Qazaqstandaǵy ishki taýar ainalymy 27,6 trln teńgege jetti, al saýdaǵa investitsiialar 282,4 mlrd teńgeni qurady. 2016 jyldan beri alǵash ret áleýmettik mańyzy bar ónimderge baǵa indeksiniń tómendeýi eleýli jetistik boldy. Saýda jáne integratsiia ministrliginiń 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyndaǵy jumysynyń qorytyndysy boiynsha negizgi baǵyttar — Primeminister.kz saity redaktsiiasynyń jańalyqtar sholýynda.
Ishki saýdany damytý
2024 jylǵy 6 aida ishki taýar ainalymy 27,6 trln teńgeni qurady, saýdanyń naqty kólem indeksi (NKI) 3,9% deńgeiinde qalyptasty. Biylǵy maýsym aiynda mamyr aiymen salystyrǵanda saýda-sattyqtyń serpindi ósýi 16,8% deńgeiinde baiqaldy. Bul rette kóterme saýda 10,5%-ǵa, bólshek saýda — 30,6% ósti. Salaǵa salynǵan investitsiia kólemi 6 aida 282,4 mlrd teńgege jetti, onyń 153,6 mlrd teńgesi kóterme jáne bólshek saýdaǵa tiesili.
Qazirgi zamanǵy formattaǵy saýda infraqurylymyn qurýdy yntalandyrý úshin Saýda jáne integratsiia ministrligi (SIM) ishki saýda sýbektilerine memlekettik kómek kórsetedi. Jańa bastama sheńberinde sońǵy qaryz alýshy úshin 9%-dan aspaityn paiyzdyq mólsherlemeni sýbsidiialaý engizildi. Sondai-aq jetispeitin kepildikti qamtamasyz etý úshin ishki saýda sýbektileri kreditterge kepildik berý túrindegi quraldy paidalana alady.
Memlekettik qoldaý sonymen qatar otandyq taýar óndirýshilerge baǵyttalǵan. Otandyq azyq-túlik taýarlarynyń kólemi dúken sórelerinde 50%-dan kem bolmaýy jáne azyq-túlik emes taýarlardyń úlesi 20%-dan kem bolmaýy tiis.
Sondai-aq, 2025 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deiin saýda naryqtaryn jańǵyrtý boiynsha josparly jumys júrgizilýde. 20 myńnan astam jalǵa alýshy kásipker men 5 myńnan astam bazardaǵy qyzmetker qoldaý aldy. Jergilikti atqarýshy organdarmen jáne biznespen birlesip jańǵyrtý jónindegi Jol kartasyna kirgen 75 bazar anyqtaldy, olardyń 16-sy biyl jańǵyrtylatyn bolady.
Saýda obektileriniń jiktelýin jáne satyp alýshylardyń ómiri men densaýlyǵynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, sondai-aq jaryqtandyrýdy jaqsartýǵa, irgeles aýmaqty abattandyrýǵa, kireberisterge yńǵaily kirme joldar men jaiaý júrginshilerge yńǵailylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan jalpy talaptardy belgileitin ulttyq standart engizildi.
8 jylda alǵash ret áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasy tómendeýde
2016 jyldan bastap Qazaqstanda alǵash ret áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna (ÁMAT) baǵa indeksi tómendedi. Qabyldaǵan sharalardyń nátijesinde defliatsiianyń ortasha indeksi 99,8%-dy qurady.
Baǵanyń maýsymdyq aýytqýyn boldyrmaý úshin naryqqa 160 myń tonnadan astam kókónis ónimi jetkizildi. Sondai-aq jumyrtqa óndirýshiler odaǵymen jyl sońyna deiin jumyrtqa baǵasyn belgileý týraly kelisimge qol qoiyldy, bul naryqtaǵy baǵa dempinginiń aldyn alady. Otandyq qaita óńdeý kásiporyndaryn shikizatpen qamtamasyz etý úshin kúnbaǵys tuqymyn áketýge eksporttyq kedendik baj engizildi.
ÁMAT-tyń «elektrondy ainasyna» ainalatyn Taýarlardy qadaǵalaýdyń ulttyq júiesi pilottyq rejimde jumys isteidi. Ony 58 taýar pozitsiiasynan turatyn barlyq azyq-túlik sebetin keńeitýge qoldaný josparlanyp otyr.
Baǵanyń negizsiz ósýin boldyrmaý maqsatynda memlekettik baqylaý kúsheitildi. Osy jyldyń basynan bastap 16,3 mln teńge somasyna saýda zańnamasyn buzý boiynsha 2 357 ákimshilik is qozǵaldy. Saýda ústemesin saqtaý boiynsha jumys qarqyndy túrde júrgizilýde: 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda saýda ústemesin asyra paidalaný týraly 1946 qaýly shyǵaryldy.
Elektrondy saýdany jáne birjany damytý
Birinshi jartyjyldyqtaǵy jedel derekter boiynsha elektrondy saýda kólemi shamamen 1,5 trln teńgeni qurady, bul byltyrǵy jyldyq kólemniń shamamen 62% quraidy.
Biyl mamyr aiynda SIM «Atameken» UKP-men birlesip respýblika boiynsha kásipkerler úshin elektrondy saýdany oqytý kýrstaryn iske qosty. Jumysqa iri marketpleister Kaspi.kz, JMart.kz, Wildberries, Ozon tartyldy. Búgingi tańda 800-den astam kásipkerlik sýbektisi osy kýrstardan ótti.
Biznes usynystarynyń negizinde Elektrondy saýdany damytýdyń 2027 jylǵa deiingi jospary ázirlenip, qabyldandy. Ony oryndaý barysynda «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ-men birlesip, qaryzdardy sýbsidiialaý men kepildendirýdi qosqanda, elektrondy saýda sýbektilerin qoldaý jóninde sharalar qabyldandy.
Elektrondy saýdanyń logistikalyq infraqurylymy belsendi damyp keledi. «Qazposhta» AQ men qytailyq iri logistika kompaniiasy arasynda birlesken kásiporyn quryldy. Jobanyń negizgi maqsaty — Qazaqstan, Qytai, Ortalyq Aziia elderi men Eýropalyq Odaq arasyndaǵy elektrondy saýdany damytý. Qazaqstan elektrondy saýda úshin tranzittik hab rólin atqarady. «Qazposhta» ulttyq operator bolady jáne elektrondy saýda taýarlaryn elimizdiń barlyq óńirine jetkizýdi qamtamasyz etedi. Sondai-aq iri taratý ortalyǵyn salý josparlanýda.
Saýda jáne Damý uiymy, Shanhai Yntymaqtastyq Uiymy jáne Eýraziialyq ekonomikalyq odaq siiaqty halyqaralyq uiymdardy qosa alǵanda, halyqaralyq deńgeide elektrondy saýda salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń normativtik bazasyn damytý boiynsha jumys jalǵasýda.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda taýar birjalary týraly zańnamany reformalaý boiynsha jumys júrgizildi. Mamyr aiynda Májiliske birjalyq saýda týraly zań jobasy engizildi. Onyń maqsaty taýarlarǵa baǵany ashyq qadaǵalaý úshin ishki indikator qurý, taýar birjalarynyń qyzmetine memlekettik baqylaýdy kúsheitý jáne qatysýshylardyń aqsha aǵynyn tsifrlandyrý.
Qazaqstannyń elektrondy saýdasy shekarasyn keńeitýde
Qazaqstanda otandyq taýar óndirýshilerdi halyqaralyq saýda alańdaryna shyǵarý boiynsha Alibaba.com-da josparly jumys júrgizilýde. Jyl saiyn osy platformada akkaýnttar usynylatyn qazaqstandyq kompaniialar irikteýden ótedi. 70 kompaniiany platformaǵa shyǵarý jumysy jalǵasýda. Qazirgi ýaqytta 47 kompaniia iriktelip alyndy, kelisimsharttarǵa qol qoiý, shottardy satyp alý jáne shaǵyn saittar qurý boiynsha jumys júrgizilýde. Osy memlekettik qoldaý quraly iske qosylǵaly 290 kompaniia shamamen $346 mln tabys tapty.
Budan basqa, Qazaqstandaǵy qoimalarda Ortalyq Aziia elderinen Qytaiǵa jáne keri baǵytta ótetin elektrondy saýda taýarlaryn ornalastyrý máseleleri pysyqtaldy. Ozon marketpleisimen yntymaqtastyq aiasynda qazaqstandyq taýarlardy Almaty jáne Astana qalalaryndaǵy qoimalarda ornalastyrýǵa qol jetkizildi. FBO (Fulfillment By OZON) shemasy arqyly qoima men jetkizýdi Ozon platformasy qamtamasyz etedi.
Ishki naryqty qorǵaý
SIM janyndaǵy saýdadaǵy tehnikalyq kedergiler jáne ónimdi qaýipsiz ákelý jáne ainalym máseleleri boiynsha Ahýaldyq shtab jumys isteidi. Baqylaýshy organdardyń, keden jáne shekara qyzmetteriniń qatysýymen ishki naryqta ónimniń sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan ózara is-qimyl tetigi ázirlendi.
Shekarada 10 sút óndirýshige qatysty «kúsheitilgen zerthanalyq baqylaý» rejimi qoldanylady, sondai-aq eki óndirýshiniń ónimderin ákelýge shekteýler engizildi. 8 shekara mańyndaǵy ótkizý pýnktinde mamandar sút jáne sút ónimderiniń sapasyn tekseredi. Importtaýshylardyń 945 tekserilgen kólik quraldarynyń ishinen 157 synama alyndy, olardyń 40-nda negizinen tańbalaýdaǵy sáikessizdikter anyqtaldy. 723 sertifikattyń, ónimniń sáikestigi týraly deklaratsiianyń kúshi joiyldy, onyń 144-i tamaq ónimderiniki.
Ishki naryqty sapasyz jáne qaýipti ónimderden qorǵaý úshin tehnikalyq reglamentterge sáikes kelmeitin elektr tehnikasyn, tómen voltty jabdyqty, munai ónimderin, qurylys materialdaryn, tyńaitqyshtar men turmystyq tehnikany satqany úshin 70 saýda sýbektisi jaýapkershilikke tartyldy. Tehnikalyq retteý salasyndaǵy buzýshylyqtar úshin 47 mln teńgege aiyppul salyndy, quny 2 mlrd teńgeden asatyn ónimniń 159 partiiasyn ainalymǵa shyǵarýǵa tyiym salyndy.
Memlekettik kirister organdarymen birlesip 1 myń dońǵalaqty júk kólikteri tekserildi. Qytaida shyǵarylǵan tehnikalyq reglament talaptaryna sáikes kelmeitin 72 kóliktiń kirýi toqtatyldy.
Dońǵalaqty kólik quraldarynyń qaýipsizdik sertifikatyn zańsyz bergen 11 synaq zerthanasynyń akkreditteý attestattarynyń qoldanylýy toqtatyldy.
Birinshi jartyjyldyqta profilaktikalyq baqylaýdyń jańa túri – «baqylaý satyp alýy» engizildi. Bul mehanizm sýbektini aldyn ala habardar etpei jáne prokýratýrada tirkeýsiz ónim (onyń ishinde kabel, tsement jáne basqa da taýarlardy) tańdaýǵa jáne satyp alýǵa múmkindik beredi. Endi zerthanalyq synaqtardyń nátijesi boiynsha sáikessizdik anyqtalǵan jaǵdaida ónimderge tyiym salý jáne ainalymnan alý siiaqty jedel áreket etý sharalary qoldanylady. Buryn ónimderdi alyp qoiý jáne olarǵa bilik etý quqyǵynan aiyrýǵa sot sheshimimen ǵana jol beriletin.
Tutynýshy quqyǵyn qorǵaý
Zardap shekken qazaqstandyqtardyń ótinishteri negizinde 6 ese kóp tekserýdi SIM Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komitetiniń qyzmetkerleri júrgizdi. Birinshi jartyjyldyqta 24 441 ótinish qaraldy. Bul byltyrǵy kórsetkishten 60%-ǵa artyq. Kelip túsken ótinishter negizinde memlekettik baqylaý júzege asyrylady.
2024 jyldyń 6 aiynyń qorytyndysy boiynsha kásipkerlik sýbektilerine 570 tekserý júrgizildi. Ótken jylmen salystyrǵanda ósý qarqyny 620% qurady. 648 sýbekt ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy, bul 2023 jylǵy kórsetkishten 4 ese joǵary. Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde tutynýshylardyń quqyǵy 777 mln teńgeden astam somaǵa qorǵaldy. Ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda ósý qarqyny 189%-dy qurady.
Saýda jáne integratsiia ministrligi azamattardyń múddesin senimdi qorǵaý úshin innovatsiialardy belsendi túrde engizip, qoǵamdyq birlestiktermen yntymaqtasady. «Sapaly Ónim» jobasy qazirgi ekonomikalyq júiede ónim sapasyna jáne tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Tujyrymdama azamattardyń qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa, sonyń ishinde olardyń kedergisiz qorǵalý quqyqtarynyń kepildendirilgen saqtalýyna baǵyttalǵan.
Zertteýge sút, kilegei, airan, mai, kúnbaǵys maiy, súzbe, irimshik, qus eti, balyq eti jáne shujyq siiaqty 681 ónim túri kirdi. Importtyq ónimdi irikteýdi elimizdiń barlyq óńirlerinde 26 qoǵamdyq birlestik júrgizdi. Buzýshylyqtar 405 túr boiynsha anyqtaldy (59,5%). Ónimderdiń 337 túri nemese buzýshylyqtardyń jalpy sanynyń 83,2% boiynsha tańbalaý bóliginde buzýshylyqtar (memlekettik tilde taýar týraly aqparattyń bolmaýy jáne t.b.) anyqtaldy.
Ónimniń 68 túriniń quramy boiynsha sáikessizdik, jaramdylyq merzimi ótken taýardy ótkizý, qajetti qujattardyń bolmaýy anyqtaldy. 203-bap — qujatsyz satý, 425-bap — sanitariialyq-epidemiologiialyq normalar salasyndaǵy buzýshylyqtar boiynsha 139 Ákimshilik akt jasaldy. Qalǵandary jumys satysynda. Sondai-aq ónimderdiń 12 túri boiynsha Aqtóbe, Túrkistan, BQO, Jetisý jáne Ulytaý oblystarynda sáikestik deklaratsiialary joiylyp, toqtatyldy.
Tehnikalyq retteý jáne metrologiia
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boiynsha tehnikalyq retteý jáne metrologiia baǵytynda memlekettik baqylaý boiynsha 3930 is-shara ótkizildi. 2930 jaǵdaida buzýshylyqtar anyqtaldy. 2597 uiǵarym berildi, sondai-aq 242 mln teńgege aiyppul salyndy.
QHR Naryqty retteý jónindegi memlekettik basqarmasymen (SAMR) jáne Bas keden basqarmasymen (GACC) taýarlardyń sáikestigin baǵalaý jáne baqylaý salalaryndaǵy yntymaqtastyq týraly Memorandýmdarǵa qol qoiyldy. Bul sharalar Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy saýda-ekonomikalyq qatynastardy damytýǵa, sondai-aq taýarlardyń qaýipsizdigi men sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
EAEO-nyń tamaq ónimderi jónindegi tehnikalyq reglamentterine ornalasqan jeriniń derektemeleri ózgergen kezde tańbalaýdy ózgertpei ónim shyǵarý múmkindigine qatysty ózgerister engizildi. Aýyl sharýashylyǵy traktorlary men tirkemeleri úshin ekologiialyq synyptarǵa qoiylatyn talaptar uzartyldy. Oiynshyqtardyń qaýipsizdigi týraly tehreglamentte qoldaný aiasy naqtylanǵan jáne terminder anyqtalǵan.
Sondai-aq aǵymdaǵy kezeńde 4 initsiativti ulttyq standart bekitilip, qoldanystaǵy 11 standartqa ózgerister engizildi. Olar saýda obektilerine, qurylys ónimderine, qaldyqtarmen jumys isteýge jáne metrologiialyq ólsheýlerdiń dáldigin arttyrýǵa qoiylatyn talaptardy retteidi.
Ótinish berýshilermen jáne qabyldanǵan sheshimdermen ózara is-qimyldyń tolyq tsifrlyq izi engizildi, bul adami faktordy barynsha azaitady. «Ulttyq akkreditteý ortalyǵy» RMK negizgi qyzmetteri, onyń ishinde bastapqy jáne qaita akkreditteý, ózektendirý, akkreditteý salalaryn keńeitý jáne qysqartý tsifrlandyryldy. Aqpannan shildege deiin tehnikalyq retteýdiń aqparattyq júiesi 741 qyzmetti óńdedi.
Metrologiia salasynda tańbalardy, etiketkalardy jáne basqa da sáikestendirý belgilerin berý boiynsha qyzmetter tsifrlandyryldy. 5 aida tsifrlyq qyzmetterge negizdelgen 867 myń 415 ózdiginen jabysatyn japsyrmalar men 97 myń 770 plastikalyq plombalar shyǵaryldy.
Tehnikalyq komitetterdi ashý jáne ózgertý boiynsha qyzmetter tolyq tsifrlandyrylǵan. «Otyn-energetika kesheniniń ziiatkerlik energetikalyq júieleri jáne kiber-fizikalyq júieler» tehnikalyq komitetin qurý jónindegi materialdar maquldandy jáne tsifrlandyrýdan ótti. Buryn qurylǵan barlyq tehnikalyq komitetterdi «Qazstandart» RMK mamandary tsifrlandyrǵan.
Syrtqy saýda: qazaqstandyq eksport úshin basym naryqtar
Negizgi basymdyqtardyń biri – Qazaqstannyń shet eldermen saýdany keńeitýi. Alǵashqy bes aida syrtqy saýda $55 mlrd-tan asty. Negizgi saýda seriktesteriniń úshtigine dástúrli túrde Qytai, Resei, Eýropalyq Odaq kiredi. Qazaqstannyń eksporty 2024 jylǵy qańtar-mamyrda 1,8%-ǵa ósip, $32,5 mlrd qurady. Shikizattyq emes taýarlar men qyzmetterdiń eksporty $13 mlrd-tan asty. Onyń ishinde $10,5 mlrd – daiyn ónimdi shetelge jetkizý. Eksporttyń ósýine halyqaralyq naryqtardyń tústi metaldar men kúnbaǵys maiyna degen joǵary suranysy áser etti. Sońǵy jyldary qazaqstandyq qyzmet kórsetý sektory da oń eksporttyq serpindi kórsetýde.
Ministrlik jańa ótkizý naryqtarynyń paida bolýy úshin qolaily jaǵdai jasaý jáne otandyq óndirýshilermen yntymaqtastyqty kúsheitý, Qytaimen yntymaqtastyqqa erekshe nazar aýdara otyryp, kólik dálizderiniń damýyn eskere kele, eksporttyq naryqtardy keńeitý boiynsha belsendi jumys isteýdi jalǵastyrýda.
Osy jyldyń bes aiynyń qorytyndysy boiynsha elimizdiń jalpy taýar ainalymyndaǵy Qytaidyń úlesi 20%-ǵa jetti, jalpy ainalym kólemi $11,4 mlrd qurady. Bul ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 6,6%-ǵa joǵary. Qazaqstannan Qytaiǵa Eksport 2024 jylǵy qańtar-mamyrda 19,1%-ǵa ósip, $5,7 mlrd qurady. Orta merzimdi perspektivada Qazaqstanǵa daiyn ónim eksportyn 2,5 esege ulǵaitý jáne jetkizilimderdi $12 mlrd deiin jetkizý mindeti tur.
Aimaqtandyrý qaǵidaty boiynsha QHR provintsiialarynyń árqaisysymen yntymaqtastyq qazirdiń ózinde oń nátije berýde. Ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda Shyńjań uiǵyr avtonomiiasymen (ShUAA) saýda 50%-ǵa, onyń ishinde eksport — 35,3%-ǵa ósti. Sychýan provintsiiasyna qazaqstandyq taýarlardyń eksporty shamamen 30%-ǵa ósti. Tsziansýǵa otandyq ónimdi jetkizý 10 eseden asty.
Qazaqstandyq taýar óndirýshilerdiń jańa naryqtarǵa shyǵýy óndiristik belsendilikti yntalandyrýǵa jáne jańa tehnologiialardy engizýge baǵyttalǵan keshendi qoldaý sharalarynyń arqasynda múmkin boldy. Máselen, birinshi jarty jyldyqta Iran Islam Respýblikasymen ótken jyldyń jeltoqsanyn qol qoiylǵan taýarlardyń erkin saýda aimaǵy týraly kelisim jáne Singapýrmen qyzmetter saýdasy boiynsha kelisim ratifikatsiialandy. Indoneziiamen jáne Mońǵoliiamen kelissózder aiaqtalý satysynda, sonymen qatar BAÁ-men taýarlar men qyzmetterdiń erkin saýdasy týraly kelisimder jasasý boiynsha kelissózder júrgizilýde. Qazaqstandyq taýarlardyń osy naryqtarǵa eksportyn ulǵaitýdyń jalpy áleýeti $1,9 mlrd-tan asady.
Mundai kelisimder qazaqstandyq jetkizýshilerdiń halyqaralyq naryqtarǵa múmkindigin ashady, qazaqstandyq kapitaly bar kásiporyndardy qurýǵa yqpal etedi, saýda úshin boljamdy jaǵdailardy jáne investitsiialardy qorǵaýdy qamtamasyz etedi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha «KazakhExport» eksporttyq saqtandyrý kompaniiasynyń bazasynda eksportty ilgeriletý institýty quryldy, 2024 jylǵy 23 qańtarda «Eksporttyq kredittik agenttik týraly» Zań qabyldandy. Ol saqtandyrý jáne qarjylyq qoldaý sharalarynyń keń spektrin júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Tek birinshi jartyjyldyqta Eksporttyq-kredittik agenttik 30 eksporttaýshyǵa qoldaý kórsetti.
Eksporttyq akseleratsiia baǵdarlamasyn iske asyrý
Biyl «Eksporttyq akseleratsiia-2024» baǵdarlamasy boiynsha jumys jalǵasýda, onyń sheńberinde mashina jasaý, himiia, jeńil jáne tamaq ónerkásibi, sondai-aq IT-sektordy qosa alǵanda qyzmetter siiaqty salalarda 120 kásiporyn irikteldi. 8 maqsatty naryq anyqtaldy: RF, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, BAÁ, Saýd Arabiiasy Koroldigi, Qatar, Germaniia, Qytai.
Baǵdarlamany iske asyrý jyl saiyn +100 belsendi eksporttaýshyny ulǵaitýǵa múmkindik beredi jáne 2025 jylǵa qarai olardyń sany 2020 jyldan 2024 jylǵa deiingi kezeńde 1 myńǵa jetedi. 2020-2024 jyldar aralyǵynda eksporttyq akseleratsiia baǵdarlamasyna 557 shikizattyq emes ónim óndirýshi kásiporyndar men qyzmet kórsetýshiler qatysty. 2023-2024 jyldary qatysýshylar $312 mln-ǵa 44 eksporttyq kelisimshart/kelisim jasasty.
Ekporttaýshylardy servistik qoldaý
Halyqaralyq kórmeler men saýda missiialarynyń alańdarynda Made in Kazakhstan brendimen qazaqstandyq taýarlardyń tanymaldylyǵyn arttyrý boiynsha jumys júrgizilýde. Jyl basynan BAÁ, QHR jáne Aýǵanstan siiaqty elderde 5 saýda-ekonomikalyq missiia uiymdastyryldy. Shamamen $150 mln kólemindegi eksporttyq kelisimsharttarǵa qol qoiyldy. Is-sharalarǵa 135 qazaqstandyq eksporttaýshy kompaniia jáne 700-ge jýyq áleýetti sheteldik kompaniia qatysty.
Saýda-ekonomikalyq missiialar sheńberinde BAÁ-de Qazaqstannyń ulttyq pavilonynyń aýmaǵynda «Qazaq Trade House» saýda úii iske qosyldy, onda et, mai, konditerlik, un tartý ónimderin, shyryndardy qosqanda, qazaqstandyq ónimderdiń kórme stendi uiymdastyryldy, alma jáne basqa da ónimder bar. Sondai-aq Qaz Steppe Innovation Hub kovorkingi jumys istei bastady, onda Qazaqstannyń ozyq startap-jobalary usynyldy.
2024 jylǵy naýryzda Qazaqstan men Qytai «Ortalyq Aziia-Tsziansý» mýltifýnktsionaldy ortalyǵyn qurý týraly kelisim jasasty. Qujatqa Qaztrade eksportty qoldaý jónindegi ulttyq operator jáne Jiangsu SOHO Holdings Group Co. Ltd. halyqaralyq kompaniialar toby qol qoidy. Taraptar Qytaidyń Tsziansý provintsiiasynda saýda ortalyǵyn salý jobasyn iske asyrý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly ýaǵdalasty, onyń alańynda qazaqstandyq ónimder, al bolashaqta Ortalyq Aziia elderiniń taýarlary satýǵa usynylatyn bolady. Sonymen qatar, ShUAA, Úrimshi qalasynda «QazTrade» saýda ókildigi de tirkeldi.
2024 jylǵy 26 naýryzda Astanada eksporttaýshylardyń ekinshi forýmy — Qytai-Qazaqstan saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyǵy jónindegi konferentsiia ótti. Is-sharaǵa Sychýan jáne Hýbei provintsiialarynyń isker toptarynyń ókilderi, onyń ishinde 200-ge jýyq kásipker qatysty. Eksporttaýshylar forýmy aiasynda B2B kelissózderi ótti, nátijesinde Qazaqstan men Qytai biznes ókilderi jalpy somasy $164,5 mln quraityn taýarlardy jetkizýge sharttar jasasty.
Shikizattyq emes eksportty damytý máseleleri jónindegi jedel shtab
2023 jylǵy qazan aiynda SIM «Atameken» UKP-men birlesip, biznestiń suranystaryna jedel jaýap berý úshin shikizattyq emes eksportty damytý jónindegi jedel shtabty iske qosty. Sodan beri 9 otyrys ótkizildi, onda QHR MTÝ importtaýshylarynyń tizilimine engizý, tasymaldaý josparlaryn kelisý, TQ arqyly tranzittik tarifterge jeńildikter berý, vagondardyń jetispeýshiligi jáne basqalary siiaqty biznes máseleleri talqylandy.
2024 jylǵy 12 shildede B2G dialog formatynda jedel shtabtyń keńeitilgen otyrysy ótti, oǵan biznes-qaýymdastyqtardyń ókilderi, memlekettik organdar, ulttyq damý institýttary men eksporttaýshylar qatysty.
Jedel shtab jumysynyń nátijeleri:
✓ Josparly jóneltý kólemin kelisýge jáne erkin qol jetkizýdi qamtamasyz etýge bailanysty kóliktik-logistikalyq máseleler sheshildi. QTJ-men tasymaldaý josparlaryn aldyn ala qalyptastyrý týraly kelisimge qol jetkizildi;
✓ «QazTrade» AQ jyl boiy birkelki jetkizýdi qamtamasyz etý úshin júkter men tasymaldardyń maýsymy boiynsha taldaý ázirledi;
✓ QHR Kommertsiia ministri Van Ventaomen birlesip Qazaqstan-Qytai shekarasynda taýarlardyń jedel ótýi boiynsha jumys tobyn qurý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Osy top sheńberinde Qazaqstan men Qytaidyń kólik, keden jáne shekara vedomstvolary qatysatyn bolady. Jumys tobynyń birinshi otyrysy tamyz aiynyń sońynda Úrimshide ótedi dep josparlanǵan.
Halyqaralyq ekonomikalyq integratsiia
Jyl basynan beri SIM 9 oblystyń Aqtóbe, Atyraý, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan Qostanai, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan jáne Abai biznesimen Qazaqstannyń EAEO jáne DSU-ǵa qatysý máseleleri boiynsha qoǵamdyq qabyldaý otyrysyn ótkizdi.
• Ótken jyldan bastap EAEO boiynsha áriptes elderde jumys istegen 7 kedergi joiyldy, olar jiyntyǵynda jylyna $1 mlrd áleýetti eksportqa deiin baǵalanady. Mysaly, Qazaqstan Belarýs-Resei shekarasynda ótkizý pýnktterin ashý boiynsha ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizdi.
• Otandyq óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda múshe memleketterge Memlekettik satyp alýlarda ulttyq rejimnen alyp tastaýdy eki jylǵa deiingi merzimge belgileý quqyǵy beriledi. Jyl basynan beri jeńil jáne jihaz ónerkásibi taýarlaryn, transformatorlar men 5 elektrondy ónimderdi alyp qoiý belgilendi.
• 7 maýsymnan bastap EAEO-ǵa múshe memleketterdiń ónerkásip salalarynda birlesken kooperatsiialyq jobalardy iske asyrýy kezinde qarjylyq kómek kórsetý bóliginde EAEO týraly shartqa ózgerister engizý týraly Hattama kúshine endi. Qarjylandyrý osy jobalarǵa beriletin kreditter men qaryzdar boiynsha paiyzdyq mólsherlemeni sýbsidiialaý arqyly júzege asyrylatyn bolady. EAEO-nyń 2024 jylǵa arnalǵan biýdjetine osy tetikti iske asyrý úshin shamamen 9 mlrd teńge salyndy. Bul qazaqstandyq ónerkásiptik kásiporyndarǵa EAEO-ǵa múshe memleketterdiń kásiporyndarynyń qatysýymen ózderiniń kooperatsiialyq jobalaryn EAEO biýdjeti esebinen qarjylandyrýǵa múmkindik beredi.
• 22 sáýirde ótken EEK Keńesiniń otyrysynda qazaqstandyq taraptyń bastamasymen tamaq ónimderiniń qaýipsizdigi men ony tańbalaýǵa qatysty EAEO tehreglamentterine ózgerister biraýyzdan qabyldandy. Ózgerister qazaqstandyq biznestiń kóptegen ótinishi boiynsha engizildi. Buryn óndirýshiniń mekenjaiyn qaita ataǵan kezde, biraq naqty ornalasqan jerin ózgertpesten, EAEO burynǵy mekenjaiy bar ónimdi shyǵarýǵa jol bermedi. Endi, 36 ai ishinde, eger mekenjaiy ózgerse, biraq naqty ornalasqan jeri ózgermese, uiymnyń nemese óndirýshi kásipkerdiń ornalasqan jeri týraly aqparatty oramda ózgertýge bolmaidy.
• 2 mamyrda EAEO-ǵa múshe memleketterde ǵylymi dárejeler týraly qujattardy Ózara taný týraly kelisim kúshine endi, bul olardyń ieleriniń artyq biýrokratiialyq formaldylyqsyz kásibi qyzmetti júzege asyrýǵa qol jetkizýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Filosofiia doktory (PhD), beiini boiynsha doktor, ǵylym kandidaty jáne doktory ǵylymi dárejeleri týraly qujattar ózara tanylady.
