىق» تەڭسٸزدٸكتٸ تٶمەندەتۋگە, وقۋشىلاردىڭ ريۋكزاكتارىن جەڭٸلدەتۋگە ماقسات قويىلدى.
«بٸزدٸڭ ۇسىنىس – 400 مىڭنان استام بٸرٸنشٸ سىنىپ وقۋشىسىن 2023 جىلى سەرۆيستٸك مودەل ارقىلى پلانشەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ», — دەدٸ ب. مۋسين.
ۇسىنىلىپ وتىرعان تەتٸكتەردٸڭ بٸرقاتار ارتىقشىلىقتارى بار:
بٸرٸنشٸدەن, سەرۆيستٸك مودەلدٸ پايدالانۋ كەزٸندە تٸكەلەي ساتىپ الۋعا قاراعاندا باستاۋىش سىنىپتاردا 4 جىلعا ارنالعان كەلٸسٸمشارت سوماسىن بٶلۋ ەسەبٸنەن بيۋدجەتكە جٷكتەمە ازايادى. بۇل مودەل حالىق پەن بيزنەس اراسىندا تەلەفوندار مەن پلانشەتتەردٸ ساتىپ الۋ كەزٸندە بەلسەندٸ تاپسىرىسقا يە.
ەكٸنشٸدەن, پلانشەتتەردٸ جالعا بەرۋ قىزمەتٸنەن باسقا, وقۋشىلار ٷشٸن ارنايى تاريفپەن موبيلدٸ ينتەرنەت, پلانشەتتەردٸڭ ٷزدٸكسٸز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن سەرۆيستٸك قىزمەت ساتىپ الىنادى.
ٷشٸنشٸدەن, رۇقسات ەتٸلگەن ونلاين رەسۋرستار تٸزٸمٸ, ياعني «اق ينتەرنەت» قاشىقتان جاڭارتىلىپ وتىرادى.
ەڭ باستىسى, شەتەلدٸك ٶندٸرٸستەرگە تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋ ماقساتىندا, بۇل مەحانيزم تەك وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن عانا قولجەتٸمدٸ بولادى.
بۇل رەتتە وتاندىق ٶندەۋدٸ 3 كەزەڭگە بٶلۋ ۇسىنىلادى:
1-كەزەڭ – 2023 جىلى پلانشەتتەردٸ قۇراستىرۋ ٶندٸرٸسٸن ۇيىمداستىرۋ, ول قر اۋماعىندا نەگٸزگٸ كومپونەنتتەردٸ قۇراستىرۋ جەلٸسٸن ورنالاستىرۋدى جەنە ودان ەرٸ ماماندار دايارلاۋدى قامتيدى.
2-كەزەڭدە جاڭا مامانداردى وقىتۋ ٷشٸن جوعارى وقۋ ورىندارىمەن جەنە كوللەدجدەرمەن سينەرگييا قاجەت.
3-كەزەڭ – پلانشەتتەردٸ جاساۋ كەزٸندە جاڭا بٸلٸم الۋعا جەنە پراكتيكالىق قولدانۋعا باعىتتالعان R&D جۇمىستارىنىڭ جيىنتىعىن قامتۋى كەرەك. وسىنىڭ ارقاسىندا جوو تٷلەكتەرٸ ميكروەلەكترونيكا سالاسىندا جۇمىس ٸستەيتٸن بولادى جەنە جاڭا ٶنٸمدەردٸ جاساۋعا قاتىسادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ساپالى ورىنداۋ ماقساتىندا مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جەنە موبيلدٸ بايلانىس وپەراتورلارىمەن بٸرلەسٸپ مىناداي شارالاردى قابىلداۋ ۇسىنىلادى:
1) وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ وسى جىلدىڭ 15 قاراشاسىنا دەيٸن پلانشەتتەرگە قويىلاتىن نەگٸزگٸ تالاپتاردى, ونىڭ ٸشٸندە ينتەرنەتكە قول جەتكٸزۋگە ارنالعان «اق» سايتتاردىڭ تٸزٸمٸن بەكٸتٸلۋٸ كەرەك;
2) تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, وقۋشىلارعا پلانشەتتەردٸ ساتىپ الۋ مەن بەرۋدٸڭ جىل سايىنعى مەحانيزمٸن انىقتاۋى كەرەك;
3) قارجى مينيسترلٸگٸ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, وسى جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيٸن سەرۆيستٸك مودەل بويىنشا پلانشەتتەردٸ ساتىپ الۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋى كەرەك;
4) تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ جەلٸنٸ قامتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, بايلانىس وپەراتورلارى اراسىندا مەكتەپتەردٸ ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ قىزمەتتٸ بٶلۋ تەتٸگٸن ايقىنداۋى كەرەك;
5) تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ بايلانىس وپەراتورلارىمەن بٸرلەسٸپ, پلانشەتتەر مەن ينتەرنەتتٸڭ ٷزدٸكسٸز جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن سەرۆيستٸك قىزمەت كٶرسەتۋدٸ قامتاماسىز ەتۋٸ تيٸس.
