Búgin jergilikti ýaqyt boiynsha 18-00-de 2021 jyldyń 10 qańtaryna taǵaiyndalǵan QR Parlamenti Májilisiniń jáne jergilikti máslihattardyń depýtattyǵyna kandidattardyń partiialyq tizim usynǵan partiialardyń úgit jumystary bastaldy, dep habarlaidy QazAqparat.
Aita keterligi, bul jolǵy Konstitýtsiialyq merzimge sai ótkizgeli otyrǵan Májilis sailaýyna elimizde tirkelgen 5 saiasi partiia, atap aitqanda, «Aýyl» halyqtyq-demokratiialyq patriottyq partiiasy, «Nur Otan» partiiasy, «ADAL» saiasi partiiasy, Qazaqstannyń «Aq jol» demokratiialyq partiiasy, «Qazaqstannyń Halyq partiiasy» kandidattardyń partiialyq tizimderin usynyp, olardyń barlyǵyn elimizdiń Ortalyq sailaý komissiiasy tirkedi. Barlyǵy 312 kandidat, onyń ishinde: «Aýyl» halyqtyq-demokratiialyq patriottyq partiiasynan 19; «Nur Otan» partiiasynan 126; «ADAL» saiasi partiiasynan 16; Qazaqstannyń «Aq jol» demokratiialyq partiiasynan 38 jáne «Qazaqstannyń Halyq partiiasynan» 113 adam.
Partiialyq tizimder boiynsha Parlament Májilisi sailaýynda daýys berýdi ótkizý kezindegi jerebe qorytyndysy boiynsha sailaý biýlletenindegi saiasi partiialardyń ataýlary mynadai tártippen ornalastyrylatyn bolady:
1. «Qazaqstan Halyq partiiasy» qoǵamdyq birlestigi.
2. «Nur Otan» partiiasy» qoǵamdyq birlestigi.
3. «Aýyl» Halyqtyq-demokratiialyq patriottyq partiiasy» qoǵamdyq birlestigi.
4. «Aq jol» Qazaqstannyń demokratiialyq partiiasy» qoǵamdyq birlestigi.
5. «ADAL» saiasi partiiasy» qoǵamdyq birlestigi.
Sonymen qatar 2020 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy jaǵdai boiynsha Sailaýshy azamattardyń biryńǵai elektrondyq tizilimine sáikes Qazaqstan Respýblikasyndaǵy sailaýshylardyń jalpy sanynyń bir paiyzy rezervin qosa, daiyndalýǵa jáne sailaý ýchaskelerine jetkizilýge tiis sailaý biýlletenderiniń sany partiialyq tizimder boiynsha sailanatyn Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń depýtattaryn sailaý boiynsha 12038433 (on eki million otyz segiz myń tórt júz otyz úsh) danany quraityn bolyp belgilendi.
Al endi sailaý aldy úgit jumysyna keler bolsaq, «Qazaqstandaǵy Sailaý týraly» Konstitýtsiialyq zańnyń 28-babyna sáikes, memleket azamattarǵa, qoǵamdyq birlestikterge Qazaqstan Respýblikasynyń osy Konstitýtsiialyq zańyna, ózge de zań aktilerine sáikes belgili bir kandidatty, saiasi partiiany jaqtap ne qarsy kedergisiz sailaý aldyndaǵy úgit júrgizý quqyǵyna kepildik beredi. Sailaý qorlaryn qurmaityn azamattar, qoǵamdyq birlestikter qarjylandyrýdy talap etpeitin sailaý aldyndaǵy úgit júrgizýge quqyly. Partiialyq tizimderdi tirkeý merzimi aiaqtalǵan kezden bastap, úgit naýqany aiaqtalǵanǵa deiin kandidattardyń, partiialyq tizimin usynǵan saiasi partiialardyń ózderiniń sailaý aldyndaǵy baǵdarlamalaryn baspasózde jáne basqa da buqaralyq aqparat quraldarynda úgitteýge jáne nasihattaýǵa quqyǵy bar. Kandidattardyń, partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialardyń sailaý aldyndaǵy úgit júrgizýi úshin buqaralyq aqparat quraldaryna qol jetkizýiniń teń jaǵdaiyna kepildik beriledi.
Memleket kandidattarǵa óz baǵdarlamalarymen buqaralyq aqparat quraldaryna shyǵý úshin qarajattyń teń bólinýine kepil bolady. Buqaralyq aqparat quraldaryna shyǵý úshin kandidattarǵa qarajat bólý tártibi men kólemin Ortalyq sailaý komissiiasy aiqyndaidy. Májilis depýtattyǵyna kandidattardyń partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialar Ortalyq sailaý komissiiasy uiymdastyratyn sailaý aldyndaǵy televiziialyq pikirsaiystarǵa qatysýǵa quqyly. Ortalyq sailaý komissiiasy aiqyndaityn sailaý aldyndaǵy pikirsaiystardy ótkizý tártibi men sharttary birdei bolýǵa jáne belgili bir kandidatqa nemese saiasi partiiaǵa artyqshylyq jasamaýǵa tiis.
Buqaralyq aqparat quraldary tirkelgen kandidattarǵa jáne partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialarǵa sharttyq negizde efir ýaqytyn, baspasóz betinen oryn beredi. Kandidattarǵa jáne partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialarǵa buqaralyq aqparat quraldarynda efir ýaqytyn, baspasóz betinen oryn berý týraly sharttyń talaptary belgili bir kandidatqa, saiasi partiiaǵa artyqshylyq jasamaýǵa tiis. Efir jáne baspasóz betinen oryn bergeni úshin tólemniń mólsheri, sharttary men tártibi týraly málimetterdi tiisti buqaralyq aqparat quraly sailaý aldyndaǵy úgit júrgizý bastalardan keminde bes kún buryn habarlaýǵa jáne jariialaýǵa, sondai-aq olar Prezidentti jáne Parlament depýtattaryn sailaý kezinde – Ortalyq sailaý komissiiasyna, máslihattar depýtattaryn jáne ózge de jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń múshelerin sailaý kezinde ózge de aýmaqtyq sailaý komissiialaryna usynylýǵa tiis.
Ortalyq jáne aýmaqtyq sailaý komissiialarynyń internet-resýrstaryna buqaralyq aqparat quraldary usynǵan efir jáne baspasóz betinen oryn berý tóleminiń mólsheri, sharttary men tártibi týraly málimetter ornalastyrylady. Buqaralyq aqparat quraldary efir jáne baspasóz betinen oryn berý tóleminiń mólsheri, sharttary men tártibi týraly málimetter jariialanǵanǵa deiin kandidattardyń, partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialardyń úgit materialdaryn ornalastyrý, taratý úshin efir ýaqytyn, baspasóz betinen oryn bere almaidy.
Sailaý aldyndaǵy úgit kezeńinde kandidattardyń, partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialardyń sailaý aldyndaǵy úgitine bailanysty merzimdi baspasóz basylymynyń taralymy barlyq kandidattar, partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialar úshin birdei bolýǵa tiis.
Buqaralyq aqparat quraly kandidattardyń, partiialyq tizimin usynǵan saiasi partiianyń birine efir ýaqytyn, baspasóz betinen oryn bólýge bergen kelisimi basqa kandidattarǵa, partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialarǵa efir ýaqytyn, baspasóz betinen oryn bólýge kelisim berýi bolyp tabylady.
Kandidattardyń jáne partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialardyń buqaralyq aqparat quraldaryna shyǵý kezektiligi jazbasha ótinishterdiń kelip túsý retimen ne eger ótinishter bir mezgilde kelip tússe, jerebe boiynsha belgilenedi.
Kandidattardyń televiziia men radioda sóilep jatqan sózderin bólýge jáne sóilegen sózderinen keiin ile-shala, sondai-aq baspasóz basylymdaryndaǵy sózderinen keiin sol nómirde túsinikteme jasaýǵa tyiym salynady.
Jergilikti atqarýshy organdar tiisti sailaý komissiialarymen birlesip barlyq kandidattar úshin úgittik baspa materialdaryn ornalastyrý úshin oryn belgileidi jáne olardy stendtermen, taqtalarmen, tuǵyrlyqtarmen jaraqtandyrady. Úgittik baspa materialdary barlyq kandidattar úshin teń quqyqtar qamtamasyz etetin jaǵdaida ornalastyrylady. Kandidattar úgittik baspa materialdaryn tiisti obekt iesiniń ruqsatymen ózge de oryndarda ilip qoiýǵa quqyly. Úgit materialdaryn eskertkishterge, eskertkish tuǵyrlarǵa, tarihi, mádeni nemese sáýlettik qundylyǵy bar úiler men ǵimarattarǵa, sondai-aq daýys berýge arnalǵan úi-jailarǵa ilip qoiýǵa tyiym salynady.
Kandidattar, partiialyq tizimderin usynǵan saiasi partiialar óz sailaý qorlarynyń qarajaty esebinen buqaralyq aqparat quraldaryna shyǵýǵa, sailaý aldyndaǵy jariia is-sharalardy ótkizýge, qosymsha úgit materialdaryn shyǵarýǵa bailanysty shyǵyndardy tóleýge, sondai-aq kólik jáne issapar shyǵystarynyń ornyn toltyrýǵa quqyly. Bul maqsatqa kez kelgen basqa kózderden ózge aqsha tartýǵa, sailaý naýqany barysynda kandidattar paidalanatyn, kandidattardyń sailaý qorlary qarajatynan aqysy tólenbegen jeke jáne zańdy tulǵalardyń kez kelgen taýaryn, jumysy men qyzmetin qabyldaýǵa, atalǵan jeke jáne zańdy tulǵalarǵa osy qyzmetterdiń kórsetilgeni úshin kandidat tarapynan járdemniń kez kelgen túrine tyiym salynady.
Sailaý bolatyn kúni, iaǵni 10 qańtarda jáne onyń qarsańyndaǵy kúni, demek 9 qańtarda kez kelgen úgitke tyiym salynady. Sailaý komissiialarynyń úi-jailarynan jáne daýys berýge arnalǵan úi-jailardan tys jerlerde burynnan ilýli turǵan baspa úgit materialdaryn sol oryndarynda qaldyrýǵa ruqsat etiledi. Internet jelisinde buryn ornalastyrylǵan úgit materialdaryn burynǵy oryndarynda qaldyrýǵa bolady. Biraq, buryn ornalastyrylǵan materialdardy internet-resýrstardyń basty betterine shyǵarýǵa jol berilmeidi.
